Bydd rhifyn Mehefin o Agora yn ymddangos ar y wefan ddechrau’r mis, a gobeithiwn y cewch chi flas ar y darllen. Gobeithio hefyd y medrwch chi ymuno â ni ar Fehefin 11^eg  ar gyfer y Gynhadledd Flynyddol yn Aberystwyth. Mae’r manylion llawn ar y wefan. 

Yn y cyfamser, dyma e-fwletin yr wythnos hon:

Gawsoch chi gyfle eto i weld y ffilm The man who knew infinity? Mae’r ffilm yn seiliedig ar lyfr o’r un teitl gan Robert Kanigel a gyhoeddwyd yn 1990. Ei thema yw hanes y mathemategydd rhyfeddol o’r India, Srinivasa Ramanujan (1887-1920). Mab i deulu digon cyffredin yn nhalaith Tamil Nadu yn ne India oedd Ramanujan a dangosodd sgiliau arbennig mewn mathemateg yn hynod o ifanc. Canolbwyntiodd ei holl egni ar fathemateg ar draul pob pwnc ysgol arall a hynny, yn ogystal ag adnoddau prin ei deulu, a’i rwystrodd rhag mynd ymlaen i brifysgol. Wrth ei gynnal ei hun fel clerc yn Chennai (Madras, gynt) treuliai ei amser hamdden yn gwneud ymchwil mewn mathemateg. Yn 1912 dechreuodd anfon ffrwyth ei waith at G. H.  Hardy, mathemategydd pennaf Prydain, os nad y byd, yn ei gyfnod.

Roedd Hardy yn diwtor mathemateg yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt. Nid oedd y llythyrau a anfonodd Ramanujan at Hardy yn dilyn y confensiynau gorllewinol arferol o ran dangos yr angen i brofi damcaniaethau mathemategol. Roeddynt, yn hytrach, yn rhestru fformiwlâu gwreiddiol dirifedi, heb air o brawf ar eu cyfyl. Mae’r ffilm yn olrhain natur y berthynas ffrwythlon a ddatblygodd rhwng Ramanujan (a chwaraeir gan Dev Patel) a Hardy (Jeremy Irons).

Honnai Ramanujan, Hindŵ pybyr ei grefydd, fod llawer o’i waith yn cael ei ysbrydoli gan Namagiri, un o dduwiau Hindŵaeth, ac un a oedd yn arbennig o bwysig i deulu Ramanujan. Deuai fformiwlâu Namagiri iddo mewn breuddwydion a chymaint oedd ffydd Ramanujan fel nad oedd yn amau eu cywirdeb. Fe’u profwyd yn gywir, yn amlach na pheidio, a daeth Ramanujan, dan ddylanwad Hardy, i werthfawrogi hefyd yr angen i brofi ei ddamcaniaethau’n ffurfiol.

Fel Cristnogion rydym yn gyfarwydd gyda hanesion am gymeriadau’r Beibl yn clywed llais Duw mewn breuddwydion. Beth a wnawn ohonynt yn yr oes oleuedig sydd ohoni? Ai’r un peth yw llais Duw y Beibl â llais Namagiri yn hanes Ramanujan?

Dywedodd Ramanujan, “An equation has no meaning for me unless it expresses a thought of God”. I Ramanujan, Namagiri oedd lladmerydd y duw hwnnw.

Gwyliwch y ffilm pan ddaw’r cyfle.

I ba raddau y bu ddoe’n  Sul  y Drindod i chi?  A gafwyd myfyrdod ar y  ‘tri yn un a’r un yn dri’ yn eich eglwys chi? A fu rhywun yn ymgodymu ag  athrawiaeth y drindod? Digon, efallai, oedd cyhoeddi’r Weddi Apostolaidd.

Ofer, siŵr, synio am y drindod yn nhermau athrawiaeth yn unig. Ffrwyth dadl a phleidlais ac awdurdod Ymherodr yw honno. Mecanyddol a di-serch  ei mynegiant yw’r credoau ar y gorau. Nid felly’r patrwm neu’r strwythur trindodaidd a welir yn y Testament Newydd sy’n seilio ffydd ac yn nodweddu adnabyddiaeth y Cristion o Dduw. Onid oedd Cristnogion yn byw’n Drindodaidd ymhell cyn i’r athrawiaeth gael ei llunio ac onid oes lle i gredu mai dogfen cwbl ddieithr a di-ystyr  yw’r athrawiaeth  i drwch Cristnogion ein dydd sydd, er hynny’n ddigon cysurus i gyfeirio at Dduw fel Tad, Mab ac Ysbryd Glân.

Tybiaf bod Moltmann (The Loving God and the Fullness of Life) yn taflu peth goleuni ar y mater. Sonia am gymwynas cymunedau tebyg i Taize yn adfer y cyfarchiad ‘Abba, annwyl Dad’ i’w gweddïau a’u defosiwn. Cyfarchiad Iesu o Nasareth yw hwn, wrth gwrs, a gollwyd gan yr eglwys yn fuan yn yr ail ganrif ac wrth ei hepgor, oni chollodd olwg ar berthynas agos, gynnes a chariadus Iesu â’i Dad gan fabwysiadu’n hytrach ffyrdd mwy ffurfiol a chyfreithiol  o sôn am Dduw, Duw a Thad ein Harglwydd Iesu.

Does dim amheuaeth i Iesu wybod am gariad Duw, ffynhonnell ei fywyd, a phob bywyd, ac iddo ildio’i hunan i’w garu a’i wasanaethu.  Does dim amheuaeth iddo ymdeimlo ag  egnïoedd cariad Duw yn ei yrru i gyfryngu’r cariad hwnnw i ‘r byd. Am iddo ildio’i hunan yn ffyddlon i fwriadau Duw a rhannu’r cariad hwnnw ag eraill fe’i gwrthwynebwyd, a’i wrthod, a’i ladd. Eto, ni chredodd erioed y deuai ei stroi i ben. Galwodd ddisgyblion i gyflawni ei weinidogaeth. Rhoes iddynt awdurdod i gyhoeddi bywyd y Deyrnas. Soniodd wrthynt am y posibilrwydd o gyflawni gweithredoedd fyddai’n fwy hyd yn oed, na’r eiddo ef, ac ymddengys mai dros ysbeidiau byrion yn unig y teimlodd y disgyblion eu hunain yn amddifad o’u bresenoldeb ac wedi’r Pentecost yn bresenoldeb heb na ffin na therfyn o fath yn y byd iddo. Dywedwn  ninnau, wedyn,  gyda disgyblion yr oesoedd, “Y mae ein cymundeb ni gyda’r Tad a chyda’i Fab ef, Iesu Grist.” 

Fe fflamiodd cariad tri yn un….   deil i losgi.

A hithau’n Sulgwyn, bydd rhywrai, siŵr, wedi sôn a chlywed sôn am yr Ysbryd sy’n ffynhonnell cymdeithas – ‘Koinonia’,  un o eiriau mawr y Testament Newydd. Er hynny, mae lle i gredu na fu’n air allweddol yng ngeirfa Cristnogion pob oes. Noda Erastus Jones yn ei gyfrol Croesi’r Ffiniau, er enghraifft, nad oedd ‘y gair Groeg Koinonia ddim yn un o eiriau amlwg [ei] addysg ddiwinyddol ym Mangor, (ddechrau’r 40au) ac mai ‘Cyngor Eglwysi’r Byd â’i gyflwynodd [iddo] ac o ran hynny i’r Eglwys gyfoes.’ (tud. 313)

Gyda sefydlu Cyngor Eglwysi’r Byd yn 1948 ymddengys  mai yn yr ymgais i weinidogaethu ynghanol chwalfa enbyd y cyfnod ôl-ryfel yr ail-ddarganfuwyd y gair gan yr eglwys a chanfod ohoni o ganlyniad, neges gymwys i’w dydd, a chyda chenhedloedd byd y cyfnod arbennig hwnnw’n llyfu eu clwyfau ac yn ymdrechu i ildio’u meddylfryd gelyniaethus, pa neges i ragori ar honno oedd yn cyhoeddi  bod pob dim sy’n pellhau pobl oddi wrth ei gilydd wedi eu ddiddymu yn awyrgylch y koinonia Cristnogol? Daw’r un koinonia i amlygrwydd yng ngwaith Cymorth Cristnogol a sefydlwyd yn yr un cyfnod. Nid syndod hynny â chofio bod yr Apostol Paul yn arfer y gair koinonia nid yn unig am berthynas Cristnogion â’u Harglwydd ac â’i gilydd  ond hefyd am gasgliad eglwysi Macedonia i dlodion. Nid amhriodol o gwbl y ffaith mai’r Sulgwyn sy’n agor wythnos Cymorth Cristnogol eleni.

Fe ymddengys mai yn argyfyngau eu dydd, a thrwyddynt, y mae’r Ysbryd yn siarad â’r eglwysi , yn goleuo’r Beibl iddynt ac yn eu deffro i’w cenhadaeth.  Beth mae’n ddweud wrthym ni heddiw, tybed? Mae’n anodd meddwl fod ganddo ddim amgen i’w rannu na koinonia, koinonia, koinonia. Ar faterion yn ymwneud â’n perthynas oddi fewn i Ewrop – koinonia. Ar ethol Mwslim yn faer Llundain – koinonia. I dair cynulleidfa’n ymgynnull  ar wahân yn yr un gymdogaeth, ‘run amser ar fore Sul i ganu o’r un llyfr emynau ac i ddarllen o’r un Beibl – koinonia. Ar newid hinsawdd a’i ddylanwad andwyol ar bobl Bangladesh, er enghraifft, – koinonia. Ar adnewyddu Trident – koinonia.

‘Yr hwn sydd ganddo glustiau, gwrandawed….!

E-fwletin Mai 8fed, 2016

Wrth i’r llwch setlo drannoeth y drin yn hanes yr etholiadau diweddar, efallai mai un o’r datblygiadau mwyaf arwyddocaol y tu allan i Gymru yw gweld rhai o ffigurau amlwg y Blaid Dorïaidd yn prysuro i ymbellhau oddi wrth ymgyrch Zac Goldsmith i fod yn Faer Llundain. Cafwyd geiriau hallt iawn gan Sayeeda Warsi, cyn-gadeirydd y Blaid Geidwadol, a ddisgrifiodd yr ymgyrch fel un “gywilyddus”, ac roedd y cyn-ganghellor Kenneth Clarke yntau o’r farn i’r cyfan fod yn gamgymeriad anffodus.  Roedd Andrew Boff, arweinydd y Toriaid yng Nghynulliad Llundain, yn gresynu y gallai hyn wneud niwed hir-dymor i’r berthynas rhwng cymunedau a’i gilydd yn y brifddinas. Daeth beirniadaeth hyd yn oed o gyfeiriad ei chwaer ei hun.  

Does dim amheuaeth nad oedd yna naws ffiaidd o Islamoffobaidd i ymgyrch Goldsmith wrth iddo geisio plannu ensyniadau ym mhen pobl fod y label ‘Mwslim’ yn gyfystyr â bod yn derfysgwr. A hyd yn oed wedi i’r etholwyr roi’r fath gefnogaeth ysgubol i Sadiq Khan, roedd Michael Fallon, yr Ysgrifennydd Amddiffyn, yn gwrthod tynnu ei eiriau’n ôl wedi iddo ddweud dro’n ôl na fyddai Llundain yn lle diogel gyda Khan yn faer. Er gwaethaf holi cyson a chaled Sarah Montagu ar y rhaglen Today ar Radio 4, osgoi’r cwestiwn yn llwyr a wnaeth Fallon ar ôl yr etholiad.

Yn sgil cyhoeddi’r canlyniad, gwelwyd negeseuon chwerw ac atgas ar rai o’r cyfryngau cymdeithasol yn wylofain a darogan gwae. Does dim angen prawf pellach o bresenoldeb gwrth-Islamaidd ar strydoedd Llundain.

Sadiq Khan

Ar un adeg, roedd y cyfeirio cyson at Sadiq Khan fel Mwslim yn peri anesmwythyd i lawer ohonom. Roedd yn dangos ein bod yn dal i fod yn bell iawn o fedru derbyn gwahaniaethau ac anwybyddu ffiniau hiliol a chrefyddol. Ond i fod yn deg, roedd cefnogwyr Khan eu hunain, drwy gydol yr ymgyrchu, yn galw ar bobl i greu hanes drwy ddangos pa mor symbolaidd fyddai ethol Mwslim i’r swydd bwysig hon. Bu i’r ddwy ochr chwarae’r cerdyn Mwslemaidd am wahanol resymau, ond go brin y medr neb gollfarnu ymgyrch urddasol Khan yn wyneb ymosodiadau’r Torïaid.

Un peth sy’n cynhesu calon rhywun yw sylweddoli pa mor annibynnol ei farn yw’r maer newydd. Bu dan y lach gan rai Mwslemiaid am gefnogi priodasau un rhyw, ac mae yna edmygedd mawr ohono ymysg y gymuned Iddewig mewn cyfnod pan welwyd cyhuddiadau o wrth-Semitiaeth yn erbyn ambell unigolyn yn y Blaid Lafur.  

Gyda hynny mewn golwg, byddai’n braf meddwl fod yr 1.3 miliwn o bobl a bleidleisiodd i Sadiq Khan wedi gwneud hynny am eu bod yn syml yn credu mai ef oedd y person gorau i’r swydd, heb unrhyw ystyriaeth i’w grefydd na’i gred. Mae’n wir bod yna elfen o chwedl tylwyth teg yn y ffaith ei fod yn fab i yrrwr bws o fewnfudwr, ond does a wnelo hynny ddim â’r ffaith iddo brofi pa mor gymwys yw i fod yn faer. Heddiw, mae llawer yn gweld ei ethol fel buddugoliaeth i weddustra a thegwch mewn gwleidyddiaeth, a hynny’n adfer ffydd rhywun mewn pobl. Mae eraill yn ei weld fel prawf y gall unrhyw un, o ba gefndir bynnag, ddringo i’r brig yn yr ynysoedd hyn. A chlywyd sawl un o’r gymuned Fwslemaidd yn dweud fod ethol Khan yn cynnig gobaith newydd.

Gobeithio eu bod yn iawn.

I’r rhai hynny ohonom sy’n cefnogi’r Elyrch, roedd yn brofiad emosiynol iawn yn gynharach heddiw i fod yn dyst i’r deyrnged deimladwy i’r 96 a gollwyd yn Hillsborough. Ennyd deimladwy oedd gweld capteiniaid Lerpwl ac Abertawe yn croesi’r cae gyda’i gilydd i gyflwyno torch i Barry Devonside, a gollodd ei fab Christopher yn y trychineb. Cafwyd geiriau cynnes o goffadwriaeth ar ran clwb Abertawe, ac wrth glywed seiniau “You’ll never walk alone” yn atseinio drwy’r Liberty o gyfeiriad cefnogwyr y ddau dîm fel ei gilydd, roedd rhywun yn cofio pam fod hon yn cael ei galw’n “gêm brydferth”.

Llun: Wales Online

Bu’r wythnos ddiwethaf yn garreg filltir ddirdynnol eithriadol i deuluoedd Lerpwl. Ar ôl 27 mlynedd o ymgyrchu di-flino i adfer eu henw da ac i ganfod y gwirionedd am yr hyn a ddigwyddodd ar Ebrill 15fed 1989, cafwyd buddugoliaeth o’r diwedd. Daeth y byd i gyd i wybod am flerwch dychrynllyd yr heddlu a’r gwasanaeth ambiwlans ar y pryd, ac am y celwyddau di-gywilydd byth oddi ar hynny gan y gwahanol awdurdodau mewn ymdrech ffiaidd i guddio’u methiant eu hunain drwy bardduo’r cefnogwyr. Hyd yn oed wedi i’r rheithgor gyhoeddi ei ddyfarniad gerbron yr ystafell ddisgwylgar yn Warrington ddydd Mawrth diwethaf, roedd elfennau o fewn heddlu De Swydd Efrog yn dal i geisio cyfiawnhau eu methiannau wrth stiwardio teras Leppings Lane ar y prynhawn trist hwnnw yn Sheffield. 

Wrth i ninnau ddilyn yr ymgyrch i gael at y gwirionedd gan deuluoedd y rhai a gollwyd, roedd gweld y dyfalbarhad gostyngedig a’r urddas tawel yn destun edmygedd. Wrth feddwl bod yna 96 o bobl na ddaeth erioed adref o’r gêm honno yn erbyn Nottingham Forest, ac o gofio iddyn nhw’u hunain gael eu beio am y sefyllfa, hawdd y gallai’r cymar, y rhiant, y brawd a’r chwaer neu’r plentyn oedd ar ôl fod wedi chwerwi a suro. Ond yr argraff a gawsom ni wrth wrando ar dystiolaeth y mwyafrif ohonyn nhw yn ystod y cwest oedd mai chwilio am y gwirionedd oedd y prif amcan yn hytrach na dial ar eraill. Dagrau pethau yw fod y cyhoeddiad wedi dod yn llawer rhy hwyr i lawer a aeth i’w beddau gydag enw da eu hanwyliaid yn dal dan gwmwl.

Drannoeth y dyfarniad, cyhoeddwyd datganiad ar y cyd gan arweinwyr Eglwysi Ynghyd ar Lannau Merswy. Mae’n dechrau gyda’r geiriau hyn: “Heddiw rydym wedi cyrraedd carreg filltir arwyddocaol arall yn ystod y daith hon o alar, a’r ymchwil am y gwirionedd, sydd wedi taflu’i gysgod dros fywyd y ddinas hon am ormod o amser. Rydym yn sefyll gyda’n gilydd fel arweinwyr eglwysig i ymrwymo o’r newydd i gefnogi’r rhai sydd wedi eu brifo, i helpu’r rhai sy’n galaru, ac i ddangos cariad Duw a’i dosturi tuag at bawb.”

Fe fu, ac fe fydd eglwysi Lerpwl yn gefn i’r teuluoedd yn bendifaddau, ond yr her yn awr fydd sicrhau nad yw’r ymgyrch i gael cyfiawnder yn esgor ar gasineb a thalu’r pwyth. Rydym i gyd yn awyddus i weld cwrs cyfiawnder yn cael ei weithredu i alw’r rhai euog i gyfrif am eu celwyddau a’u camweddau, ond yr her sy’n wynebu eglwysi Iesu Grist ar Lannau Merswy yw cynnal pobl i gadw’u hurddas heb ildio i atgasedd.

David Bowie, Alan Rickman, Syr George Martin, Ronnie Corbert, Howard Marks, Victoria Wood a’r diweddaraf, Prince. Gellir yn wir dweud nad yw chwarter cyntaf 2016 wedi bod yn flwyddyn dda; cynifer o farwolaethau ‘enwog’. Dyma bobl sydd, yn ôl pob tystiolaeth a glywir ac a welir ar y cyfryngau, wedi cyfrannu cymaint, yn eu gwahanol ffyrdd, i’n bywydau ac i’n cymdeithas. Yn ôl un o erthyglau newyddion y BBC, “Prince: No-one in the universe will ever compare” … ac yn ôl Les Moir, un o gyfarwddwyr Kingsway Music sy’n gyfrifol am gyhoeddi llawer iawn o’n geiriau a’n cerddoriaeth addoliad cyfredol: “He stepped between the genres, it wasn’t just a soul or a funk sound. He moved between rock music and pop music and soul music. He gave us true life.” … wir? Prince yn rhoi ‘gwir fywyd’ i ni?

Teg nodi bod Prince yn unigryw mewn cymaint o ffyrdd – yn ei allu, yn ei bersonoliaeth ac yn ei nodweddion. Cyfaddefaf – ‘rwy’n dipyn o ffan ‘Purple Rain’ fy hun. Ond onid oes rhaid ymateb i honiad y BBC trwy o leiaf gofyn a oedd Prince wir ‘mor unigryw’ a hynny fel nad oes neb, ac na fydd neb, yn y bydysawd byth i’w cymharu ag ef? Scersli bilîf!

At hyn ‘rwy’n dod – adeg marwolaeth David Bowie, Howard Marks, ac yn y dyddiau diwethaf Victoria Wood a Prince, mae nifer o’m ffrindiau – canol oed ac ifanc, Cymry a Saeson, mynychwyr capel ac eglwys – wedi bod (bron) yn ‘wylofain’ am y golled enbyd, o dristwch y marwolaethau, o’r agendor mawr sydd bellach yn eu bywydau. Buont yn trydar am y golled, yn blogio ar Facebook … rhaid, meddent, sicrhau na fydd yr atgofion am ddylanwad y bobl hyn yn diflannu. Rhaid cadw fflam ei dylanwad ynghyn … ‘fel y cadwer i’r oesoedd a ddêl’.

Dyma’r union gydnabod sydd hefyd yn gysurus barod i fod yn gwbl dawel am eu Harglwydd; parod iawn ydynt i eistedd nôl a gadael i’r dystiolaeth ohono Ef ddiflannu. Pam? Nid wn yr ateb ond gofynnaf eto, pam? Onid oedd Ef yn gwbl unigryw? Onid Ef yw’r gwir fywyd? Onid amdano Ef dylem fod yn ysgrifennu: “Prince: No-one in the universe will ever compare”. 

E-fwletin Ebrill 17eg, 2016:

Mae’n gyfnod etholiadau ac yn Y Tyst yr wythnos hon mae Dewi Myrddin Hughes yn ei Farn Annibynnol yn sôn am bwysigrwydd cymryd rhan yn y bleidlais: “Daeth yn bryd eto”, meddai, “i bwyso a mesur pwy sy’n debygol o adeiladu cymdeithas decach a charedicach.” Yn yr un rhifyn o’r Tyst mae Hywel Wyn Richards, Cadeirydd Adran Dinasyddiaeth Undeb yr Annibynwyr, yn cyflwyno nifer o ffynonellau gwybodaeth sy’n bwrpasol ar gyfer etholiad y Cynulliad – gan gynnwys adnoddau hynod ddefnyddiol CYTÛN. Sonia hefyd am chwe nod ‘Citizen CymruWales’ ar gyfer tymor nesaf y Senedd yn y Bae; rhain hefyd yn ymwneud â chyfiawnder ac urddas cymdeithasol.

Dros yr wythnosau diwethaf ‘rwyf hefyd wedi bod yn darllen dau lyfr a ddanfonwyd i mi gan gyd-weithiwr a chyfaill ym Mhrifysgol Kentucky, yn yr Unol Daleithau, sy’n arddel y Ffydd Gristnogol ond, rhaid cyfaddef, sydd yn ei dehongli rhywfaint yn wahanol i mi! “How Would Jesus Vote?” gan Charles McGregor (2012) yw’r cyntaf, “How Should Christians Vote?” gan Tony Evans (2012) yw’r ail. Er gwaethaf bod braidd yn anghyfforddus gyda rhai (a dweud y gwir, nifer go lew yn achos un!) o ddadleuon y ddau awdur, maent yn codi un cwestiwn hynod ddiddorol, a chwestiwn, fel mae’n digwydd, sy’n hynod berthnasol i’m sefyllfa gyfredol yn etholiad y Cynulliad 2016:

Beth ddylai Cristion ei wneud pan fydd yr ymgeisydd y mae’n reddfol yn cytuno gyda’i safbwyntiau, ac yn wir bolisïau ei blaid, ar dlodi, rhyfel, iechyd a gofal cymdeithasol, a nifer o bethau eraill, yn datgan yn gwbl agored mai anffyddiwr ydyw ac nad yw’n credu dylai crefydd (boed Gristion, Fwslim neu Sîc) chwarae unrhyw ran mewn cymdeithas iach seciwlar. Ar y llaw arall, mae’r ymgeisydd y byddwn fel Cymro gwlatgar, anghydffurfiol yn arswydo rhag pleidleisio drosto, oherwydd rhai o’i ddaliadau ar yr union faterion y rhestrir uchod, yn datgan yn eglur a chroyw mai’r hyn sydd ei angen ar ein cymdeithas yw ail ddarganfod y gwerthoedd Cristnogol; yn ôl ei daflen ymgyrchu dyma berson sy’n hynod weithgar yn ei eglwys (ac fel mae’n digwydd, ‘rwy’n gwybod ei fod!).

Ble felly dylwn roi fy nghroes?  Un person yn gwadu’n gyhoeddus bodolaeth Duw’r Creawdwr a’i fab, ein Harglwydd Iesu, ond yn dadlau achos Cristnogaeth (yn fy nhyb i, o leiaf), a’r llall yn credu mai dilyn Crist yw’r ffordd ond yn dehongli neges y Crist hwn mewn ffyrdd na fedra i gytuno â hwy. Dilemma? Neu fi sydd wedi colli’r plot?

Gyda llaw – os buoch yn gwrando ar ‘Bwrw Golwg’ fore heddiw fe glywsoch gerdd newydd Arwel Rocet, fel bardd preswyl Radio Cymru am y mis, mewn ymateb i Encil Nant Gwrtheyrn. Mae ar gael ar wefan Bwrw Golwg yma:

www.bbc.co.uk/programmes/p03r9prw

Cristnogaeth 21. E-fwletin Ebrill 4,2016.

Annwyl gyfeillion,

Cred ac amheuaeth

Dydw i heb ddarllen cyfrol newydd Cynog Dafis ac Aled Jones Williams eto. ‘Duw yw’r broblem’ yw’r teitl ac fel rwy’n deall, ymgais yw’r gyfrol i geisio ailddiffinio ac ail ddychmygu Duw. Wrth wneud hynny mae’n siŵr bod yr awduron yn ymgodymu â rhai amheuon sylfaenol ynghylch hanfod ac, yn wir, bodolaeth Duw. Fel eraill, mae’n siŵr, dwi’n edrych ymlaen yn eiddgar at gael gafael ar gopi a phrofi ffrwyth eu myfyrio.

Yn yr wythnosau yn dilyn y Pasg, fel hyn, mae’n siŵr bod yna gryn ddarllen ar hanes Tomos yn amau atgyfodiad Iesu; amau nes iddo weld Iesu a’i lygaid ei hunan a gosod ei fysedd yn ei glwyfau. Mae’n hanesyn cyfarwydd i ni gyd. Onid yw Tomos yn ymgnawdoli un o’r paradocsau creiddiol sy’n rhan o daith ysbrydol yr unigolyn – y tensiwn parhaus sy’n bodoli i gymaint ohonom, Pobl y Ffordd, rhwng ffydd ac amheuaeth. Gall y tensiwn hwnnw fod yn gatalydd cadarnhaol a chreadigol iawn.

Roedd myfyrio ar yr hanesyn am Tomos pa ddiwrnod yn fy atgoffa o sgwrs ddiddorol iawn gefais mewn parti rhai blynyddoedd yn ôl gyda chyfaill lleyg oedd yn llanw ambell i bulpud ar y Sul. Annibynnwr ydoedd ond roedd ei wraig yn addoli yn yr Eglwys Gatholig leol ac yn mynd a’r plant, mab a merch, gyda hi yno yn rheolaidd.

Un bore Sul dyma’r mab 15 oed yn strancio a phallu mynd i’r Eglwys gyda’i fam. Cafodd gynnig mynd i’r capel gyda’i dad yn lle hynny ond doedd dim yn tycio. Dyma’r fam yn hala’r crwt at ei dad er mwyn sortio’r sefyllfa. Dyma’r tad yn holi’r mab – “Pam wyt ti ddim ishe mynd i’r Eglwys gyda Mam bore ‘ma?” “Wel”, meddai’r mab, “Dwi wedi penderfynu nad ydw i’n credu mewn Duw”. “O!” meddai’r tad, “Ie, wel, wela’ i broblem dy fam nawr. Ond dwi’n ofni bod rhaid i ti ga’l dipyn gwell rheswm ‘na hynny i beidio mynd i’r capel”.

Ma’ hi’n dymor y marathons ar hyn o bryd. Marathon Llundain, hanner marathon y byd yng Nghaerdydd ac ati. Mae’r stori fach yna yn fodd i’m hatgoffa i nad sbrint yw’r daith ysbrydol. Yn oes y quick fix mae angen i ni atgoffa ein hunain yn aml nad mater o redeg cwpwl o weithiau rownd y trac a dyna ni – sorted – yw’r daith ysbrydol. Ma’ hi’n daith ymchwilgar, ymholgar ac addysgiadol sy’n parhau am fywyd cyfan. Dysgu’r mab sut i redeg marathon oedd bwriad y tad yn y stori.

Yn ôl y traddodiad fe wnaeth llwybr ffydd Tomos yr amheuwr ei arwain i efengylu’n llwyddiannus yn Syria, Mesopotamia ac India. Sgwn i pa lwybrau y bydd Cynog ac Aled yn eu disgrifio i ni wrth iddyn nhw gerdded y tir ffrwythlon hwnnw rhwng ffydd ac amheuaeth?

• Pob bendith i’r rhai ohonoch fydd yn encilio i Nant Gwrtheyrn, Ebrill 8-9.

• Yn anffodus, oherwydd bod Emlyn Davies, yn yr ysbyty, fe fydd yn rhaid i ni ohirio lansio Agora (ein cylchgrawn misol ) a’r wefan ar ei newydd wedd ( fel y bwriadawyd ar Ebrill 11eg ) oherwydd nad yw’r gwaith wedi ei gwblhau. Emlyn sydd wedi bod yn brysur ers peth amser ( gyda chymorth Penri Williams ) yn gwneud y gwaith a siom iddo yw bod yn yr ysbyty ar amser mor bwysig yn hanes Cristnogaeth 21. Yr ydym yn dymuno’n dda iawn iddo.

Gyda’n cofion a’n diolch.

Cristnogaeth 21       ww.cristnogaeth21.org