Cyfeirir yn aml at Brian McLaren fel un o arweinwyr Cristnogol mwyaf dylanwadol y Gorllewin. Bydd yn ymweld â Chaerdydd ar Hydref 10fed eleni, pan fydd yn annerch yn yr Eglwys Ddiwygiedig i sôn am ei lyfr newydd:
‘‘The Great Spiritual Migration: Re-imagining a Faith that will Save Us’
Cewch fanylion llawn y daith YMA
neu ar wefan PCN www.pcnbritain.org.uk/news
Mae’r tocynnau ar gael nawr.
Fe newidiodd Brexit yr hinsawdd ar gyfer trafod sut i drin tramorwyr. Ceir tystiolaeth eang erbyn hyn ein bod yn byw mewn diwylliant sy’n llai goddefgar ynghylch tramorwyr ac sydd weithiau yn gynyddol atgas.
Aled Edwards, Pruf weithredwr Cytûn
Mae’r cynydd cyson mewn troseddau casineb ers Brexit yn dangos hynny. Yn gyffredinol, mae tramorwyr yn teimlo’n fwy bregus ac yn bryderus ynghylch eu statws a’u lle.
Mae’r ceiswyr lloches sy’n parhau i gael eu dosbarthu i Gymru hefyd yn fregus a’r ffoaduriaid hynny a ddaeth o Syria yr un modd. Nid ydym mewn dyddiau da.
Yn gyson dros y blynyddoedd helbulus diwethaf hyn ynghylch ceiswyr lloches a ffoaduriaid bu cefnogaeth yr eglwysi yn amhrisiadwy. Yma, yng Nghymru, fe ofynnodd yr eglwysi ar i Cytûn fod yn weithgar yn y maes hwn. Ers pum mlynedd o’r bron, ar ran Cytûn, cefais y fraint o wasanaethu fel Cadeirydd Partneriaeth Strategol Mewnfudo Cymru. Fe noddir y gwaith gan y Swyddfa Gartref mewn partneraieth â Llywodraeth Cymru, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a llu o gyrff gwirfoddol. Rhoddwyd sedd i’r eglwysi o gwmpas y byrddau strategol allweddol.
Bu’r eglwysi yn hynod o weithgar yn y cylchoedd dosbarthu ar gyfer ceiswyr lloches: Casnewydd, Caerdydd, Abertawe a Wrecsam. Yng Nghaerdydd, er enghraifft, cafwyd canolfannau Oasis a’r Drindod sy’n darparu’n helaeth ar gyfer ceiswyr lloches.
Bu Cristnogion hefyd yn hynod weithgar yn gwirfoddoli gydag elusennau blaengar fel Alltudion ar Waith (DPIA), Cyngor Ffoaduriaid Cymru ac yn allweddol bwysig ar hyn o bryd Cyfiawnder Lloches (Asylum Justice). Rhoddwyd llawer o sylw i’r ffoaduriaid a ddaw o Syria yng ngolwg y cyhoedd ac arweinyddion eglwysig. Ond nid yn eu plith nhw y mae’r angen pennaf. Ar unrhyw bryd fe geir oddeutu 2,500 i 3,000 o geiswyr lloches yn y system yma yng Nghymru.
Da gwybod bod pob awdurdod lleol yng Nghymru am dderbyn ffoaduriaid o Syria o dan gynllun llywodraeth San Steffan. Bu peth beirniadu na chymerodd Cymru ddigon hyd yma. Wedi dweud hyn, gellir dadlau i Gymru lwyddo i roi croeso cymwys i’r rhai a ddaeth yma a’n bod ni’n parhau i dderbyn mwy na’n canran o geiswyr lloches. Ymddengys i Gymru lywio ymarfer da hefyd mewn llefydd fel Ceredigion. Bydded i hynny barhau.
Ymdrechir i gadw golwg ar fewnfudo yn gyffredinol. Efallai taw prif drychineb y refferendwm ar yr Undeb Ewropeaidd oedd y modd y codwyd ofn cwbl ddianghenraid ynghylch mewnfudo i Gymru. Fe wnaed hynny’n fwriadol. Yn nhermau’r economi, gwasanaethau cyhoeddus a cholegau yn fwyaf arbennig, mae Cymru yn elwa’n aruthrol yn sgil mewnfudo rhyngwladol. Cawn weld beth ddaw yn sgil Brexit. Hyd yma, y ddoethineb yw y bydd yn rhaid i’r Deyrnas Gyfunol dderbyn ymsymud rhydd rhwng pobloedd gwledydd yr Undeb Ewropeaidd os ydym am barhau yn y farchnad sengl. Os felly, oferedd fu’r holl firi ynghylch mewnfudo a’r refferendwm. Cawn weld beth ddaw!
Ble felly mae’r angen ar hyn o bryd? Yn sicr ddigon mae angen cefnogaeth ar frys ar gyfer Cyfiawnder Lloches fel corff gwirfoddol sy’n ceisio cynnig eiriolaeth effeithiol i geiswyr lloches hynod o fregus ynghyd â’u teuluoedd.
Efallai taw galwedigaeth bennaf y gymuned Gristnogol yw parhau i ddweud stori’r estroniaid sydd yn ein plith a herio’r anwireddau sy’n cael eu dweud amdanyn nhw yn ddyddiol yn ein papurau newyddion. Fe fydd hyn yn her, yn arbennig yn wyneb y cynnydd a gafwyd mewn cenedlaetholdeb Brydeinig ffiaidd ac eithafol.
Tystia’r bedair efengyl i Iesu gael ei ddienyddio. Iddo ddioddef dan Pontius Pilat, a’i ladd, sy’n ffaith gaiff gryn ofod gan eu hawduron. A chofio’r lle amlwg canolog sydd i wythnos olaf Iesu yn yr efengylau, a’u portreadau byw o’i fywyd yn ei ddiwrnodau a’i oriau olaf, mae’n syndod meddwl bod Cristnogion, yn eu hymdrechion i ddehongli marwolaeth Iesu, yn gallu esgeuluso, os nad anwybyddu’n fynych, y rhesymau hanesyddol dros ei hoelio ar groes.
Cedwid y groes ar gyfer troseddwyr a fygythiai’r wladwriaeth. Teyrnfradwriaeth fyddai’n arwain person i’w ddiwedd arni. Annheyrngarwch Iesu i Dduw oedd gofid yr awdurdod Iddewig a’i ddiffyg teyrngarwch i Cesar oedd gofid y Rhufeiniaid. O’r foment yr ildiodd Iesu ei hunan yn gyhoeddus i frenhiniaeth Duw, i fyw bywyd y deyrnas a chyhoeddi ei neges, roedd ganddo elynion, a gelyniaeth y byddai’n brwydro â hi hyd at angau, ie, angau ar groes.
Nid amhriodol sylw Marcus Borg, i Iesu, yng ngoleuni’r efengylau, ddioddef croeshoeliad ‘because he was a social prophet and movement initiator, a passionate advocate of God’s justice, and radical critic of the domination system who had attracted a following.’ Fe’i lladdwyd o ganlyniad i’w ffordd o fyw. Mae Elfed ar ei gwar hi, siwr, wrth nodi yn ei emyn (Can. Ffydd 365) bod Iesu, yn ei fyw a’i farw, drosom ni. Iesu Galilea yn ogystal â Iesu Jerwsalem, y Bregeth ar y Mynydd yn ogystal â’r Groes.
Enghraifft o golli golwg ar hynny yw sylw’r efengylydd Franklin Graham (nodir gan Morgan Guyton yn y gyfrol, How Jesus Saves the World from Us), yn wyneb camdriniaeth a marwolaeth Sandra Bland o dan law yr heddlu yn Texas yn 2015. ‘Listen up – Blacks, Whites, Latinos, and everybody else. Most police shootings can be avoided. It comes down to respect for authority and obedience. If a police officer tells you to stop, you stop…. tells you to put your hands in the air, you put your hands in the air, … tells you to lay face down first with your hands behind your back, you lay [sic] down face first with your hands behind your back. It’s as simple as that. Even if you think the police officer is wrong – YOU OBEY.’ Tybed?
Beth wna’r meddylfryd uchod yw codi’r groes o ddaear Golgotha a’i throi’n ddigwyddiad tu fa’s i hanes (ahistorical) gyda Iesu’n grogi arni, bellach, nid o ganlyniad i’w brawf gerbron Caiaffas, Herod a Philat ond fel troseddwr gerbron Duw, a’i ddedfrydu fel un ‘yn haeddu marwolaeth’, nid am i’w ufudd-dod i Dduw beri gwrthdaro rhyngddo ag awdurdodau ei ddydd, ond am i’w uniaethiad â’r ddynoliaeth anufudd weiddi am ei daro, nid â hoelion Rhufain, ond ‘â chleddyf ei dad’.
I Iesu fyw a marw drosom sydd ddim amheuaeth.
Y Gynhadledd Flynyddol
Dyma fi newydd gyrraedd adre o Aberystwyth wedi mwynhau Cynhadledd Cristnogaeth 21. Y tro hwn cawsom ein rhannu yn dri grŵp trafod, gan ein lleoli mewn gwahanol rannau o’r adeilad. Yna trefnwyd tri ysgogydd peripatetig i ymweld â’r tri grwp yn eu tro, gan aros am dri chwarter awr cyn symud ymlaen. Ni welodd Cymru gynllun tebyg ers dyddiau ysgolion cylchynnol Griffith Jones. Ond, anghofiwch y gwamalu; fe fu’r diwrnod a’i drefniadau yn llwyddiant digymysg. Roedd y tri ysgogydd, Judith Morris, Bethan Wyn Jones ac Owain Llŷr Evans, yn heriol a chynhyrfus eu syniadau. Ac yna wedi cinio crynhowyd prif bwyntiau’r trafodaethau dan arweiniad bywiog John Roberts.
Dyma’r math o gyfarfodydd a sgyrsiau y byddaf i yn eu cael yn ysbrydoledig. Oherwydd byddant yn delio â syniadau sylfaenol perthynas dyn a Duw. Byddant yn treiddio y tu ôl i arferion a defodau, y tu ôl i ddogmâu ac athrawiaethau, a’r tu hwnt i gwahanol gredoau a osodir fel amodau hanfodol gan grefyddau’r byd.
Ni wnaf ailadrodd sylwadau’r ysgogwyr yn y gobaith y cânt weld golau dydd yn Agora. Ond un peth a’m trawodd heddiw oedd y ffordd y defnyddiwn y gair “crefydd”, gan roi’r argraff mai drwy grefydd y cawn ffordd at Dduw. Oni ddylem, y dyddiau hyn ac yn ein cyfnod erchyll ni, fod yn sylweddoli fod yna elfennau dieflig mewn crefyddau. O ddarllen yr Efengylau gwelwn Iesu mewn ymryson â chrefyddwyr ei ddydd, nes peri inni holi a oedd Iesu yn grefyddol.
Un tant a drawyd fwy nag unwaith heddiw oedd fod angen inni ollwng llu o allanolion ein Cristnogaeth. Ond y cwestiwn sylfaenol a godai yn sgîl hynny wedyn oedd pa mor isel y dylem dorri’r hen goeden a oedd yn ddiffrwyth.
Yr hyn sydd wedi digwydd mewn diwygiadau ar hyd y canrifoedd yw iddynt “docio” yn ôl hyd ryw fan; tocio’r canghennau a’r brigau ond gadael y boncyff. Canlyniad y math yna o ddiwygiad oedd cadw’r hen bren yn ei hanfod. Ymhen amser byddai hwnnw eto’n tyfu mor dewfrig a di-fudd â’r pren gwreiddiol.
Ai her Iesu i ni yw gwaredu’r hen bren yn llwyr a gadael iddo bydru? Yna byw drwy antur ffydd y bydd Duw yn peri i blanhigion newydd tyner egino, planhigion hanfodol wahanol i’r hen bren a fu’n bwrw’i gysgod difaol dros ein dynoliaeth gan guddio’r haul.
Dyma ni yn byw drwy gyfnod afiach iawn y dyddiau hyn. Yr ydym ar ganol tymor diddiwedd o etholiadau, gyda phleidiau a gwledydd wedi bod wrthi mewn etholiad neu refferendwm, ac eraill yn paratoi i heidio i orsafoedd pleidleisio. Y rhagymadrodd i bob etholiad yw’r cyfarfodydd a’r cynadleddau di-ben-draw, a phob ymgeisydd yn datgan ei honiadau. Mae’n ymddangos fod hyn yn rhoi tragwyddol heol i holl nodweddion gwaetha’r natur ddynol.
Yr anghenraid cyntaf yw casineb. Fe all hwnnw fod yn gasineb at wlad neu at undeb o wledydd. Fe all fod yn elyniaeth at heidiau arbennig o “deplorables”, neu heidiau o ffoaduriaid sy’n gorlifo’n gwlad fach ni. Yn sicr fe all fod yn elyniaeth at unrhyw greadur digywilydd sy’n mentro sefyll yn llwybr fy uchelgais fach i fy hunan.
Anghenraid arall yw agwedd ryfelgar ac ymosodol. Yn etholiadau Rwsia un o briodoleddau apelgar Vladimir Putin yw’r driniaeth ddidrugaredd a ddengys at ei wrthwynebwyr. Y mae’n feistr ar ddangos ei gryfder. Bydd yn gofalu fod yna gamerâu cyfleus wrth law i’w gofnodi’n hanner noeth yn arddangos ymchwydd ei gyhyrau. Yn yr un modd ei rinwedd amlwg yng ngolwg ei werin yn ei wlad yw ymchwydd cyhyrau ei fyddinoedd.
Aeth dweud celwydd yn grefft yn yr hinsawdd newydd hwn. Fe all gynnwys y celwydd noeth sydd mor anhygoel nes bod yn gwbl gredadwy i’r ffyddloniaid placardiog sydd y tu ôl i chi. Fe all y celwydd olygu cuddio’r gwirionedd am eich iechyd neu eich ffurflen dreth.
Ond pinacl yr holl elfennau i gyd yw’r agwedd welwch-chi-fi-fi-sy-orau. Yr hyn a gawsom, ac a geir eto, yw gloddest o falchder, o ymddyrchafu, o hunanhysbysebu ac ymffrost digywilydd. Mae yna adnod drawiadol yn y llythyr at y Philipiaid: “Peidiwch â gwneud dim o gymhellion hunanol nac o ymffrost gwag, ond mewn gostyngeiddrwydd bydded i bob un ohonoch gyfrif y llall yn deilyngach nag ef ei hun.” Mae’n ymddangos i mi fod hyd yn oed gwleidyddion sy’n honni bod yn Gristnogion yn cael hawl, am ryw ddeufis neu dri, i anghofio fod y geiriau yna yn eu Beibl nhw. Yn wir fe dderbynnir gan drefnwyr ymgyrchoedd fod gwyleidd-dra yn bechod anfaddeuol, ac arddull ymosodol yn anhepgor. Dyna paham yn ôl rhai y mae Jeremy Corbyn yn anetholadwy.
Os yw hyn yn rhan annatod o’r egwyddor ddemocrataidd, Duw a’n gwaredo ni. Mewn byd gwareiddiedig disgwyliwn i’n harweinwyr ni fod yn arweinwyr, ac yn esiamplau gwâr i ni eu hefelychu nhw. Tybed a fydd Donald Trump drannoeth ei ethol yn Arlywydd yn ailymgnawdoli yn batrwm o ostyngeiddrwydd.
Mae’n siŵr y bydd llawer ohonoch wedi clywed erbyn hyn am salwch yr Esgob John Spong. Cafodd strôc fore Sadwrn diwethaf ac yntau ar fin annerch cyfarfod yn Marquette, Michigan. Dymunwn yn dda iddo yn ei waeledd, a byddwn yn ei gynnwys ef a’i deulu yn ein gweddïau. Yn amlwg, nid oes bwriad i fwrw ymlaen gyda’r ddarlith yng Nghaerdydd nos Lun, Hydref 24ain.
Yn ôl tudalen Facebook The Episcopal Diocese of Newark, sef ei hen esgobaeth, mae’r Esgob, sy’n 85 oed, yn gwella ac yn cryfhau, ac wedi bod yn siarad ar y ffôn gyda rhai o’i gyfeillion. Os daw rhagor o newyddion, byddwn yn siŵr o rannu unrhyw wybodaeth gyda chi.
Mae’n siŵr y bydd llawer ohonoch wedi clywed erbyn hyn am salwch yr Esgob John Spong. Cafodd strôc fore Sadwrn diwethaf ac yntau ar fin annerch cyfarfod yn Marquette, Michigan. Dymunwn yn dda iddo yn ei waeledd, a byddwn yn ei gynnwys ef a’i deulu yn ein gweddïau. Yn amlwg, nid oes bwriad i fwrw ymlaen gyda’r ddarlith yng Nghaerdydd nos Lun, Hydref 24ain.
Yn ôl tudalen Facebook The Episcopal Diocese of Newark, sef ei hen esgobaeth, mae’r Esgob, sy’n 85 oed, yn gwella ac yn cryfhau, ac wedi bod yn siarad ar y ffôn gyda rhai o’i gyfeillion. Os daw rhagor o newyddion, byddwn yn siŵr o rannu unrhyw wybodaeth gyda chi.
Yn gywir iawn,
Wrth ddarllen y gyfrol ‘Cenhadaeth newydd i Gymru’ gan David Ollerton (Cyhoeddiadau’r Gair £9.99) fe ddaeth yn amlwg fod y gyfrol hon, er yn ffrwyth gwaith ymchwil manwl, yn gwneud y camgymeriad cyffredin o uniaethu ’Rhyddfrydiaeth’ gyda’r ‘Efengyl Gymdeithasol’. Mae’r gyfrol yn haeddu llawer mwy o sylw na’r e-fwletin hwn, oherwydd mae hi’n gyfrol bwysig am sawl rheswm. Nid yw’n gyfrol hawdd i’w darllen, yn bennaf oherwydd y doreth o is-benawdau , ffeithiau ac ystadegau. Y mae iddi atodiad swmpus o siartiau hefyd. Mae David Ollerton wedi dysgu Cymraeg, yn flaenor yn Eglwys Thornhill (Efengylaidd) yng Nghaerdydd ac yn gadeirydd Cymrugyfan (Cymru Gyfan) ers deng mlynedd . Ffrwyth ymchwil doethuriaeth gan Brifysgol Caer yw’r gyfrol ond wedi ei chwtogi a’i haddasu (nid cyfieithu) gan Meirion Morris. Astudiaeth o genhadaeth anghydffurfiol Cymru ydyw, ac nid yw’n cyfeirio at yr Eglwys Anglicanaidd na Chatholig. Rhag ofn bod rhywun yn anghyfarwydd â Chymru Gyfan, dyma ddyfyniad o wefan y mudiad :
David Ollerton
“Cydweithrediad yw Cymrugyfan rhwng eglwysi a sefydliadau efengylaidd er plannu a chryfhau eglwysi ar draws Cymru. Mae Cymrugyfan yn gweithio gydag arweinwyr eglwysi i sefydlu eglwysi yn arbennig lle nad oes presenoldeb Efengylaidd, a lle bod angen cryfhau eglwysi i fod yn fwy effeithiol. www.cymrugyfan.org
Mae’r gyfrol yn nodi chwe math o ‘ddynesiad at genhadaeth’ ac y mae’r chwech ar yr un pryd yn categoreiddio eglwysi o safbwynt cenhadu. Fe fydd y termau yn gyfarwydd i lawer, ond yn anghyfarwydd i lawer mwy, efallai :
Efengylaidd 1, Efengylaidd 2, Rhyddfrydol, Lausanne, Missio Dei, Egin Eglwys.
Dull (dyna’r gair yn y gyfrol) Rhyddfrydiaeth yw ‘Cristnogaeth gymdeithasol.’ (e.e. tud.123 ‘yr efengyl gymdeithasol oedd (yw) hanfod misioleg (sic) y mudiad’) Ond nid yw hynny’n hanesyddol gywir nac yn wir heddiw chwaith. Nid yw Rhyddfrydiaeth erioed wedi credu mai ‘efengyl gymdeithasol’ yw’r Efengyl. Mae yn gymdeithasol, wrth gwrs, ond Efengyl sy’n ymwneud â pherthynas Duw â’r ddynoliaeth, â’r byd ac â bywyd pob person ydyw. Gweinidogaeth Iesu a Theyrnas ei Dad ydyw na ellir ei chyfyngu i iaith nac athrawiaeth na thraddodiad. Iesu yw ein harweiniad i ddehongli’r Beibl. Mae Rhyddfrydiaeth o’r dechrau yn wynebu’r dasg o newid radical yn y ffordd yr ydym yn cyflwyno a rhannu’r efengyl yn ein cenhadaeth a’n haddoliad. Nid yw ‘efengyl gymdeithasol’ wedi bod yn rhywbeth i’w drafod hyd yn oed, fel mae’r ‘dull efengylaidd’ wedi ei wneud (o’r diwedd – ac y mae’r gyfrol hon yn cydnabod hynny) yn ystod y blynyddoedd diweddar.
Mae hyn, yn ei dro, yn codi cwestiwn ynglŷn â’r ‘Eglwysi Rhyddfrydol’ yn y gyfrol. Ple mae eglwysi felly? Mae awgrym cryf mai’r eglwysi enwadol ydynt. Go brin y byddai Rhyddfrydwyr yn cytuno. Ac a yw ‘Eglwysi (dull) efengylaidd’ yn golygu eglwysi o fewn yr enwadau, yn ogystal â’r rhai sy’n galw eu hunain yn ‘eglwysi efengylaidd’? Mae rhai sydd yn awyddus i weld eglwysi yn dechrau galw eu hunain yn ‘Eglwysi Rhyddfrydol’, fel cam cenhadol yn y gymuned. Ond nid felly mae hi. ‘Trafoder’ – ar y bwrdd Clebran.
Mae’n gyfrol â digon o wybodaeth a materion i’w trafod ac y mae’n pwysleisio’r angen am weithredu mentrus ac ar unwaith gan fod y dirywiad bellach wedi mynd yn rhy bell. Plannu eglwysi newydd yw’r brif (ond nid yr unig) nod, ond nid yw’r enwadau Cymraeg wedi dechrau cynllunio rhaglen genhadol, radical felly, er bod ein sefyllfa yn gweddïo ac yn gweiddi am hynny. Mae’n rhaid i’r genhadaeth honno fod yn gyd-enwadol, ddi-enwad ac (ar sail y gyfrol), Anghydffurfiol. Mae’r adnoddau ar gael.
Wedi’r seibiant traddodiadol yn Awst, dyma’r e-fwletin yn ei ôl. Fel pob dechrau tymor mae i Gristnogaeth 21 ei rhaglen waith. Fe welwch fod y pumed rhifyn o Agora wedi ymddangos ar y wefan, ac oherwydd ei fod am ddim nid yw mewn cystadleuaeth â chyhoeddiadau crefyddol eraill. Wrth edrych ar y byd cyhoeddi crefyddol Cymraeg mae gennym y papurau enwadol Cymraeg sy’n cynnwys y ‘Pedair Tudalen’ (sef, pedair tudalen ar y cyd rhwng y Bedyddwyr, yr Annibynwyr a’r Presbyteriaid) a’r wythnos hon bydd y Parchedig Huw Powell-Davies yn dechrau ar ei waith fel golygydd. Wrth ddymuno’n dda iddo, rydym yn holi pam nad yw’r Eglwys yng Nghymru (sy’n ddi-gyhoeddiad wythnosol Cymraeg) a’r Eglwys Fethodistaidd yn rhan o’r trefniant? Yna mae Cristion (sy’n ddigon ffodus i gael tri ifanc yn ei olygu) a’r Traethodydd (sydd hefyd dan olygyddiaeth newydd, sef Dr. Densil Morgan). Caiff y cyhoeddiadau hyn i gyd eu prynu a’u darllen gan y rhai sydd ynglŷn â Christnogaeth 21. Gobeithio bod Agora yn gymorth i ddod ag amrywiaeth i’r meddwl Cristnogol a’i fod yn ymestyn gorwelion ein ffydd. Mae’n cael ei gynhyrchu’n gwbwl wirfoddol, wrth gwrs.
Bydd tri achlysur pwysig yn ystod y tymor. Cynhelir ein Cynhadledd Flynyddol ddydd Sadwrn Medi 24ain. yn y Morlan, Aberystwyth. (Cewch y manylion cofrestru ar y wefan www.cristnogaeth21.cymru ). Y thema eleni yw Eisiau tyfu – ofn newid a bydd tri ( Judith Morris, Owain Llŷr Evans a’r naturiaethwraig Bethan Wyn Jones) yn ein helpu i wynebu’r angen i dyfu (gan nad yw ffydd byth yn aros yn llonydd) ac i newid nifer o bethau yn y tyfu hwnnw. (Fel y dywedodd Dave Tomlinson am Gristnogaeth: “Mae’n rhaid newid os am aros yr un fath”.) Dros y blynyddoedd diwethaf daeth y Gynhadledd Flynyddol a’r Encil Flynyddol yn brofiad adeiladol ac adnewyddol, a’r niferoedd ar gynnydd o flwyddyn i flwyddyn.
Ymweliadau yw’r ddau achlysur arall a’r ddau yn ein cydio â gweithgarwch cyffrous a heriol tu allan i ffiniau Cymru. Ar wahoddiad C21 mae’r Esgob John Spong yng Nghaerdydd ddydd Llun Hydref 24ain (manylion ar y wefan). Ers blynyddoedd bu’n arwain ac yn cyhoeddi cyfrolau sy’n dehongli’r Beibl mewn ffordd sydd yn rhyddhau Gair Duw o gaethiwed llythrenoliaeth neu o geidwadaeth grefyddol nad yw’n agored i oleuni newydd. Rescuing the Bible from Fundamentalism, yw teitl un o’i gyfrolau a Biblical Literalism – a Gentile Heresy yw teitl ei ddarlith yng Nghaerdydd.
I Gaerdydd hefyd y daw Brian McLaren ar Hydref 10ed a hynny dan nawdd PCN (Progresive Christian Network, un o bartneriaid C21 ). Americanwr a gweinidog yr efengyl yw Brian Mclaren, yn un o arweinwyr yr ‘emerging church movement’ sy’n agor drysau i lawer o aelodau’r enwadau traddodiadaol a gafodd eu diflasu, neu aelodau o eglwysi efengylaidd a gafodd eu dadrithio gyda chrefydd ddogmataidd ac awdurdodol. Arweiniodd pererindod McLaren ef o’r pwyslais efengylaidd i Gristnogaeth gynhwysol a radical. Ei gyfrol enwocaf, efallai, yw A Generous Orthodoxy gydag is-deitl rhyfeddol: “Why I Am a Missional, Evangelical, Post/Protestant, Liberal/Conservative, Mystical/Poetic, Biblical, Charismatic/Contemplative, … Emergent, Unfinished Christian (Emergent YS).” Ac mae’n ychwanegu: “It’s my only book to contain a “Chapter 0.” Wel, ie…..
Er mai gwefan yw Cristnogaeth 21 – nid mudiad na diwinyddiaeth newydd – trwy gyhoeddi’r gyfrol fechan ‘Byw’r Cwestiynau’, (a hybu cyhoeddiadau eraill), mae gwahoddiad i unigolion neu grwpiau ystyried rhai o’r cwestiynau y mae’r gweithgarwch uchod yn ein helpu i’w gofyn – ac i’n harwain i gyfeiriad ambell ateb a pharhau ar ein taith ysbrydol. Mae ein tudalen Facebook yn denu rhai nad ydynt yn gwybod dim am C21 – ac yn aml yn anwybodus iawn am Gristnogaeth, gan fod llawer wedi aros yn eu hunfan gyda gwybodaeth arwynebol eu plentyndod.
Dylid sôn am un agwedd arall ar ein rhaglen y tymor hwn, sef yr e-fwletin. I dyfu yn ein ffydd mae’n rhaid rhannu a thrafod ein ffydd, a hynny nid yn unig ymhlith rhai sydd ‘o’r un meddwl’, ond rhai sydd yn gweld yn wahanol, neu yn gweld mwy neu yn well na ni. Dyna fwriad y Bwrdd Clebran, sydd yno i agor drws i drafodaeth a thystiolaeth a chwestiwn. Nid yw’r wefan hon yn wefan i ryddfrydwyr neu ddiwinyddiaeth flaengar (progressive) yn unig, ond i bawb. Un Efengyl, llawer o leisiau. Nid oes rhaid i wahanol farn a dehongliad fod yn wrthdaro, ond fe all, drwy ras Duw, fod yn adnewyddol gan adfer cymaint o’r hyn â gollwyd ac a gollir yn ein bywyd Cristnogol. Mae dilyn Iesu yn newydd i bob cenhedlaeth. Ymunwch â’r seiat ac â’r daith.
Bydd yr E-fwletin yn dychwelyd i’w ffurf arferol yr wythnos nesaf.
Yn yr Almaen mae miloedd o newydd-ddyfodiaid wedi cael croeso – a thipyn o gwyno o’r herwydd. Mae dull trefnus a phwrpasol yr Almaenwyr a doethineb Angela Merkel wedi golygu rhoi llety diogel dros dro i filoedd o bobl tra maent yn penderfynu sut i roi statws cyfreithiol iddyn nhw. Bu’n hynod ddiddorol gwrando ym mis Gorffennaf ar Almaenwyr ymroddedig a hoffus, rhai’n Gristnogion, rhai ddim, yn trafod canlyniadau’r mewnlifiad.
Roedd un Cristion yn siomedig iawn yn ymateb yr eglwysi – eu bod wedi bod yn araf a diweledigaeth. Roedd un arall wedi bod wrthi’n helpu i ddangos i griw o ferched ifanc sut i ddygymod â bod mewn gwlad newydd a pheidio â mynd yn ysglyfaeth i’r rheini a fynnai fanteisio arnyn nhw. Eglurodd fod llety eitha cyfforddus wedi’i drefnu yng nghanol y dref a’u bod wedi dechrau cyfarwyddo â sut mae pethau’n gweithio, a dechrau dysgu Almaeneg. Ond ar ôl cael papurau’n cyfreithloni eu presenoldeb yn yr Almaen yr oedd y cymorth i dalu am lety yn darfod, a byddai’n rhaid iddyn nhw fyw fel Almaenwyr di-waith sy’n byw ar fudd-daliadau. Allan nhw ddim fforddio talu rhent i gael fflat yng nghanol y dref mwyach; rhaid bodloni ar lety digon di-raen mewn rhyw bentrefi cyfagos tlodaidd. Ac maen nhw’n tybio y gall eu ffrind eu helpu. Sut mae egluro y buasai parhau i’w noddi nhw, ond heb wneud fawr ddim dros Almaenwyr ar gyflogau isel, yn peri mwy o drafferthion nag sydd eisoes wedi brigo i’r wyneb?
Mae mewnfudwyr lu yn yr Almaen eisoes, a’u plant yn yr ysgolion. Daeth llu o weithwyr-ymwelwyr yno o Dwrci ar ôl y rhyfel. Roedd rhai o’r rheini’n Gristnogion Syriaidd heb lawer o werthfawrogi arnyn nhw yn Nhwrci Foslemaidd, a thybiaeth yn yr Almaen mai Moslemiaid oedden nhw i gyd. Mae math newydd o Almaeneg yn cael ei siarad yn eu plith a rhai o gymhlethdodau’r iaith ei hun yn cael eu dileu. Mae’r gwahaniaethau der-die-das yn cael eu llyfnu, a rhai o nodweddion cain yr iaith yn siŵr o gael eu herydu. Fe gollodd y Saesneg y fath wahaniaethau ganrifoedd yn ôl, a gwelir yr un broses o newid ieithyddol naturiol yn digwydd ar garlam.
Cofiais innau am Gymraes yn cwyno am newydd-ddyfodiaid yn dod i’w phentref rywdro: ‘Pam ddylen ni newid o’u hachos nhw?’ Mae rhoi croeso i ddieithriaid yn golygu bod pawb yn gorfod newid.
Un o nodweddion hyfrytaf yr Eisteddfod eleni oedd clywed gwirfoddolwyr – yn y meysydd parcio, yn gyrru’r bysys, yn gwerthu bwyd – yn mentro’u Cymraeg newydd yn benderfynol a hyderus. Mae cyflwr y Gymraeg ym Mynwy yn newid er gwell o ganlyniad i waith caled a mentro a chyd-ddyheu a dadlau’r achos a chynnal dosbarthiadau drwy nosweithiau tywyll y gaeaf. 
Nid yw’r iaith wedi marw; mae hi’n ymgryfhau – ac wrth gwrs nid yr hen Wenhwyseg fel y mae ar lafar cryf a swynol y Dr Elin Jones fydd hi, ond Cymraeg â thipyn o lediaith arni, iaith debycach i Gymraeg yr ysgolion Cymraeg yn ardaloedd trefol y de a Sir y Fflint. Daw cystrawennau’r Saesneg yn ogystal â’i geirfa i mewn i’r Gymraeg. Newid er gwell – ond newid anghyfforddus i bobl sydd wedi meddwl yn nhermau gwarchod a chadw yn unig.
Un arall o bleserau’r haf oedd cwrdd ag Emilia Ivancu, bardd ac academydd o Rwmania sydd wedi treulio tipyn o amser yng Nghymru yn ystod y pum mlynedd diwethaf, diolch i’r Comisiwn Ewropeaidd a chynllun Erasmus. Mae iaith Rwmania yn gymysgedd gyfoethog a rhyfeddol sy’n adlewyrchu troeon hanes. Mae’n debyg i Eidaleg; gall Rwmaniad ddeall 80 y cant o’r hyn a ddywedir mewn Eidaleg. Ond nid yw’r Eidalwyr yn gallu deall Rwmaneg am fod gwreiddiau’r iaith ynghlwm wrth y Slafoneg sy’n rhan o’u hetifeddiaeth hynaf – ynghyd â geiriau o’r Roeg a Thwrceg. Mae Cristnogion Uniongred a Chatholig, ar waethaf castiau gwleidyddol, wedi gorfod dysgu byw gyda’i gilydd wrth i bobl o wahanol rannau o Rwmania ei hun, yn ogystal ag o wledydd eraill, lifo ynghyd i ardaloedd diwydiannol. Mewn llif pobloedd a’u diwylliannau, a’u cred, eu straeon, eu profiadau, eu caneuon, a’u hanes y mae ieithoedd yn datblygu, yn addasu, yn newid mewn proses fywiog a bywiol. Soniodd Emilia am lenor disglair o offeiriad a fu yng ngharchar am gyfnod hir yn amser Ceaușescu; llwyddai i ddweud ei offeren a’i rhannu â’r carcharorion eraill drwy guro llythrennau cod Morse ar y pibau cynhesu (nad oedd yn gweithio) fel bod pawb yn y carchar yn gallu clywed. Hanesion felly sy’n etifeddiaeth Cristnogion a fu tu hwnt i’r llen haearn.
Nos Iau’r Eisteddfod cynhaliodd y Cylch Catholig eu hofferen flynyddol yn eglwys y Fenni. Roedd yn ddathliad dwbl am ei bod hefyd yn nodi can mlynedd ers sefydlu talaith Cymru a Henffordd fel archesgobaeth ar wahân i esgobaeth Birmingham, fel yr oedd cynt. Cymro o Faesteg, y Tad Alan Jones, sy’n Ganon Awstinaidd yn Lloegr, oedd y pregethwr – a’i thema oedd newid. Soniodd am ddod i’r Fenni a chlywed Cymraeg ar y stryd am fod yr Eisteddfod wedi cyrraedd. Soniodd am y newid a ddaeth i’r Eglwys Gatholig Rufeinig wrth iddi gydnabod arbenigrwydd ac arwahanrwydd Cymru gan mlynedd yn ôl.
Esgob Edwin Regan
Araf y mae’r Eglwys Gatholig, a phob cyfundrefn ffurfiol, yn newid, ond aeth yr amser heibio pan na châi Catholigion ddweud Gweddi’r Arglwydd gyda Phrotestaniaid. Dim ond ychydig ddyddiau ynghynt bu i’r Pab Ffransis agor y drws ar drafodaeth ar le gwragedd yn y ddiaconiaeth yn yr eglwys fore – ac fe fydd sgrech o brotest, mae’n siŵr, o rai cyfeiriadau. Roedd amryw o gyfeillion eciwmenaidd yn yr offeren ac yn cynhesu at wyleidd-dra ac anwyldeb yr Esgob Regan wrth iddo ddatgan i’r gynulleidfa eang o’r di-Gymraeg a’r Cymry mai iaith yr offeren yw cariad.
Rhyw gymysgedd o argraffiadau, felly, yn troi ar y ffaith fod pethau’n newid, beth bynnag wnawn ni, sy’n peri bod thema cynhadledd C21 yn hynod o berthnasol i’n cyflwr fel Cristnogion ac fel Cymry Cymraeg ar hyn o bryd. Yn hytrach na gwahodd siaradwr allanol i wneud argraff arnom a newid dim, teimlad y pwyllgor lleol oedd bod angen llunio rhaglen fyddai’n tynnu pawb i mewn i drafodaeth bwrpasol ynghylch sut i groesawu a chyfeirio newid yn ein cymdeithas ac yn ein heglwysi. Y thema fydd ‘Tyfu a Newid’. Byddwn yn ymrannu’n dri grŵp a bydd tri ‘Ysgogydd’ yn cychwyn trafodaeth ar y thema ac yn procio pawb i gyfrannu eu profiad, eu dyhead, eu hofnau. Y tri fydd Owain Llŷr, Judith Morris a Bethan Wyn Jones. Bydd ymdrech i fod yn gryno ac i lunio blaenoriaethau perthnasol i C21 ac i’r meysydd gwahanol yr ydyn ni’n gweithio ynddyn nhw. Nid gwrthsefyll pob newid sydd raid, ond adnabod a chyfeirio. A’r amcan yw dod at ein gilydd, cryfhau ein hamgyffrediad o sut mae pethau arnom ni fel Cristnogion Cymraeg, i’n calonogi a’n cryfhau i ymroi i’r dyfodol lle y byddwn ni’n hunain yn newid a thyfu.
Dewch â’ch siswrn meddyliol, a mwynhewch ddiwrnod creadigol a chyffrous gyda ni yn y Morlan, Aberystwyth, ar 24 Medi. Rhagor o fanylion YMA