Mae Sepp Blatter yn bersonoliaeth gymhleth iawn. ‘Diafol’ i’r byd Gorllewinol ond ‘sant’ i sawl un yn yr Affrig. Heb os, y mae ei ego yn enfawr. Dim mwy na dim llai, efallai, nag egotistiaeth sawl gwleidydd, arweinydd crefyddol ac yn aml myfi fy hun. Anian y dyn a ddaw i’r amlwg. O ba le y daw anian? Yn bennaf, mae’n siŵr, o’n blynyddoedd cynnar, ein magwrfa, sut y bu i ni gael ein dwyn i fyny. Geneteg hefyd, mae’n ddiau: y pethau a drosglwyddwyd o genhedlaeth i genhedlaeth gan ein cyndeidiau a’n cyn-neiniau. ‘Un fel’na oedd ei dad o.’
Pur anaml y clywn am anian yn chwarae ei ran yn ein dewis o grefydd a’n dull o grefydda. Pam fod ambell un yn glynu’n sdyfnig wrth safbwynt ffwndamentalaidd ac un arall yn glynu yr un mor styfnig wrth ddaliadau rhyddfrydol? Pam nad yw y diffyg tystiolaeth o fodolaeth ‘Duw’ yn mennu dim arnaf fi, tra i rywun arall y mae hynny yn andwyol i’w ffydd? Anian yw rhan o’r ateb. Y mae rhywbeth yn fy mhersonoliaeth i sydd yn ddiystyriol o sicrwydd. Ac felly gallaf fyw gyda’r pen-agored. Yn reddfol felly, byddwn i yn gogwyddo’n grefyddol tuag at safbwyntiau a eir wrth y gair ‘rhyddfrydol’. Wrth ‘ddadlau’ yn ddiwinyddol oni ddylem fod yn fwy effro i le anian yn ein hymwneud a’n gilydd. Ac nad oes a wnelo y peth-a’r-peth a ‘Duw’ o gwbl ond a fy anian i. Nid diwinyddiaeth sydd yna ‘n aml ond seicoleg.
Fe eill peidio ag ystyried anian credinwyr fod yn beryglus. Er enghraifft, yn y ‘ddadl’ ynglŷn â phobl a enwir yn ‘hoyw’. Tybed yn aml mai fy anian sydd yn methu derbyn gwahaniaethau rhywiol a fy mod yn canfod cadarnhad o hynny yn y math o grefydd y mae fy anian wedi ei ddewis i mi? Nid ‘gair Duw’ sydd yna mewn gwirionedd ond ‘gair fy anian’ i fy hun. Tybed mai anian ddaw gyntaf bob tro a wedyn y crefydda sy’n siwtio’r anian honno? Tybed?
A dyna chi faint ego Sebb Blatter: mae bellach nid yn unig yn FIFA ond ar wefan C21 yn ogystal. Ew! Anian pobol!

Mae Sepp Blatter yn bersonoliaeth gymhleth iawn. ‘Diafol’ i’r byd Gorllewinol ond ‘sant’ i sawl un yn yr Affrig. Heb os, y mae ei ego yn enfawr. Dim mwy na dim llai, efallai, nag egotistiaeth sawl gwleidydd, arweinydd crefyddol ac yn aml myfi fy hun. Anian y dyn a ddaw i’r amlwg. O ba le y daw anian? Yn bennaf, mae’n siŵr, o’n blynyddoedd cynnar, ein magwrfa, sut y bu i ni gael ein dwyn i fyny. Geneteg hefyd, mae’n ddiau: y pethau a drosglwyddwyd o genhedlaeth i genhedlaeth gan ein cyndeidiau a’n cyn-neiniau. ‘Un fel’na oedd ei dad o.’
Pur anaml y clywn am anian yn chwarae ei ran yn ein dewis o grefydd a’n dull o grefydda. Pam fod ambell un yn glynu’n sdyfnig wrth safbwynt ffwndamentalaidd ac un arall yn glynu yr un mor styfnig wrth ddaliadau rhyddfrydol? Pam nad yw y diffyg tystiolaeth o fodolaeth ‘Duw’ yn mennu dim arnaf fi, tra i rywun arall y mae hynny yn andwyol i’w ffydd? Anian yw rhan o’r ateb. Y mae rhywbeth yn fy mhersonoliaeth i sydd yn ddiystyriol o sicrwydd. Ac felly gallaf fyw gyda’r pen-agored. Yn reddfol felly, byddwn i yn gogwyddo’n grefyddol tuag at safbwyntiau a eir wrth y gair ‘rhyddfrydol’. Wrth ‘ddadlau’ yn ddiwinyddol oni ddylem fod yn fwy effro i le anian yn ein hymwneud a’n gilydd. Ac nad oes a wnelo y peth-a’r-peth a ‘Duw’ o gwbl ond a fy anian i. Nid diwinyddiaeth sydd yna ‘n aml ond seicoleg.
Fe eill peidio ag ystyried anian credinwyr fod yn beryglus. Er enghraifft, yn y ‘ddadl’ ynglŷn â phobl a enwir yn ‘hoyw’. Tybed yn aml mai fy anian sydd yn methu derbyn gwahaniaethau rhywiol a fy mod yn canfod cadarnhad o hynny yn y math o grefydd y mae fy anian wedi ei ddewis i mi? Nid ‘gair Duw’ sydd yna mewn gwirionedd ond ‘gair fy anian’ i fy hun. Tybed mai anian ddaw gyntaf bob tro a wedyn y crefydda sy’n siwtio’r anian honno? Tybed?
A dyna chi faint ego Sebb Blatter: mae bellach nid yn unig yn FIFA ond ar wefan C21 yn ogystal. Ew! Anian pobol!

Diolch am ddarllen y neges: Dyma ragrybudd am Encil Cristnogaeth 21 yn Nhrefeca.
Bydd yn para o 6.00pm Ddydd Mawrth Medi 22ain tan 3.00 pm Ddydd Mercher Medi 23ain
yng nghwmni dau o awduron gorau Cymru.
Mwy o fanylion yr wythnos nesaf ac fe fyddwn yn derbyn enwau i’w cofrestru ar ôl hynny Nifer cyfyngedig o le. Cadwch lygad ar y Wefan

Mae heddiw’n drannoeth Gŵyl y Pentecost Ond faint ohonom fu mewn oedfaon ddoe i ddathlu’r Pentecost? Faint o sylw gaiff yr Ŵyl yn eglwysi Cymru heddiw? A ydym ni o fewn ein heglwysi, yn aeddfed i dderbyn awel, heb sôn am wynt nerthol yr Ysbryd Glân?
Er codi’r cwestiynau hyn, ni honnir bod gennym yr atebion, ond diddorol ac arwyddocaol yw cymharu dathlu’r Pentecost â’r modd y dathlwn y Nadolig a’r Pasg.
Dathlu digwyddiad i Berson a wnawn yn y ddwy ŵyl o’i gymharu â dathlu dyfodiad yr Ysbryd Glân ar y Pentecost. Person dynol sy’n ganolog a gweladwy i ddathliadau’r Nadolig a’r Pasg, ond yr anweledig sy’n ganolog i’r Pentecost, a’r unig ffordd i ddisgrifio dyfodiad yr ysbryd yw trwy gymariaethau, “…fel gwynt grymus yn rhuthro…fel o dân…”
Ond wrth gysylltu’r gair ‘cymdeithas’ at yr Ysbryd Glân, cynhwysir yr elfen ddynol i’r profiad a gaiff pobl o dderbyn yr Ysbryd Glân, gan fod y gair Groeg ‘koinonia’ am gymdeithas yn cyfleu’r ystyr o bartneriaeth neu o rannu. Tybed, a fyddai pwysleisio’r elfen ddynol,“cymdeithas yr Ysbryd Glân” yn gwneud dathlu’r Pentecost yn fwy perthnasol a phriodol, wrth inni ddiolch i’n Tad nefol am rannu ei ysbryd gyda ni, disgyblion ei Fab heddiw?

O dderbyn y rhodd anhraethol hon, fe brofodd dilynwyr Iesu eu bod mewn partneriaeth â’i gilydd, gydag ysbryd Crist yn eu grymuso i gynhyrchu pŵer i’w nerthu i orchfygu ‘blinderau bywyd’. Dyna oedd angen y disgyblion a dyna roddwyd iddynt ar ddydd y Pentecost – grym ysbrydol i’w galluogi, mewn cymdeithas â’i gilydd i rannu eu profiadau ag eraill.
Wrth adrodd digwyddiad rhyfeddol y Pentecost, ni ddwedir bod neb wedi defnyddio’r profiad o dderbyn yr ysbryd yn un personol. I’r gwrthwyneb, maent yn ei rannu wrth gyfranogi o gymdeithas yr Ysbryd Glân – rhodd Duw o’i Ysbryd, megis dyfodiad Iesu,“…Duw gyda ni…”
Mewn un ystyr roedd profiad y Pentecost yn rhagori hyd yn oed ar ddigwyddiadau’r Nadolig cyntaf gan fod y baban Iesu yn gyfyngedig i le nac amser, ond roedd y rhodd o’r Ysbryd “..yn llond pob lle ac yn bresennol ymhob man…”

Yn ei gyfrol, “We Make The Road By Walking” mae’r awdur, Brian D. Mclaren, yn cyfeirio at y gwahaniaeth rhwng profiadau’r disgyblion cyntaf a ninnau, “…Medrent hwy weld Iesu ond nis medrwn ni…” meddai, gan ychwanegu, “..fe rydd hyn fantais inni wrth gofio geiriau’r Iesu…” fel yr ysgrifennwyd hwy gan Ioan,“Y mae’n fuddiol i chwi fy mod i’n mynd ymaith… fe ddaw’r Eiriolwr atoch (yr Ysbryd)…”
Cyhoeddiad pwysicaf pob oedfa yw bod Cymdeithas yr Ysbryd Glân ar ein cyfer bob amser. Felly dathlwn y Pentecost, nid yn flynyddol, ond yn feunyddiol, wrth inni weithredu ei effaith a’i ddylanwad yn ein perthynas â’n gilydd.
Myfyriwn yn y pethau hyn.

Daeth yn Fai 18fed unwaith eto – Dydd Neges Heddwch ac Ewyllys Da yr Urdd. Ar y dyddiad hwn yn 1899 y cynhaliwyd y Gynhadledd Heddwch gyntaf yn yr Hag ac o’r herwydd mae ieuenctid Cymru yn danfon Neges Heddwch ac Ewyllys Da i bedwar ban byd ar y dyddiad hwn bob blwyddyn. Yn 50au y ganrif ddiwethaf trosglwyddwyd y cyfrifoldeb i’r Urdd i barhau gyda gweledigaeth wreiddiol y Parchg. Gwilym Davies.
Diolchwn i ddisgyblion Ysgol Gyfun Cwm Rhymni am lunio’r neges eleni, ar thema Ymfudo ac am godi cwestiynau pwysig megis, “…A hawliwn ein rhyddid heb ddwyn rhyddid eraill?”
Trwy gyd-ddigwyddiad medrwn gysylltu’r cwestiynau yn y Neges â digwyddiad a gynhelir yr wythnos hon yn Sir Benfro. Nos Iau nesaf dadorchuddir plac ar wal ‘Elm Cottage’, Llandysilio, i ddynodi mai’r tŷ hwn fu’n gartref i’r heddychwr a’r bardd Waldo Williams.
I gyfeiriad y gorllewin o ffenestr llofft y tŷ, dywed Waldo y medrai weld dau bigyn ar y gorwel a chyfeiria at hyn yn ei gywydd, ‘Y Tŵr a’r Graig’. Mae’n cymryd y naill, Tŵr Castell Roch, yn arwydd am ormes – cymdeithasol a militariaeth, a’r pigyn arall, Plumstone, y garn sy’n codi’n naturiol o’r ddaear. Ond yn wahanol i’r castell nid rhywbeth gwneud ydyw, gan fod y garn yn arwydd o ddyfalbarhad y werin arwrol.
Wrth i’r ieuenctid ofyn yn y Neges “… A hawliwn ein rhyddid heb ddwyn rhyddid eraill?” cawn ein hatgoffa fel y mae gwladwriaethau yn gormesu ar y di-rym a’r di-lais.
Yn ogystal â chyfansoddi cerddi yn erbyn hyn, safodd y bardd o sir Benfro yn gadarn yn erbyn y fath anfadwaith.
Gofynnir cwestiwn arall hefyd yn y Neges, “…A allwn gyd fyw a pharchu’n gilydd…?” gan ein galw i arddel daliadau a syniadau pobl o ddiwylliant a chrefyddau gwahanol i’n heiddo ni os am fyw’n heddychlon mewn hyn o fyd.
Mewn cerdd a chred bu bywyd Waldo ar ei hyd yn fynegiant di-ildio yn erbyn grymoedd milwrol ac o blaid hawliau dynol fel y mynega yn ei gywydd, “Y Tŵr a’r Graig” a cherddi eraill o’i eiddo oherwydd fel y dywed yn y cywydd hwn,

“…Yr un yw baich gwerin byd,
Un hawlfraint ac un delfryd…”
Croesawn yn galonnog gonsyrn yr ifanc wrth iddynt ein herio yn eu Neges, er hynny cywilyddiwn mai o gyfeiriad yr ifanc y daw’r anogaeth, tra bod y mwyafrif ohonom yn ein heglwysi’n dawedog a di-asgwrn-cefn i wrthwynebu militariaeth a hefyd y dulliau annynol a ddefnyddir o boenydio.
Pam fod cyn-lleied o aelodau’n heglwysi yn cefnogi mudiadau fel, Cymdeithas y Cymod ac Amnest Rhyngwladol?
A dyna’r meddyliau ddaeth i mi wrth ystyried Neges Heddwch ac Ewyllys Da eleni ac argyhoeddiadau Waldo yn ei gywydd,“Y Tŵr a’r Graig”.
Pob hwyl wrth gnoi cil dros y pwnc pwysig hwn!

Pawb ŵyr ei boen?

Nid yw hunan-laddiad yn drosedd bellach. Dyfynnir “Duw biau edau bywyd” yn aml yn nhermau gwrthwynebu`r syniad. Mae`n amlwg na ddehonglir y geiriau hyn yn llythrennol, gan ein bod yn ymdrechu i estyn oes personau sydd wedi peidio â byw, ac sydd bellach yn bodoli`n unig. Ac onid yw tosturi, trugaredd a chariad yn ganolog i`n dealltwriaeth ni o`r ffydd Gristnogol? Mae hen air yn ein mysg ni fel Cymry, “Pawb ŵyr ei boen”.

Os ydych lythrenolwr, mae sail beiblaidd i gymorth i farw. Mae dwy fersiwn o sut y bu i Saul, brenin cyntaf Israel farw; un yw hunanladdiad trwy syrthio ar ei gleddyf ei hun am fod gwendid wedi cydio ynddo, a’r ail fersiwn yw iddo gael cymorth Amaleciad ifanc. Er, mae yr holl fersiwn yn simsan yn hanesyddol gan y tybir mai celwydd er budd hunanol ydoedd stori`r Amaleciad. Fodd bynnag, y mae penderfyniad person sydd am gymorth yn dibynnu`n llwyr ar deulu a meddygon sydd yn fodlon rhoi y cymorth hwnnw. I lawer y mae cytuno i roi cymorth yn creu anhawsterau personol – yn feddygol ac yn emosiynol.

O safbwynt y ddeddf ar hyn o bryd, ymddengys i mi fod y perygl o gael eich erlyn am gynorthwyo yn un amwys iawn. Ymddengys na chyhuddir neb a fu`n gymorth i fynd ag anwylyd i`r Swistir os y bernir fod y penderfyniad yn un dilys a chymhellion y cynorthwywyr yn ddilychwin: “voluntary, clear, settled and informed decision and whether the suspect acted out of compassion and reported the victim’s suicide to the police and fully assisted them in their inquiries into the circumstances of the suicide or the attempt and his or her part in providing encouragement or assistance” (Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus 2010). Ni bu erlyn wedi ymchwiliad manwl i`r achos y bûm i ynglŷn ag ef. Eto, os digwydd proses gyffelyb ym Mhrydain y mae erlyn y cynorthwywyr yn digwydd bron yn otomatig. Wrth gwrs ychydig iawn sydd yn medru fforddio mynd i`r Swistir. Pe bai`r gwasanaeth ar gael ym Mhrydain, gallasai`r galw gynyddu yn sylweddol.

Mae meddygon at ei gilydd yn erbyn gan bwysleisio bod cyfarpar digonol i liniaru poen i bob un. Eto, ganol Ebrill eleni, cyhoeddodd Elusen Marie Curie fod diffygion mawr yn y gofal a roir i rai sydd yn dioddef afiechydon terfynol yng Nghymru, gan ddatgan mai pobl groenddu, Asiaid, pobl dros 85 oed, a phobol sy’n byw mewn tlodi sy’n dioddef waethaf. Pa mor effeithiol ydyw ymhob achos beth bynnag? Mae Dirprwy-gadeirydd y BMA, Kallash Shand, hyd yn oed, yn rhagweld y bydd y ddeddf yn caniatau Cymorth i Farw o fewn dwy flynedd
Cred Rowan Williams os caniateir Cymorth i Farw yna bydd y wladwriaeth yn diffinio person o dan yr amgylchiadau hyn yn ddiwerth. A ydym yn mesur gwerth person yn nhermau munudau, dyddiau a blynyddoedd? Beth am rethreg yr eglwys ar hyd y canrifoedd? Nid y blynyddoedd sy`n bwysig ond beth a wnaed gyda`r blynyddoedd hynny? A ddylai person arall barhau mewn poen annioddefol er mwyn i`w deulu a`i gydnabod ymarfer eu cyfrifoldeb tuag ato ef neu hi? A beth yw arwyddocâd hyn oll yng ngoleuni ein dehongliad o dragwyddoldeb?

O fewn amser, pawb a ŵyr ei boen?

CYMORTH I FARW

“Expanding life should always be celebrated. Postponing death should always be questioned” yw barn John Selby Spong (Eternal Life A New Vision) ar y mater hwn. Fe drafodwyd hyn yn llysoedd yr Hen Gorff rai blynyddoedd yn ôl, a derbyniwyd datganiad yr eglwysi ecwmenaidd Ewropeaidd yn gwrthwynebu ystyried cam o`r fath ar sail, yn bennaf, fod bywyd yn gysegredig. Y mae Rowan Williams yn cydnabod bod dadl gref dros gymorth i farw, ond eto deil at safbwynt ei eglwys gan ddadlau bod gwladwriaeth wrth ganiatáu hyn yn deddfu bod person o dan amgylchiadau o`r fath yn ddiwerth.

Eto, mae`r farn gyhoeddus yn newid yn gyflym. Gwelsom yn ddiweddar fod aelodau Tŷ`r Arglwyddi yn rhanedig: 2 ran o 3 o blaid parhau`r drafodaeth a`r gweddill yn erbyn. Gwelsom hefyd fod amrywiaeth barn ymhlith Cristnogion; y cyn-Archesgob Carey (ceidwadol), Desmond Tutu (rhyddfrydol) a`r cyn-Esgob Spong (radical) o blaid, ac eraill fel Rowan Williams a`r cyn Esgob Richard Harris yn erbyn. Cyhoeddodd un pôl piniwn yn ddiweddar fod 4 o bob 5 pleidleisiwr o blaid Cymorth i Farw. Fodd bynnag roedd golygyddol y Times yn datgan gwrthwynebiad, ond nodwyd ar yr un pryd bod 80% o Gristnogion bellach o blaid Cymorth i Farw. Gwyddom hefyd fod yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, Luxembourg a`r Swistir, a rhai o daleithiau`r America yn caniatáu’r hawl i ddewis. Er syndod i mi y mae`r wefan hon wedi bod yn dawel iawn ynghylch y cwestiwn dyrys, dirdynnol ac emosiynol hwn. Pam tybed?

Oherwydd y newid yn hinsawdd y farn gyhoeddus, credaf ei bod yn bwysig i`r eglwys hefyd wyntyllu`r mater. Yn fwy na hynny, mae bellach yn fater bugeiliol i amryw ohonom. A dyna yn bennaf pam yr ydw i`n cyflwyno`r mater i drafodaeth ac i ystyriaeth bellach. Cefais brofiad o un o`n haelodau eglwysig mwyaf ymroddedig a mwyaf didwyll yn dewis yn ddi-amwys y llwybr hwn gyda chyd-syniad teulu ar ôl hir ystyriaeth a holi cydwybod. Roedd rhannu profiadau y teulu ar aelwyd ac yn y gwasanaeth angladdol yn brofiad unigryw a hynod heriol. Roedd penderfyniad person mor annwyl ac ystyriol yn un dewr ac yn un ingol yr un pryd, Ni allwn lai nag edmygu urddas rhyfeddol y profiad wrth rannu ing y teulu a`u llawenydd tawel: “poen a llawenydd ar y groes”. Yr oedd cymryd rhan yn y gwasanaeth yn heriol. Cefais fy hun yn gofyn, ‘A yw credu bod bywyd yn gysegredig yn groes i fynnu marw gydag urddas?’

Y mae poen a dioddefaint wrth galon yr Efengyl. A yw hynny yn golygu bod rhinwedd mewn dioddef poen eithafol pan fo dewis arall yn bosibl? Roedd Iesu, yn awyrgylch cythryblus ei gyfnod, yn ymwybodol bod dioddefaint rhywle ar ei lwybr. Pan ddaeth hynny`n amlwg yng Ngardd Gethsemane, ei ddyhead oedd am i`r cwpan fynd heibio, os oedd hynny`n bosib. Ond gwelodd nad oedd. Nid oedd yn dewis y dioddefaint oedd o`i flaen, ond gwelai nad oedd ddewis ganddo o dan yr amgylchiadau. Y mae dewis yn bosib yn y sefyllfa hon.
Bwriadaf barhau`r drafodaeth yn y bwletin nesaf.

“Be wnawn ni gyda’r oedfa nos Sul?” Roedd mwy na digon yn mynychu oedfa’r bore, yn blant, yn bobl ifanc ac yn deuluoedd cyfan a’r bwrlwm crefyddol a chymdeithasol yn heintus. Ond stori arall oedd hi gyda’r nos a’r oedfa wedi mynd yn dipyn o embaras wrth i’r pregethwr gwadd wneud ei orau glas i danio brwdfrydedd dyrnaid o’r ffyddloniaid.

Penderfynwyd arbrofi gyda threfn newydd, nid er ei mwyn ei hun ond oherwydd rhyw ymdeimlad dan yr wyneb o ‘argyfwng gwacter ystyr’ ymhlith rhai o’r aelodau a’r angen i herio rhai o’r confensiynau, i fynd dan groen rhai o’r ystrydebau ac i gyfoethogi ein dealltwriaeth emosiynol yn ogystal â’n dealltwriaeth ymenyddol o’n cred.

A hon oedd y drefn a fabwysiadwyd, sef gwahodd pregethwyr ar ymweliad gyda’r nos i arwain rhyw fath o seiat ar sail ffydd a chred y pregethwr ei hun. Nid pawb oedd yn hapus i dderbyn yr her, i agor calonnau eu ffydd er mwyn i eraill eu cwestiynu. Wedi dwys ystyried ein cais, ymateb un ymwelydd oedd mai ei swyddogaeth fel pregethwr oedd i bregethu’r gair, dim mwy a dim llai, yn hytrach nag arwain trafodaeth. Popeth yn iawn, roeddem yn ddigon hapus, wrth gwrs, i barchu ei safbwynt. Nid wyf yn cofio pregeth yr ymwelydd hwnnw ond roedd bod yn bresennol yng nghwmni nifer o’r ymwelwyr eraill wrth iddynt gynhesu i ysbryd y fenter yn brofiad gwefreiddiol.

Un o’r ymwelwyr hynny oedd Merêd. Yr hyn sy’n aros yn glir yn y cof oedd ei ddiffuantrwydd a’i onestrwydd, ei awydd i wynebu pob cwestiwn ar ei ben, i osgoi ystrydebau cysurlon ond camarweiniol, i fwrw heibio pob ofergoel, i fynd yn ôl i’r sylfeini ac i gyfaddef nad oedd ganddo ateb i bob dim ond ei fod yn parhau ar daith ysbrydol bersonol. Roedd yn cydnabod cyfoeth crefyddau eraill y byd ac nid oedd yn honni goruchafiaeth unrhyw un grefydd dros un arall. Yn hytrach pwysleisiai ein bod yn rhwym o orfod dehongli ein bywyd ysbrydol drwy brism y grefydd y magwyd ni ynddi ac mai sancteiddrwydd – a gostyngeiddrwydd – a weddai i’w dŷ.

Mae’r cyfan fel ddoe yn y cof ond mae yn agos at ddeugain mlynedd wedi llithro heibio ers hynny.

Cinio Dolig, a’r teulu estynedig wedi dod acw i fwynhau’r wledd yn ôl y patrwm blynyddol. Roedd Mam wedi paratoi’r llysiau y noson gynt ac wedi codi’n fore iawn i roi’r twrci yn y popty. Dad oedd wedi dilyn y ddefod o dorri’r cig ac roedd rhai o’r oedolion, ‘llwyr ymwrthodwyr’ bob un, wedi cael rhyw sieri bach i aros pryd – “gan ei bod hi’n Ddolig”.

Wrth i bawb gladdu i mewn i lond plât o ginio dyma sylweddoli’n sydyn nad oedd Mam gyda ni wrth y bwrdd. “Peidiwch â phoeni, amdana’ i,” gwaeddodd hi o’r gegin fach gefn. “Dwi’n iawn fan hyn.” Doedd dim modd dwyn perswâd arni i newid ei meddwl, roedd hi’n benstiff o bendant nad oedd digon o le i un arall wrth y bwrdd mawr ac y byddai hi’n iawn, ar ei phen ei hun fach, yn gwrando ar glebran pawb arall o hirbell.

Doedd hyn ddim yn debyg i Mam o gwbl: byddai bob amser yng nghanol unrhyw ddathliadau teuluol, yn enaid byw pob parti, yn fwrlwm o egni. Beth oedd yn bod? Oedd hi’n sâl, tybed? Erbyn pwyso arni, daeth y gwirionedd i’r golwg. Roeddem yn dri ar ddeg o deulu’r Dolig hwnnw a Mam wedi cofio sut y cafwyd annus horribilis yn hanes y teulu rai blynyddoedd ynghynt a hynny’n dilyn Dolig arall pan eisteddodd tri ar ddeg ohonom o amgylch y bwrdd cinio. “Nid fy mod yn ofergoelus,” protestiodd. “Ond jest rhag ofn!”

I ni, o’r genhedlaeth a fagwyd ar sail dull gwyddonol o ddadansoddi’r byd o’n cwmpas, ac i’n plant, cenhedlaeth y dechnoleg fodern, mae’r peth yn gwbl chwerthinllyd. Ceisiais ddarbwyllo Mam i osod y syniadau hyn o’r neilltu, ond y cyfan yn ofer. Daliai i ddadlau nad oedd hi’n ofergoelus, dim ond bod yn ofalus a doedd dim o’i le yn hynny. Wedi’r cyfan roedd peth synnwyr cyffredin hefyd, meddai, mewn peidio â cherdded dan ysgol, peidio â chroesi ar risiau, peidio â rhoi esgidiau ar ben bwrdd, ac ymlaen, ac ymlaen.

I rai mae crefydd ei hun yn ddim ond rhyw fath o ymestyniad o ofergoeledd. Ai crefydd un person yw ofergoeledd person arall? A ydym yn parhau, hyd yn oed yn yr oes oleuedig hon, i lynu wrth ein hofergoelion personol ein hunain – jest rhag ofn?

Ai yn fwriadol y dewiswyd Dydd Iau Cablyd i ladd 150 o Gristnogion – y rhan fwyaf ohonynt yn fyfyrwyr – ym Mhrifysgol Garissa, Kenya? Mae’r dychryn yn fwy, ar ryw olwg, o gofio fod yr un anoddefgarwch mileinig yn cael ei ddangos tuag at gyd-Fwslemiaid sydd o draddodiad gwahanol. Hynny yw ‘does yna ddim lle o gwbl i neb, na dim, sydd o wahanol farn a safbwynt, a syniadaeth – ddim hyd yn oed i gelfyddyd hynafol.
Mae yna rai o arweinwyr ein byd wedi ymdynghedu i ddifrodi ‘IS’ a’u cyffelyb yn llwyr, a hynny drwy ba ffordd bynnag fydd yn cyrraedd y nod. Ond a yw grym arfog yn llwyddo i newid meddyliau?
Dros y Pasg cafwyd ymateb i’r gyflafan yn Garissa gan Y Pab Francis a’r Archesgob Welby.
Y Pab yn sôn am hadau y ddynoliaeth wahanol y gelwir ar ddilynwyr Iesu i’w hamlygu. ‘Rwy’n dyfynnu: “Christians, by the grace of Christ, dead and risen, are the seeds of another humanity, in which we seek to live in service to one another, not to be arrogant, but rather respectful and ready to help. This is not weakness, but true strength! “
Dilyn yr un trywydd wnaeth Justin Welby. Wedi cyfeirio at y rhai a ‘ferthyrwyd’ meddai, ‘Christians must resist without violence the persecution they suffer and support persecuted communities, with love and goodness and generosity.’
Y tristwch oedd darllen yr ymateb ar y ‘cyfryngau cymdeithasol’ i sylwadau’r ddau. Y naill fel y llall yn cael eu galw’n naïf, allan o gyswllt â’r byd cyfoes. Yn wyneb hynny dyna galondid oedd darllen ymateb Deborah, un o 50 o ferched, a lwyddodd i ddianc, o’r 250 a gipiwyd gan y mudiad terfysgol Boko Haram o ysgol ym mhentref Chibok yn Nigeria bron i flwyddyn yn ôl.
“Even though they have done so much destruction, to me, punishing them will not be the best answer. It is by showing them what they are doing is wrong.”
Pan feddiannwyd dinas Homs gan wrthwynebwyr llywodraeth Syria flwyddyn yn ôl, lladdwyd cannoedd. Credir fod 60,000 o Gristnogion yn Homs ddechrau’r brwydro, bellach tua 100 sydd ar ôl. Ymhlith y rhai a laddwyd yr oedd y Tad Frans van der Lugt, yn wreiddiol o’r Iseldiroedd. Er pwyso arno i adael y ddinas mynnodd aros a throes un o’r eglwysi i fod yn ganolfan diogelwch i Fwslemiaid a Christnogion fel ei gilydd, gan fyw neges Iesu o gariad a chymod.
Ar Ebrill 7fed trywanwyd ef yn ei wddf a bu farw ar ddarn o dir rhwng ei gartref a’r eglwys. Yr oedd yn 75 oed. Ychydig ddyddiau cyn ei ladd ysgrifennodd y Tad Frans ar Facebook.
“Yr ydym yn paratoi am y Pasg ac yn myfyrio ar y croesi o farwolaeth i atgyfodiad. Yr ydym yn teimlo ein bod yng nglyn cysgod angau, ond fe welwn y golau fan draw yn ein arwain i fywyd. Gweddïwn y bydd Syria yn profi grym Ei atgyfodiad, oherwydd fe fyddwn eto yn dathlu atgyfodiad ein Gwaredwr.”
Teimlo’n wylaidd iawn y bydd rhywun o glywed tystiolaethau fel hyn. Ond y maent hefyd, tra yn ysbrydoli ac yn ysgogi, yn ein herio i arddel ein ffydd a dwyn ein tystiolaeth mewn ffordd a fydd yn ennyn ryw ymateb.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf daeth nifer o adroddiadau gan gyrff Cristnogol yn trafod, yn gynhwysfawr, le a gwaith yr eglwys yn y gymdeithas seciwlar gyfoes, a pherthnasedd Y Ffydd i’r bywyd hwnnw.

Yn eu plith adroddiad cynhwysfawr gan Eglwys yr Alban yn 2012; ‘The Common Good’ gan Synod Cyffredinol Eglwys Lloegr yn 2013; y gyfrol ‘On Rock or Sand’ dan olygyddiaeth John Sentamu eleni ac, yn benodol ar gyfer yr Etholiad Cyffredinol, ‘2020 Vision of the Good Society’ gan CTBI.

Yn ȏl y disgwyl cafwyd adwaith digon anffafriol gan y wasg asgell dde, a dro ar ol tro clywyd adlais o’r cyhuddiad yn erbyn Desmond Tutu yn ystod y frwydr yn erbyn apartheid o gymysgu crefydd a gwleidyddiaeth. Mae’n siwr y cofiwn ateb Tutu “Pa Feibl ydych chi’n ddarllen os na welwch fod ei neges yn gwbl berthnsaol i’n bywyd cyfan”

Yr un oedd ymateb Martin Luther King yn ei dro, ac felly hefyd Oscar Romero a ddywedodd yn un o’i homiliau; “Mae rhai yn awyddus i ddad-berfeddu’r Efengyl i’r fath raddau fel nad yw’n berthnasol o gwbl i’r byd y mae i’w achub. Ond mae Iesu yn awr yn ran annatod o’n hanes. Mae Iesu yng nghraidd y bobl. Y mae Iesu yn awr yn creu nefoedd newydd a daear newydd“.

Dilyn yr un trywydd y mae Dr Tudur Jones yn “Ffydd yn y Ffau“:

“Mae Cristnogaeth yn ogystal â bod yn achubiaeth bersonol yn tywys pobl hefyd i chwyldroi cymdeithas baganaidd a hunanol nid oherwydd bod hynny‘n mynd i wneud Cristnogion o‘n cyd-ddinasyddion di-Grist ond am fod llunio cymdeithas yn ȏl ewyllys Duw ’n weithred drugarog i atal pobl rhag effeithiau gwaethaf eu trachwant eu hunain“.

Yr un yw neges Jim Wallis wrth gloi ei gyfrol “On God’s Side”. Cyfeiria at frwydrau’r eglwys yn ystod y ddeugain mlynedd ddiwethaf ac at y frwydr sy’n wynebu’r eglwys heddiw (ac mae ei ddadansoddiad mor berthnasol i’r eglwys yma yng Nghymru ag y mae yn America).

“Y frwydr fawr gyntaf oedd yn erbyn y syniad mai rhywbeth preifat yw ffydd.

Yr ail frwydr oedd yn erbyn y syniad mai’r unig faterion cymdeithasol y dylai Cristnogion fod yn bryderus amdanynt oedd ‘moesau personol’

Ond pan fydd ffydd yn cael ei dehongli fel hyn, yna bydd cyfoeth, pŵer, gormes a thrais yn parhau heb eu herio. Yn wir, mae ffydd breifat yn gaffaeliad i anghyfiawnder.
Y drydedd frwydr o’n blaenau, ac efallai yr anoddaf, yw yr un ynghylch natur y gymdeithas y mae Duw yn ein galw i’w hadeiladu”.

A dyna ni yn ȏl gyda chnewyllyn ‘The Common Good’, ‘On Rock or Sand” a ‘2020 Vision of the Good Society’. Pa fath o gymdeithas ydym yn geisio? Ai un sy’n gweithredu er lles pawb yn ddi-wahân? I ddyfynnu “2020 Vision of the Good Society”: “A welwn ein hunain fel aelodau o un ‘Gymdeithas Dda’? A ydym yn fodlon ond i geisio ein lles personol, a gweld ein hawliau fel unigolion yn cael eu gwarchod? A allwn ddarganfod ffyrdd i gymodi rhwng ein lles ein hunain a lles pobl eraill, o fewn gweledigaeth ehangach o ‘Gymdeithas Dda’? Ym mha ffyrdd mae ansawdd bywyd pawb yn gydgysylltiedig, neu ein lles a’n hapusrwydd ni yn gysylltiedig â lles a hapusrwydd pobl eraill? Dyma gwestiynau sydd yn mynd â ni ymhell y tu hwnt i wleidyddiaeth plaid ac at y sylfeini yr adeiledir ein cymdeithas arnynt“.

Dyna’r cwestiynau sy’n ein herio fel Cristnogion yn fwy na neb arall os ydym yn credu fod Iesu yn ’Arglwydd ar y cwbl neu ddim o gwbl’ A chwestiwn a ddylai fod yn pwyso arnom wrth baratoi ein hunain ar gyfer Mai 7fed.