Pabi Coch neu Babi Gwyn?

Yn ei gyfrol ddiweddaraf ‘Yn ôl i’r Dref Wen’ mae Myrddin ap Dafydd yn trafod hanes ac arwyddocâd yr hyn ry’n ni’n ei adnabod fel Canu Llywarch Hen a Chanu Heledd. Mae llawer o Ganu Llywarch Hen yn ymwneud â pherthynas Llywarch a’i fab ieuengaf Gwên a fu farw wrth amddiffyn Rhyd Forlas ger y Waun yng Nyffryn Ceiriog, sydd yn dal yn ffin rhwng Cymru a Lloegr heddiw.

Roedd hi’n arferiad yn nyddiau Llywarch Hen, fel cynt a chwedyn, i ganmol y traddodiad arwrol milwrol mewn cerddi a chaneuon – yr hyn a elwir yn ganu ‘clod’. “Cerddi’n dathlu arwriaeth y milwyr ffyddlon hyd at farw a olygir wrth ‘clod’ meddai Myrddin ap Dafydd, “a’r clod mewn awdlau yw eu tâl am dywallt gwaed.”

Ond yn ei alar o golli Gwên, awgryma Myrddin bod Llywarch Hen “yn codi cwestiwn ynglŷn â gwerth y traddodiad hwnnw”. Awgryma ymhellach, “Efallai y gallwn glywed yma wreiddiau dadl y rhai sy’n gwrthwynebu’r elfen o glodfori a normaleiddio militariaeth a derbyn bod rhyfela yn rhan anorfod o fywyd yn ein dyddiau ni.”

Mewn cyfrol sydd yn sicr yn werth ei darllen am y ffordd y mae’n ein goleuo am ein hanes fel Cymry, mae hefyd yn gyson yn cysylltu profiadau o’n gorffennol a sefyllfaoedd heddiw. Ac yn sŵn Sul y Cofio mae yna densiynau’n gallu codi rhwng y rhai sydd am ddefnyddio’r achlysur hwnnw er mwyn clodfori rhyfel a’r rhai a fyn ei weld yn achlysur i’n hysgogi i geisio ffyrdd heddychlon i ddatrys helbulon y gwledydd.

Crisialwyd craidd y mater hwn yn y drafodaeth a gafwyd ar fwy nag un rhaglen ar Radio Cymru ddiwedd yr wythnos hon ynglŷn â’r arfer o wisgo pabi coch adeg Sul y Cofio, a’r nifer cynyddol sydd bellach yn gwisgo’r pabi gwyn. Roedd hi’n dda iawn deall bod consesiwn wedi ei gyrraedd yn ardal Aberystwyth yn dilyn trafodaethau rhwng aelodau o’r Lleng Brydeinig sy’n trefnu Sul y Cofio, ag aelodau o Rwydwaith Heddwch a Chyfiawnder Aberystwyth sy’n hyrwyddo gwisgo’r pabi gwyn. Mae’n debyg eu bod wedi cytuno i ddwy dorch gael eu gosod wrth gofgolofn filwrol Aberystwyth, un goch ac un wen. Dyma esiampl gampus i drefnwyr seremonïau Sul y Cofio ar draws Cymru a thu hwnt yn y dyfodol.

Llongyfarchiadau mawr i gynrychiolwyr y ddwy ochr.

Yn y cyfamser byddai’n dda clywed os oes yna ymdrechion tebyg wedi bod mewn rhannau eraill o Gymru i hyrwyddo gwisgo’r pabi gwyn, Neu os oes rhai wedi eu beirniadu am wisgo un.

Beth yw’ch barn a’ch profiad chi tybed?

Ro’n i yng nghwmni criw bychan o bobl yn ddiweddar, ac yn trafod agweddau tuag at grefydd. Roedd pawb oedd yno wedi eu magu ar aelwyd Gristnogol, tri yn blant i weinidogion, gydag oedfa ac ysgol Sul wedi bod yn rhan naturiol o’u magwrfa. Ac i raddau helaeth roedd pob un wedi bod yn lled ffyddlon i’r drefn a’r traddodiad hwnnw gydol eu hoes; er, mae pob un o blant y cwmni hwn wedi ymwrthod â chrefydd sefydliadol.
Dywedodd un o’r cwmni mai diwrnod gwaetha’r wythnos iddi oedd dydd Sul. Os na fyddai’n mynd i oedfa byddai’n teimlo’n anniddig ac anghyfforddus, fe’i poenid gan euogrwydd mawr, a phan glywai gloch yr eglwys yn canu roedd fel sŵn rhywun yn taro hoelen rhywle’n ddwfn o’i mewn.
Dro arall byddai’n mynd i oedfa ar y Sul, ond roedd yr hyn a glywsai yno gan amlaf yn ei diflasu a’i hanobeithio gymaint, gyda’r neges yn arwynebol ac amherthnasol, nes ei bod yn difaru ei henaid ei bod wedi mynd yno. O’r ddau meddai, gwell oedd ganddi ddiodde’r boen a’r euogrwydd o beidio mynd na’r boen o fod yn rhan o oedfa farw.
Roedd eraill yn y cwmni a allai uniaethu gyda’r profiad hwn.
Y cwestiwn a godai o hyn oedd, ble mae troi er mwyn profi’r ‘fendith’ yr arferem ei chael mewn oedfa? Ar hyn o bryd mae rhai yn dewis mynd i gerdded, gan dystio bod eu myfyrdodau wrth gerdded yn golygu mwy iddynt na’r hyn a geir o fynd i’r capel. Mae ambell un yn gwneud ymarferiadau yoga ac un neu ddau arall yn ymuno ar dro gyda’r Crynwyr.
Ond beth am y traddodiad anghydffurfiol Cymraeg ry’ ni wedi’n magu ynddo ac yn dal i deimlo ein bod rhywsut yn rhan ohono? Ai’r unig ddewis yn fanno yw rhwng marweidd-dra syrffedus yr oedfaon yn llawer o’n capeli ar y naill law, neu sicrwydd hunangyfiawn a chaëedig yr efengylwyr – sydd yr un mor syrffedus, ar y llaw arall?
A oes yna eraill allan yna yn rhannu yr un gwewyr?
Ac os oes yna, a yw hi’n bryd tybed i ni ddod at ein gilydd i herio’r sefydliadau crefyddol Cymraeg i fod yn barod i arddel ffordd arall amgenach o ymwneud â’r ysbrydol, un fasai’n rhoi dilysrwydd i’r profiadau gonest a didwyll hynny a ranwyd yn ein cwmni bychan?
Os oes yna unrhyw beth o’r traddodiad anghydffurfiol Cymraeg sydd yn werth ei achub, yr elfen ‘anghydffurfiol’ yw hwnnw. A oes digon ohono ar ôl i’n helpu ni ymlaen o’r fan hyn?
Byddai’n dda clywed gennych!

Llwyddiannau!

Rydych i gyd yn adnabod y capel yr wyf yn sôn amdano. Efallai i chi fod yno’n ddiweddar. Roedd yno lai na deg o addolwyr (yn eu saithdegau a’u hwythdegau) a gweinidog wedi ymddeol, eto yn ei wythdegau, yn arwain. Nid oedd organydd. Darllenwyd yr emynau. Erbyn diwedd yr oedfa roedd dwylo’r gweinidog yn grynedig ac ni allai godi ei lais yn ddigonol i gyrraedd cynulleidfa’r seddau cefn.

Hawdd yw canmol y gweddill ffyddlon hwn: mae’r aelodau’n bugeilio’i gilydd, yn galw i weld aelod sy’n sâl ac yn mentro ar daith hir i ymweld â’r ysbyty os oes rhywun yno. Ond ni bydd angen mwy nag ychydig o angladdau cyn y bydd rhaid i’r capel hwn gau. Mae rhai ohonom yn cefnogi’r sefyllfa hon drwy fod yn fodlon llenwi’r pulpud, ac rwyf innau’n euog o beidio dweud gair rhag gwylltio rhywun. Gwyddom fod yna ddwsinau, os nad cannoedd, o gapeli tebyg i hwn ar draws Cymru. Oni ddylem fod yn onest a chydnabod fod y sefyllfa’n ymylu ar ddwli anhygoel? Mae angen i unigolion ac enwadau ddweud y gwir anghysurus.

Rŵan yw’r amser i alw ar bob capel bychan i ystyried ei sefyllfa. Mae angen dewrder, ffydd a chryfder arbennig gan y rhai sydd wedi bod yn aelodau yn yr un capel gydol eu hoes, i ddechrau’r drafodaeth hon cyn bod amgylchiadau’n eu gorfodi i wneud hynny. Mae trafodaeth o’r fath yn hanfodol i’r sawl sy’n gwirioneddol ddymuno i’r ffydd Cristnogol barhau.

Aeth trafod yn anos erbyn hyn gan mai seiat, cyfeillach a chwrdd gweddi oedd yn arfer cynnig llwyfan i alluogi aelodau i fynegi barn, ac mae’r rhain wedi diflannu. Efallai mai’r cam cyntaf fyddai cynnal rhyw fath o gylch trafod yn lle ambell i oedfa er mwyn i’r ffyddloniaid fagu hyder i fynegi barn cyn trafod y sefyllfa hon yn benodol, ac ni ddylid diystyru’r angen am amser i fynegi galar am golli “ein capel ni” yn ogystal â datblygu cynllun i symud ymlaen.

Mae angen arweiniad gan yr enwadau hefyd. Buasent yn colli llawer o aelodau wrth gau capeli (rhaid gwahaniaethu rhwng ‘aelodau’ a ‘ffyddloniaid’) ond dylent roi arweiniad, galw yn agored ar gapeli bychain i gau, casglu enghreifftiau o sut mae’r broblem wedi ei datrys eisoes mewn ambell i ardal, a rhannu’r wybodaeth gan annog pob capel unigol i addasu’r trefniadau neu ddatblygu rhai newydd yn ôl yr angen lleol.

Onid ddylem ni ystyried fod cau capeli ac uno cynulleidfaoedd yn arwydd o lwyddiant? Buasai’n dangos fod Cristnogion yn fodlon mentro a byddai’n ddatblygiad naturiol i gwrdd ag amgylchiadau’r unfed ganrif ar hugain, lle nad oes angen capel o fewn pellter cerdded i bawb nac ychwaith gael mwy nag un capel mewn trefi bychain. Byddai’n codi baich mawr oddi ar ysgwyddau’r ychydig a fydd yn ceisio cyflwyno’r ffydd i’r genhedlaeth nesaf, ac yn rhyddhau adnoddau ariannol a dynol i’r gwaith o ail-gyflwyno’r Efengyl i Gymru.

Diolch am ddarllen. Os hoffech chi ymateb i’r neges hon neu i unrhyw neges arall, mae modd gwneud hynny mewn un o dair ffordd. Yn gyntaf, medrwch anfon neges at gwefeistr@cristnogaeth21.org neu yn ail medrwch ateb yn uniongyrchol ar y Bwrdd Clebran neu’n drydydd mae modd rhoi neges ar ein tudalen Facebook. Erbyn hyn mae ein cornel ar Facebook yn prysur ennill ei phoblogrwydd fel lle bywiog, bachog a gogleisiol. Ewch i weld, cofrestrwch a chyfrannwch!

Croesi’r bont ?

Rydym yn ddiog iawn wrth ddewis geirfa i drafod Duw – yn defnyddio yr un hen eiriau mewn gweddi, emyn a phregeth heb wir ystyried yr hyn rydym yn ei ddweud, beth yw eu hystyr heddiw a beth yw eu hystyr i’r ffyddloniaid erbyn hyn.

Dyna ‘Brenin’ ac ‘Arglwydd’ er enghraifft. Beth yw ystyr ‘Arglwydd Iesu’ ochr yn ochr â ‘Tŷ’r Arglwyddi’ neu ‘Brenin Nef ‘ochr yn ochr â’r ‘Frenhines Elizabeth’ ? Nid yw’r naill na’r llall yn cyfleu yr un syniad o awdurdod ag oedd iddynt ganrifoedd yn ôl.

Wedyn mae’r ansoddeiriau megis grymus, nerthol, hollalluog. Os yw Duw yn ‘hollalluog/hollrymus’ (‘almighty’) sut fath o allu ydym yn cyfeirio ato? Mae rhai Cristnogion ffeministaidd wedi gwahaniaethu rhwng ‘power over’ sef ‘grym’(efallai) a ‘power to’ sef ‘gallu’ neu ‘nerth’ (er ein bod ni, Gymry, yn defnyddio cymysgfa o’r tri heb ystyried eu hystyr yn fanwl). Ar ôl tri chwarter canrif o fyw gyda dinistr bom niwclear, oni ddylem gwestiynu pa fath o allu sydd gan Dduw, a sut mae’n dewis defnyddio’r gallu hwnnw – neu peidio ei ddefnyddio?

Wrth sôn am aberth Iesu drosom mae ein dewis o eiriau yn fwy rhyfedd. Rydym yn cyfeirio at y dull erchyll o ddienyddio a ddefnyddiwyd gan y Rhufeiniaid. Heddiw condemnir yn hallt bob math o arteithio ond sonnir gennym am bren Calfaria, y ddwyfol groes, coron ddrain, hoelion ac afonydd o waed i’n golchi yn lân – i gyd fel pethau i’w canmol. Ond gogoneddu arteithio a dienyddio yw hyn i eraill.

Ond efallai mai’r gair anoddaf yw ‘tad’ (yn aml heb ychwanegu ‘nefol’). Beth yw ystyr y gair ‘tad’ i blant mewn rhai teuluoedd heddiw?

O fewn ein cylch dethol ni efallai ein bod yn deall ystyron ein geiriau a deall ein gilydd. Ond y tu allan i’n cylch, mae miloedd sydd, efallai, yn osgoi defnyddio’r gair ‘duw’ ond sy’n credu mewn rhyw fath o fywyd ysbrydol. Ac efallai ein bod ni’n siarad iaith gwbl ddieithr iddynt.

Mae’r Beibl yn llawn o ffyrdd o sôn am Dduw: ffynhonnell, cydymaith, diddanydd, mam , eryr, bydwraig, crochenydd, pobyddes a llawer mwy. Llwyddodd yr Eglwys Geltaidd yn rhannol oherwydd ei defnydd o iaith ysbrydol oedd yn ddealladwy i’r rhai oedd yn credu mewn gallu trisgell, mewn drysau rhwng y byd hwn a byd arall ac a oedd yn arfer addoli wrth ffynhonnau. Mae ein sefyllfa ni fel “gweddill ffyddlon” yn debyg iawn iddynt . Os ydym am gyfathrebu gyda’r miloedd mae’n rhaid i ni ddatblygu geirfa a iaith sy’n ddealladwy i’n cenhedlaeth ni. Ac onid yw cyfathrebu yn gwbl allweddol i bopeth a gredwn ac a feddyliwn ?

Er nad yw Jeremy Corbyn yn arddel ffydd a chred roedd ei ddyfyniad o Keir Hardie am ‘trying to stir up divine discontent with wrong’ yn… wel, … yn eirfa broffwydol. Os nad yw pobl yn credu yn Nuw, mae’n dda eu gweld yn Ei gydnabod. Gyda llaw, mewn cyfweliad yn y cylchgrawn Third Way (rhifyn Mehefin 2015) mae’n dangos parch a gwerthfawrogiad o’r eglwys a phwysigrwydd cyfraniad yr eglwys yn y dyfodol. Diddorol, yn yr un cyfweliad, yw ei ddisgrifiad o’i fam fel ‘a Bible reading aethist, no, agnostic’ ac o gofio fod ei dad yn Gristion, nid yw’n anodd deall dylanwad ei gefndir arno. Mae’n diffinio sosialaeth, fel ‘where everyone is valued and cared for and included,’ ac mae’n ychwanegu, ‘if that is left wing, so be it.’ Y mae mwy o ruddin ysbrydol yn y di-gred nag yn y grefydd-foesol-gyfleus-wleidyddol (‘religion is a jolly good thing,’ meddai Boris ar Question Time un tro) gan lawer o arweinyddion pleidiau.
O glywed Prif Weinidog Prydain yn galw Jeremy Corbyn yn ‘that man’ yng Nghynhadledd y Blaid Doriaid, a chofio fod Jeremy Corbyn wedi galw am barch a chwrteisi rhwng gwleidyddion a’i gilydd wythnos cyn hynny, mae’n anodd peidio cyfeirio at elfen broffwydol arall : gwawd. Perthyn i’r gorffennol mae JC ac ni fyddai neb yn hyn o fyd gwleidyddol yn ei gymryd o ddifrif. Onid yw wedi ei bortreadu gyda het y Joker/clown ar ei ben? Y gred gyffredinol yw mai seren wîb o oes a fu yw, ac y bydd y seren tan gwmwl yn fuan. Go brin y daw yn Brif Weinidog. Ond tybed nad oes yna rai – ambell i broffwyd annisgwyl – nad yw eu cyfraniad yn fawr mwy na chodi llais yn erbyn y llif? Efallai mai felly y dylai’r eglwys edrych arni ei hun bellach. Cofio fod gwawd a sarhad yn dod â ni yn nes at y Gwas Dioddefus na’r dyhead am lwyddiant a dylanwad. Fe soniodd Jeremy Corbyn am y ‘divine discontent’ ychydig ddyddiau ar ôl Gŵyl Flwyddyn Newydd yr Iddewon, y Rosh Hashanah. Ar yr ŵyl honno mae’r corn (y sophar – corn hwrdd) yn chael ei chwythu sawl gwaith i alw ei bobl i roi cyfrif am eu goruchwyliaeth ac i gofio fod Duw y Creawdwr yn Dduw sydd hefyd yn Farnwr. Mae’r ŵyl yn lais sydd yn ein galw – pob unigolyn, gwlad, plaid, llywodraeth ac eglwys – i Lys Barn sydd yn Lys Goruchaf ‘where everyone is valued and cared for and included.’ Mae’n siŵr fod Gwŷl y Rosh Hasanah wedi cael dylanwad mawr ar Iesu tros y blynyddoedd ac mae ei weinidogaeth a’i eiriau (e.e. Dameg y defaid a’r geifr) fel galwad y corn. Martin Luther King a ddywedodd y geiriau (sydd hefyd yn cael eu dyfynnu yn y cyfweliad yn Third Way ) ‘The arc of the moral universe is long, but it bends towards justice.’ Er gwaethaf pob tystiolaeth i’r gwrthwyneb y dyddiau hyn, cread y Creawdwr Cyfiawn yw hwn ac y mae’n rhaid i ni gredu a thystio i hynny. Nid dyma’r amser i fod yn dawel. Yn wir, mae’n amhosibl bod yn dawel.
Diolch am ddarllen.
Fel y gwyddoch erbyn hyn, byddwn yn lansio cylchgrawn digidol newydd ar y we ym mis Ionawr, i gymryd lle’r wefan bresennol. Rydym yn chwilio am enw i’r cylchgrawn hwnnw, ac felly rydym yn gwahodd awgrymiadau gan gefnogwyr Cristnogaeth 21. Os oes gennych enw i’w gynnig, anfonwch air atom drwy bwyso “Ateb / Reply”
Pob bendith,
Cristnogaeth 21.
www.cristnogaeth21.org

E-fwletin Cristnogaeth 21. Hydref 5,2015.

Yn y rhifyn cyfredol o Barn mae’r Athro Densil Morgan yn adolygu y gyfrol ‘Dilyn Ffordd tangnefedd : canmlwyddiant Cymdeithas y Cymod’ ( Golygydd D.Ben Rees ) . Er yn dweud mai ‘tipyn o potpouri’ yw’r gyfrol…’– sydd yn feirniadaeth ddigon teg oherwydd fod llawer,os nad gormod, wedi cyfrannu iddi – y mae gan yr adolygydd edmygedd mawr o heddychwyr y gorffennol. ( Er mai pasiffist yw ei air ef, gair anffodus a chamarweiniol, nad yw’r gyfrol yn ei ddefnyddio yn ôl a welaf ). ‘Ni ellir llai nag edmygu aberth llawer o’r rhai y crybwyllir eu henwau yma,’ meddai. Ond y mae yn feirniadol ‘nad oes yn y gyfrol ddadansoddiad deallusol o werth ac ysywaeth wendidau’r dehongliad pasiffistaidd o’r Efengyl Gristnogol.’ Nid yw hynny yn gwbwl deg o edrych ar y gyfrol drwyddi draw, oherwydd, o ganolbwyntio ar adrodd yr hanes, nid oedd lle i gynnwys penodau ar Sylfeini Beiblaidd/Diwinyddol y Gymdeithas. Mae’r Gymdeithas wedi cyhoeddi llawer am y sylfeini hynny ac y mae’r Lyfryddiaeth fanwl a gwerthfawr i’r gyfrol yn cyflwyno’r darllenwyr i gyfoeth o ddeunydd am sylfeini’r Gymdeithas yn yr Efengyl.

Ond mae’r gwir feiriadaeth yr adolygydd yn dod ar y diwedd. ‘Nid gwadu ond gofyn yn unig yr wyf ‘, meddai Densil Morgan. Ond gwadu beth ? ‘Bellach’, meddai, ‘nid perthyn i’r 20ed ganrif a wnawn fel y bobl wych yn y gyfrol hon, ond yr ydym yn rhan o fyd ôl-Gristnogol Islamyddiaeth waedlyd a milwriaethus. Mae’r byd wedi newid’. Neu, fel y clywn yn gyson gan wleidyddion, y sefydliad , y wasg dabloid , neu gynulleidfa Question Time o Gaerdyddd ( Hydref 1af ) you’ve got to live in the real world. Dyna’r feirniadaeth : nid yw heddychiaeth a’r egwyddor di-drais yn ateb gofynion yr oes hon. Ond, yn ymwybodol ei fod yn dweud rhywbeth sydd yn codi cwestiynau am Iesu ei hun, mae’r adolygydd yn prysuro i ddweud , ‘Nid gwadu ond gofyn yn unig yr wyf ‘. Ond y mae wedi gwneud mwy na gofyn.

Yr oedd Iesu yn byw yn y ‘real world’ ac y mae cefndir o derfysgaeth ac ymateb i derfysgaeth gan y dwrn dur Rhufeinig nid yn unig yn gefndir i fywyd Iesu ond hefyd yn gefndir gwaedlyd i’r rhai oedd yn ysgrifennu’r Efengylau ddegawdau yn ddiweddarach. Yn nyddiau geni Iesu, oni chroeshoeliwyd 2000 o Iddewon yng nghyffiniau Jerwsalem? Ac yn y degawdau a ddilynodd fe laddwyd, yn ôl Josephus, 1.1 miliwn o Iddewon. Byd o drais di-dostur yn wir. I gefndir felly – oedd mor waedlyd a threisgar a’r Dwyrain Canol heddiw – fe gyflwynodd yr Efengylwyr Feseia di-drais a gyhoeddodd deyrnas o gymod, maddeuant ac o hau hadau heddwch. Yr oedd ei neges yn glir, yn gwbwl wahanol ac yn radical.

Fe wyddom beth sydd wedi digwydd. Yn nyddiau Cystenyn fe aeth yr eglwys yn Borffor ( cyfoeth, awdurdod, grym, chwedl David Edwards ) yn sefydliad a gerddodd law yn llaw a’r awdurdodau gwleidyddol. Fe dorrwyd y berthynas rhwng yr eglwys a’i gwreiddiau yn Iesu. Hwn oedd y Cyfaddawdu a’r Glastwreiddio Mawr ar Iesu fel datguddiad o galon ac ewyllys Duw ei hun. Y Duw di-drais.Mae’n ddiwinyddiaeth sylfaenol ac yn ffordd o fyw wahanol.Nid yn addas i’r 21ain ganrif ? Gwell, efallai, yw credu Ysgrifennydd Tramor Prydain yn dweud y gellir ‘bomio meddylfryd y terfysgwyr allan ohonynt’. ( Hyd yn oes os yw’n golygu bomio ysbyty yn anfwriadol, creu mwy o arfau er mwyn lladd mwy ohonynt , yn ogystal a gwerthu mwy o arfau er mwyn iddynt ladd ei gilydd. ) A gwell yw ystyried arweinydd plaid na fyddai yn barod i bwyso’r botwm niwclear fel rhywun anghyfrifol a naîf nad yw’n byw yn y ‘real world’. Popeth yn iawn. Dyna’r drefn. Dyna ffordd y byd. Ond i’r Cristion mae cwestiwn y mae’n rhaid ei wynebu : beth wnawn ni o Iesu ? Efallai na ddylem roi gormod o sylw iddo mewn materion fel hyn na byd fel hwn. Roedd yn byw mewn oes wahanol iawn.

Ein cofion atoch. A chofiwch, fel y negeseuon sydd yn ein cadw i aros ar y ffôn, ‘mae eich sylwadau yn bwysig i ni !!’ Mae rhannu a thrafod yn goleuo ac yn adeiladu.

Cafwyd encil llwyddiannus iawn yn Nhrefeca yn ystod yr wythnos, ac fe drodd pawb am adref yn teimlo’n llawen a gobeithiol. Diolch o galon i Pryderi a Tecwyn am y trefniadau.
Yn ystod y drafodaeth ar y cynlluniau i’r dyfodol, penderfynwyd y bydd tri digwyddiad yn ystod 2016, sef (a) Encil yn y gwanwyn rywle yng Ngogledd Cymru (b) Cynhadledd undydd ym mis Mehefin 2016 yn Aberystwyth (c) Darlith gan yr Esgob John Spong yng Nghaerdydd ar Hydref 23ain, 2016.
Gwnaed penderfyniad cyffrous iawn ynglŷn â’n presenoldeb ar y we hefyd: bydd y wefan bresennol yn dod i ben ddiwedd y flwyddyn, ond byddwn yn lansio cylchgrawn digidol Cymraeg newydd sbon. Bydd yr e-fwletin wythnosol yn parhau, a gellir ymateb iddo, a chyfnewid unrhyw negeseuon eraill ar y dudalen Facebook. Credwn fod y datblygiad hwn yn adlewyrchu’r brwdfrydedd sy’n gyrru Cristnogaeth 21 ar hyn o bryd, a gobeithio y cewch flas ar y ddarpariaeth newydd pan ddaw i fod.
Bwriadwn wahodd cyfraniadau ariannol i gynnal y cylchgrawn newydd, a chewch wybodaeth am hynny yn y man.
Cofiwch fod ein tudalen Facebook yn weithredol ar hyn o bryd, a chroeso i chi ymuno â’r grŵp. Hefyd, os gwyddoch am unrhyw rai a hoffai dderbyn yr e-fwletin wythnosol, anfonwch eu henw(au) a’u e-gyfeiriad atom drwy ateb y neges hon.
Yn y cyfamser dyma e-fwletin yr wythnos hon:
Tystia cynnwys y silffoedd mewn unrhyw siop lyfrau i’r diddordeb cynyddol a geir mewn garddio a choginio. Beth bynnag yw’r holl resymau dros y tueddiad diweddar hwn, rhaid ystyried y posibilrwydd fod yma arwydd o ddymuniad pobl, nad oes rhaid iddynt wrth ardd i godi bwyd, na chegin a llawer mwy na phopty ping ynddi i’w baratoi, i ail ddarganfod eu cyswllt â byw a bod yn ei fan mwyaf elfennol. “Un rheswm sydd gen i dros ysgrifennu llyfrau coginio,” meddai un awdur, “rwy’n gyson newynog.”
Faint o ddefnydd gwirioneddol a wneir o’r llyfrau hyn sydd gwestiwn arall. Dyw pori’r papur ddim yn gwarantu pryd i’w fwyta, ddim mwy na bod prynu pâl yn sicrhau gardd wedi ei throi. Yn y pendraw dyw pobi bara, palu’r ardd, bwydo’r ci neu goginio i ddieithryn ddim yn gofyn am gyfarwyddiadau cymhleth. Y pennaf angen yw’r parodrwydd i blygu a chwysu, i dorri ac i droi a darganfod, mewn gweithgaredd cwbl syml, bleser a boddhad nad oes fesur arno.
Mewn byd lle mae Cristnogaeth yn cael ei ystyried fel ffordd o feddwl, gall ymarferion corfforol ein hatgoffa mai ffordd o fyw ydyw. Ar ei noson olaf cyflwynodd Iesu ddau beth i’w ddisgyblion wneud er cof amdano. Torri bara a rhannu gwin – yr oedd rhywun wedi eu paratoi ymlaen llaw, wrth gwrs. Ymddengys bod y person cyfoes yn tybio bod rhywbeth creiddiol i fywyd mewn tylino toes a thocio gwinwydden, ac oni chadarnheir hynny gan weinidogaeth Iesu? Pan fo’r un sy’n pobi dorth yn barod i’w rhannu wedyn, try hynny yn sacrament siŵr o fod.

Edrychais, gyda chryn ryfeddod ar lawrlwythiad diweddar o ffilm yn portreadu efeilliaid newydd eu geni yn cael eu hebrwng i’r byd. Oddi fewn i eiliadau’n unig i’w geni daeth hi’n amlwg nad oeddent yn gyffyrddus â bod ar wahân nac yn ddiddig â’u hystâd newydd, ddieithr. O dan ddwylo medrus bydwraig arbenigol crewyd amgylchedd croth – debyg iddynt drwy eu dal gyfochrog â’i gilydd mewn dŵr cynnes, symudol. Mewn dim o dro chwilient am ei gilydd â breichiau a choesau’r naill yn prysur ymdrechu i anwesu ac ymgeleddu’r llall. Cadarnhau wna’r ddelwedd uchod inni gael ein llunio i fod mewn perthynas â’n gilydd ac nad “da bod (y )dyn ar ei ben ei hun.” “ A buont byw yn hapus ‘da’i gilydd byth wedyn,” medd clo stori’r plentyn. Arall, rhan amlaf, yw eiddo’r oedolyn. Edrydd hwnnw’i stori yn newyddion y dydd a honno’n bradychu ei fethiant i fyw fel plentyn ym myd Duw.

Ni fu’r rhai a aned o’r Ysbryd yn rhydd bob amser o’r methiant hwn ac un o’r rhesymau dros hynny, efallai, yw’r pwyslais cwbl unigolyddol a roddwyd, nid yn unig ar ar yr enedigaeth oddi uchod, ond ar y bywyd newydd yn ei gyfanrwydd. Diddorol sylwi fod Iesu yn ei drafodaeth â Nicodemus yn pwysleisio natur gyfun yr enedigaeth. “ Y mae’n rhaid eich geni chwi o’r newydd. ” Diddorol sylwi, hefyd, i Iesu, wedi galw’r disgyblion i’w gwaith eu hieuo’n ddeuoedd ac nid bob amser ,fe ymddengys, yn gwbl gymharus. Meddylier, er enghraifft, am Mathew y casglwr trethi, dyn “balance sheets”, mater o ffaith ei feddwl, a Thomas yr efaill, fentrus, ymchwilgar, anghrediniol ar dro yn bartneriaid yn y gwaith o hebrwng eraill i’r byd y mae Duw Iesu Grist yn galon ac yn ganol iddo.

“ Our chief want,” meddai’r bardd Americanaidd Ralph Waldo Emerson, “ is someone who will inspire us to be what we know we could be.”

Gorau i gyd, o bosibl, pa mor annhebyg fydd y rhywun hwnnw i fi fy hunan. Mae hunan o’i adael i’r hunan yn gallu gwneud llawer o ddrwg. Nid yn lleiaf i’r hunan.

Grym y Llun

Ar fore yr ail o Fedi 2015 tynnodd ffotograffydd o’r enw Nilufer Demir lun heddwas ar draeth yn Nhwrci yn cario corff bachgen bach a foddwyd. Roedd ei deulu yn ymdrechu i groesi’r môr i ynys Kos, a’u rhyddid. Aylan Kurdi oedd enw’r bychan. Go brin y cofir ei enw, fwy nag enw’r ffotograffydd, ond bydd pawb yn cofio’r llun. Fe welodd llawer tad y llun, ac fel brathiad yn ei galon fe welodd ei hun yn cario’i blentyn bach marw yn ei ddwylo. Fe welodd mamau’r byd y llun a phob un yn arswydo wrth weld ei bachgen bach hi yn gorff. Fe barodd y llun i arweinwyr gwledydd aildrefnu ar frys eu hymateb i argyfwng y ffoaduriaid. Dyna rym y llun.

Does fawr neb yn cofio enw Nick Ut, y ffotograffydd a dynnodd lun y ferch fach naw mlwydd oed yn Fietnam yn rhedeg gan sgrechian, a’r napalm wedi llosgi ei chorff hi. Phan Thi Kim Phuc oedd ei henw hi. Ond cofio’r llun a wnawn ni, nid yr enw, oherwydd mai’r llun hwnnw a newidiodd farn y byd am y rhyfel yn Vietnam. Bellach doethinebwyd yn helaeth yn y wasg am rym llun yn union fel petai’n nodwedd hollol fodern.

Fe wyddai Iesu’n dda mor rymus y gall llun fod. Yn ffodus i ni fe gadwyd albwm ohonynt ar gof ei ddilynwyr. Fe dynnodd lun heuwr yn mynd allan i hau. Bydd y llun hwnnw mae’n siwr yn cael ei dynnu allan o’r albwm ar gyfer y diolchgarwch y mis nesa, er nad oes ynddo fawr ddim i’w wneud â diolch. Ond y mae’r llun wedi cydio yn nychymyg myrddiynau o Gristnogion ar hyd yr oesau.

Aeth ati unwaith i dynnu llun dafad ar gyfeiliorn, a bugail yn ei hymgeleddu. Mae’r llun hwnnw wedi bod mor ddylanwadol nes iddo gael ei gopïo filoedd o weithiau gan blant a chan feistri. Mae pob copi wedi plannu’r neges yng nghalon rhywun.

Fe gofiodd Iesu fod y gwragedd hefyd yn hoffi lluniau, ac fe baentiodd lun gwraig yn sgubo llawr y tŷ yn chwilio am ddarn arian a aeth ar goll. Y tro hwnnw eto ni thrafferthodd roi enw i’r wraig. Fe allai’n hawdd fod wedi ei galw hi’n Martha. Ond fe wyddai Iesu mai’r llun oedd yn bwysig, gan mai yn y llun y byddai’r neges.

Yn yr un albwm mae gan Iesu lun teulu, yn dad a dau fab. Y gwahaniaeth gyda’r llun hwnnw yw ei fod yn gyfoethog o ran ei fanylion. Y tri dedwydd ar yr aelwyd i ddechrau. Yna’r mab ieuengaf yn ei obeithion llawen, a’r un mab druan wedyn yn ei garpiau. Yna wyneb gorfoleddus y tad, a wyneb sarrug y mab hynaf yn dod at y tŷ. Dyna gampwaith o lun cyflawn, ond y neges fu’n gofiadwy ar hyd yr oesoedd.

Credaf fod gan Iesu ran mewn llun arall hefyd. Llun heddwas o Samariad trugarog wedi gweld Aylan Kurdi bach, a lladron wedi dwyn ei einioes oddi arno tra oedd ar ei daith. Yn dyner mae’n ei ymgeleddu fel petai’n dal yn fyw. Mae’r heddwas fel y gweddill ohonom wedi clywed y neges a roddwyd o dan y llun gan Iesu: “Dos a gwna dithau yr un modd.”

Tranc Democratiaeth

Cenedl dda a chenedl ddrwg:
Dysgent hwy mai rhith yw hyn…
meddai Waldo Williams am ei rieni. Ond rhannu’r gwledydd yn dda a drwg wnawn ni aml. Ar y naill law y gwladwriaethau democrataidd ac, ar y llaw arall, yr unbenaethau llwgr a’r totalitariaethau haearnaidd. Bellach mae’r byd i gyd fel petai’n dadfeilio. Mae’r cyfan yn y pair. Yn sicr mae gwir ddemocratiaeth yn wynebu argyfwng, a hen egwyddorion gloyw diwygwyr ac ymgyrchwyr rhyddid, fel eu baneri a’u placardiau, dan draed yn y baw. Yn ddiweddar mae tri pheth wedi fy argyhoeddi fod y ddelfryd ddemocrataidd yn gwywo.

Mae’r cyntaf yn chwerthinllyd o blwyfol. A thrist hefyd o ran hynny. Bu’r Blaid Lafur wrthi’n trefnu ethol arweinydd, a hynny yn ôl eu “dulliau teg a democrataidd”. Ond och a gwae! Pan ddechreuodd y polau piniwn ddangos mai dewis cynta’r etholwyr Llafur yw Jeremy Corbyn dyma’r ymgeiswyr eraill a’u cefnogwyr yn honni fod rhywbeth mawr o’i le. Aeth rhai ati i geisio atal yr holl broses. Mewn geiriau eraill, mae democratiaeth yn dderbyniol pan fydd yn fy ffafrio i a’m tebyg.

Mae’r ail yn fwy difrifol gan ei fod yn dwyll. Fe honnir gan rai mai Israel yw’r unig wladwriaeth ddemocrataidd yn y Dwyrain Canol. Yn y diriogaeth y mae hi’n hawlio sy’n eiddo iddi mae traean y boblogaeth heb bleidlais. A phan ystyrir y ddwy brif elfen mewn democratiaeth, sef rhyddid a chydraddoldeb, cyfyngir bywydau a hawliau cyffredin Arabiaid Israel yn ddi-baid. Y mae miloedd ohonynt wedi eu halltudio o’u bröydd. Rhwystrir eu rhyddid i deithio o fewn i’w gwlad, ac ymosodir arnynt yn ddidrugaredd o dreisgar ar unrhyw esgus. Mae galw gwladwriaeth felly yn ddemocratiaeth yn gamenwi dybryd.

Mae’r trydydd yn dod yn amlycach bob dydd. Mae’r adroddiadau am yr ymgyrchu ar gyfer ethol Arlywydd yr Unol Daleithiau yn mynd yn fwy a mwy gorffwyll. Ni chlywais fawr sôn am egwyddorion. Nid pwy sydd â’r weledigaeth sy’n cyfri bellach. Nid pwy sydd â’r polisïau. Nid ychwaith pwy sydd â’r cryfder cymeriad na’r bersonoliaeth i fod yn Arlywydd. Yr hyn sy’n bwysig bellach yw pwy sydd â’r cyfoeth mwyaf i redeg ei ymgyrch. Mae ymgyrchu mewn etholiad wedi cyrraedd y gwaelod pan mai’r honiad mwyaf trawiadol a wnaed gan un ymgeisydd yw ei fod yn wirioneddol ariannog. Pa fath o ddemocratiaeth yw hon lle na all neb fod yn ymgeisydd ond drwy honni ei fod mor oludog nes bod ymhell uwchlaw gwerin ei wlad?

Pa ryfedd fod hyd yn oed theocratiaeth wyrdroëdig Islam yn cael tir ffrwythlon i dyfu a lledu?