Cymorth i Addoli ac Arbrofi

Dathlu Bara’r Bywyd a Chwpan y Fendith

Ceir amryw enwau a delweddau yn yr ysgrythurau Hebreig a Christnogol i ddisgrifio ‘Duw’. Daethom ynghyd heddiw i addoli a dathlu’r ‘rhuddin yng ngwreiddyn Bod’, chwedl Waldo, hwnnw sydd y tu hwnt i’r holl enwau a delweddau; y peth hwnnw sydd wastad yn anhraethol fwy nag y gallwn ei feddwl na’i fynegi na’i brofi, ond mai’r un ‘Duw’ sy’n bresennol o’n cwmpas ac ynom. Gadewch i ni fod yn ymwybodol ohono wrth ddod ynghyd fel hyn a chofio ein bod ni ar Dir Sanctaidd.

Cyfnod o ddistawrwydd i bob un ohonom fyfyrio a chanolbwyntio o fewn yr hyn a alwn ni yn ‘Dduw’

Gadewch i ni yn awr, yn ddiffuant a didramgwydd agosáu at y Dirgeledd sydd y tu hwnt i amser a gyflwynwyd i Gristnogion yn Iesu o Nasareth, ein porth ni i’r dwyfol. Ym mhresenoldeb y Sanctaidd gadewch i ni ymlonyddu a bod yn gwbl dangnefeddus ynom ein hunain a chyda’r hanfod hwnnw a alwn ni’n ‘Dduw’. (Distawrwydd)

Ac felly, mewn diolchgarwch, gadewch i ni roi ein hunain unwaith eto i’r ffyrdd newydd o fyw a ddangoswyd i ni yn Iesu. Bydded i’r Doethineb dwyfol ein dysgu o’r newydd bod cariad hunanaberthol yn cyfarfod â’r hyn sy’n Sanctaidd; bod rhoi ein hunain mewn gwasanaeth i’n teuluoedd, ein cyfeillion a’n cymdogion yn brofiad o gael ein trawsnewid i fod yn debycach i Iesu. Amen.

Bydd cyfle am gyfnodau pellach o ddistawrwydd ar ôl pob deisyfiad.

Yn awr, ymgasglwn o gwmpas y bwrdd coffa hwn a dathlu presenoldeb Creawdwr cyson popeth sydd y tu mewn a thu hwnt i bob un ohonom. (Distawrwydd)

Rydym yma ym mhresenoldeb Ysbryd Sanctaidd y Derbyn a’r Deall sy’n galw ac yn llawenhau ym mhob un ohonom fel rydyn ni. (Distawrwydd)

Yn yr un Ysbryd Sanctaidd o Dderbyn cariadus a Maddeuant diamod, rhannwn dangnefedd Duw a’n tangnefedd ninnau, gyda’n gilydd.

Tangnefedd yr Arglwydd a fo bob amser gyda chi

A hefyd gyda thi.

 (Rhannwn arwydd o’r tangnefedd hwnnw)

Y Weddi Fawr

Gadewch i ni dderbyn gyda’n gilydd wahoddiad yr Ysbryd sy’n trigo ynom i ddod at y bwrdd hwn i gofio a dathlu gyda’n gilydd â chalonnau diolchgar. Wedi ein huno yn Ysbryd Tangnefedd a Chymod, dathlwn bresenoldeb yr un Ysbryd Glân ag a lwyr feddiannodd Iesu.

Gadewch i ni fod yn ddiolchgar nad ‘dim ond dynol’ ydyn ni, ond ein bod wedi’n gwneud yn ogoneddus ar ddelw’r Sanctaidd! Rydyn ni’n greadigaethau rhyfeddol o’r Un sy bob amser yn ‘fwy na Duw’ ac yn ein hannog i fod yn fwyfwy sanctaidd yn ein bywydau.

Llawenhawn am ein bod yn rhan o’r Cread sydd wedi ei lanw, fel y llenwir teml, â phresenoldeb yr Ysbryd Glân.

Boed i ni floeddio â bonllefau sanctaidd: ‘Rydyn ni’n ogoneddus ddynol, wedi ein llanw â’r Ysbryd Glân er mwyn i ni fyw fel y bu Iesu fyw! Gadewch i ni ledu ein breichiau; gadewch i ni wenu’n llydan; gadewch i ni neidio cyn uched ag y medrwn; gadewch i’n bonllefau fod yn floedd uchel o fawl y gallwn ei gynnig am ein bod wedi ein llanw â’r un Ysbryd Glân ag a oedd yn Iesu.

Wrth gwrs rydyn ni’n methu cyrraedd at yr alwad sanctaidd arnom ac ynom i gyd, ond gyda Iesu’n batrwm inni a’r Ysbryd Glân yn ein hannog a’n ‘diddanu’, does yna ddim diwedd ar beth fedrwn dyfu i fod fel dynoliaeth lawn o’r Ysbryd Glân. Fe ddywedodd Iesu ei hun y gallem wneud y cwbl a wnaeth ef, a hyd yn oed mwy!

Gadewch i ni gofio cyfnodau o’r gorffennol a diolch am gyfeillgarwch a chynhaliaeth yr Ysbryd Dwyfol ynom ac mewn eraill wrth i ni deithio yn ein pererindod o ffydd, gan ein hannog i dyfu i’r lle’r ydyn ni heddiw.

Nac ofnwn am y dyfodol, ond yn hytrach gadewch i ni fod yn ymwybodol o bresenoldeb yr Ysbryd sy’n trigo ynom ac yn ein gwahodd i fod yn gysurus am beth sydd i ddod wrth i ni gamu’n llawen i’r  dyfodol anhysbys.

Ac felly, wrth i ni rannu’r bara a’r gwin gyda’n gilydd, rydym yn symbol o’n hundod yn Iesu, yr un Arbennig. Yn y funud sanctaidd hon, rydyn ni’n ail-fyw digwyddiadau’r noson cyn i Iesu farw, ac wrth eistedd gyda’i gyfeillion wrth y bwrdd, cymerodd fara, rhoi diolch, ei fendithio a’i dorri. Yn rhannodd Iesu’r bara gyda nhw.

Wrth rannu’r bara hwn a’r gwin hwn gyda’n gilydd, cofiwn am Iesu, am yr hyn ydoedd, beth ydyw a beth fydd e yn oes oesoedd, ein Porth i ymwybyddiaeth o’r Presenoldeb Dwyfol.

Nawr, fe wnawn beth wnaeth Iesu: torri Bara’r Bywyd drosom ein gilydd yn symbol o’i gorff briwedig Ef.

(Torrer y bara a’i gynnig i gymydog: ‘Bara’r Bywyd’)

Nawr, fe wnawn beth wnaeth Iesu: cymryd cwpan o win a’i rannu gyda’n gilydd yn symbol o fendith ei fywyd wedi ei roi yn rhydd.

(Coder y cwpan a’i gynnig i gymydog: ‘Cwpan y Fendith’)

Dywedwn gyda’n gilydd:

Ysbryd sydd yn trigo ynom, yr ydym wedi rhannu bara a gwin, symbolau aberth, gwasanaeth ac undod. Calonoga ni yn ein gwaith gyda’n gilydd fel y tyfwn mewn cariad, a gwasanaethu’n gilydd yn y gyfeillach hon. Amen.

 Gweddi’r Arglwydd (seiliedig ar fersiwn gan Sam Alexander)

Y pethau hynny sy’n dda, yn iawn ac yn wir;
Rwy’n eu cydnabod â chariad ac anrhydedd;
Mae’r pethau hyn wedi dod,
Mae’r pethau hyn wedi cael eu gwneud,
Mae’r ddaear hon yn Nefoedd fyw.
Derbyniais gyflawnder, rwy’n gyfoethog a rhydd, yn hael a maddeugar,
Fy meddyliau’n iach a dyrchafol
Fel fy ngweithredoedd a’r byd o’m cwmpas;
Dyna lle y ceir hapusrwydd
A gallu a gogoniant
Yn oes oesoedd Amen

Bendithiwn ein gilydd:

Bendithied yr Arglwydd di a’th gadw; llewyrched yr Arglwydd ei wyneb arnat a bod yn rasol wrthyt; edryched yr Arglwydd yn garedig arnat a rhoi i ti dangnefedd. Amen.

Ewch mewn tangnefedd i garu a gwasanaethu’r Arglwydd

Yn enw Crist, Amen.

(Lluniwyd y gwasanaeth hwn yn wreiddiol gan John Churchill ar gyfer cynhadledd PCN yn 2016. Mae strwythur y gwasanaeth yn bur draddodiadol ond mae’r ieithwedd yn ddyledus i John Spong a Marcus Borg. Rydyn ni’n ddyledus i PCN am ganiatâd i’w addasu i’n hamcanion ni. Fe’i cynigir yma yn Agora fel adnodd y gellir benthyca rhannau ohono yn ogystal â’i ddefnyddio yn ei gyfanrwydd. Mae croeso i gapeli ac eglwysi, grwpiau fyddai’n hoffi arbrofi â ffurfiau newydd. Fe fyddem yn falch o wybod sut y mae’n gweithio! Mae defnyddio ffurf newydd braidd fel gwisgo esgidiau newydd – mae’n cymryd tipyn o arfer i fod yn gysurus. Croesawn ymatebion a hanesion am yr arbrofion – byddai trafodaeth ar eu rhinweddau a’u gwendidau’n fuddiol iawn.)

Dim ond Arwydd Jona
gan Enid Morgan

A threfnodd yr Arglwydd i bysgodyn mawr lyncu Jona; a bu Jona ym mol y pysgodyn am dri diwrnod a thair noson. (Jona 1:17)

Cenhedlaeth ddrygionus ac annuwiol sy’n ceisio arwydd, eto ni roddir arwydd iddi ond arwydd Jona (Mathew 16:4) (Hefyd, Mathew 12:39–41 a Luc 11:29–32)

Glywsoch chi erioed bregeth ar stori Jona? (Gyrrwch air os gwnaethoch chi!) Mae Iesu’n sôn am ‘arwydd Jona’ ond ni chlywais i erioed bregeth ar y darnau hynny chwaith. Stori liwgar ac od iawn, stori fer sy’n ffitio’n dwt i ddwy dudalen yn y Beibl Cymraeg Newydd; mae hi’n stori y mwynheir dweud ei hanner cyntaf wrth blant. Mae cysylltiad amlwg rhwng tri diwrnod ym mol y pysgodyn a thri diwrnod Iesu yn y bedd. Buaswn yn falch iawn o wybod a oes trafodaeth o’r stori yn Gymraeg. Sut mae ei dehongli hi?

Thomas Merton (1915 – 1968)

Yr oedd y bardd-ddiwinydd Thomas Merton yn ei lyfr The Sign of Jonas (1953) yn trysori’r geiriau. Yr arwydd a addawodd Iesu i’r genhedlaeth nad oedd yn ei ddeall, meddai, oedd ‘arwydd Jonas y proffwyd, sef yr arwydd o’i Atgyfodiad ei hun’. Myn fod yr arwydd yn berthnasol i bob un Cristion sy’n byw yng ngrym yr Atgyfodiad: ‘Fel Jona ei hun rwy’n cael fy hun yn teithio tua fy nhynged ym mol y gwrthddywediad hwn.’Na ’dyw Merton ddim yn hawdd ei ddeall chwaith! Felly, dyma ymdrech i edrych o’r newydd ar y stori oherwydd y mae hi’n stori bwysig iawn, nid dim ond chwedl hwylus i blant, ac mae angen ei dehongli i oedolion er byrred yw.

Mae hi’n stori sy’n allweddol bwysig i’r Iddewon am mai dyma’r darlleniad o’r ysgrythur sydd wedi ei benodi i’w ddarllen yn y synagog ar ddiwrnod Yom Kippur, Dydd y Cymod, uchafbwynt y flwyddyn litwrgaidd Iddewig. Dyma pryd y mae Duw yn datguddio’i natur ei hun. Mae hynny’n awgrymu y dylem ei hystyried yn ofalus, a chofio bod yr Iddewon yn rhai gwych am weld digrifwch hyd yn oed mewn dameg enbyd ei hystyr.

Mae cliw bach yn yr enw Jona fab Amittai sy’n golygu, ‘fy ngwirionedd i’. Dyma ŵr sy’n meddwl ei fod yn gwybod yn iawn beth yw’r gwir ac yn gorfod dysgu beth yw gwirionedd Duw. Mae’n casáu Ninefe, byd y cenhedloedd a’u bryntni a’u drygioni. Ond pan yw’n meddwl bod Duw yn ei yrru i lefaru yn erbyn Ninefe, mae’n ffoi. Dichon bod hynny’n arwydd ei fod yn ofni syrthio i afael y Duw byw, yn golygu cymhwyso’i wirionedd tybiedig ei hun. Gwelwn yn aml fod pobl sy’n argyhoeddedig mai nhw sy’n iawn yn cadw caead ar haenau o gywilydd, o ofn a chasineb. Mae systemau cyfiawnder caeedig yn mynnu hynny. Mae fel petai’n meddwl bod cyfiawnder Jona a chyfiawnder Duw yn un. I lawr yn ei berfeddion mae’n ofni y bydd Duw yn ei newid e. Felly, pan yw Jona yn ei heglu hi i gyfeiriad arall, mae’n ffoi nid yn unig rhag Duw, ond rhagddo ef ei hun.

Dehongliad Michaelangelo o stori Jona yng nghapel y Sistine.

Yn y llong mae’r storm o ddicter ac ofn sy ynddo fe ei hunan yn troi’n storm go iawn er ei fod ef ei hun, ynghwsg yng ngwaelod y llong, yn anymwybodol o beth sy’n digwydd. Mae’r llongwyr yn cymryd y camau priodol, ond yn ofer, ac yn ei ddeffro gan dybio fel paganiaid trefnus fod rhyw Dduw wedi digio wrth ddrwgweithredwr. Ac mae’n amlwg mai dyn dieithr sy’n debygol o fod yn euog. Ac fel Hebrëwr, fel gŵr cyfiawn, mae Jona’n mynd ati i frolio’i Dduw – er ei fod yn ffoi rhagddo!

Yn y sefyllfa mae’n amlwg bod Jona yn mynd i gael ei feio ac mae’n paratoi’n briodol o urddasol ar gyfer ei ferthyrdod – yn ei euogrwydd y mae’n gofyn amdani. Ym mol y pysgodyn mae Jona’n gweddïo’n daer weddi o brotest nodweddiadol o’r salmau, gweddi’r un dioddefus sy’n cael ei erlyn ar fai:

Caeodd y dyfroedd amdanaf, a’r dyfnder o’m cwmpas;
Clymodd y gwymon am fy mhen wrth wreiddiau’r mynyddoedd;
Euthum i lawr i’r wlad y caeodd ei bolltau arnaf am byth,
Eto dygais fy mywyd i fyny o’r pwll,
O Arglwydd fy Nuw.

Mae’n weddi ar gyfer argyfwng enaid, tebyg i Salm 130: ‘O’r dyfnderau y gwaeddais arnat, O Arglwydd’. Mae arwydd Jona yn disgrifio’r profiad o suddo dan brofiadau bywyd, o salwch iselder enbyd, o argyfwng colled, o dorri i lawr dan bwysau gwaith neu ddioddefaint neu salwch i’r profiad o ddymuno difodiant, ofni difodiant a chrefu am ymwared hefyd. Mae Jona am farw ond mae am gael ei waredu hefyd.

Ac wrth ymbil am waredigaeth a chael byw, mae’r tri diwrnod a’r tair noson yn dod i ben a dyma fe ar y traeth, yn fyw, o chwydfa’r pysgodyn.

Dyma pryd mae Duw’n llefaru eto gan ddweud yn eglur ei fod i gyhoeddi neges y bydd Duw yn ei rhoi iddo. Ond mae Jona ar ormod o frys o lawer. Ei neges, ei wirionedd ei hun sy’n dal yn ei galon. Dinistrio Ninefe yw ei neges fygythiol.

Nawr dyma ddoniolwch y dros ben llestri! Mae pawb yn gwrando arno ac yn edifarhau, a hynny’n drylwyr iawn: y brenin gyntaf, a’i bobl a’r anifeiliaid. Mae pawb, gan gynnwys y gwartheg, yn gwisgo sachlïain! Sgersli bilîf! Buasai’r Iddewon yn siŵr o weld doniolwch y peth. Oedd pobl Israel yn arfer edifarhau wrth glywed neges y proffwydi? Ddim yn aml, siŵr iawn. Ond yma mae’r proffwyd bach anufudd sy ddim hyn yn oed yn gwrando i wybod beth yw gwir neges Duw ei hun i Ninefe, yn bwrw mlaen â’r neges draddodiadol. Bygwth? Edifarhau? Goeliet ti byth! (Fat chance!) Ac eto, dywedir yn y ffordd draddodiadol fod Duw ei hun yn ‘edifarhau am y drwg y bwriadodd ei wneud iddynt, ac nis gwnaeth’.

A dyma Jona’n pwdu am ei fod yn edrych mor dwp, a’r stori’n ddameg am y planhigyn yn tyfu drosto ac yn cael ei ddifetha, ac yntau’n flin. Mae Jona’n tosturio wrth y planhigyn ond nid wrth holl bobl Ninefe.

Mae’n reit eglur, on’d yw, fod Duw o’r dechrau yn hoffi, yn caru, yn trugarhau wrth bobl Ninefe. (Mae ’na stori gyfatebol draddodiadol Iddewig yn dweud bod Miriam wedi dawnsio o lawenydd pan foddwyd yr Eifftiaid yn y Môr Coch. Ond fe ddaeth y dawnsio i ben pan ddywedodd Duw wrthi: ‘Paid ti â llawenhau yn ninistr neb o ’mhlant i.) Mae yn yr Hen Destament â’i storïau erchyll a’i brotestiadau gwaedlyd hefyd haen drwchus sydd yn mynnu mai trugaredd yw Duw. Ac mae clymu neges y Testament Newydd â Llyfr Jona yn atgyfnerthu’n dealltwriaeth o Iesu’r Iddew, a’i ddehongliadau yntau o’r Hen Destament yn tyfu allan o’r dadleuon cyson sy’n codi’n naturiol rhwng athrawon y gyfraith, rhyngddo ef a’r Sadwceaid a’r Phariseaid.

Arwydd Jona, yn wir.

GOLYGYDDOL 

Y Dirywiad, eto fyth

Fe ddywedodd Geraint Tudur, ysgrifennydd Undeb yr Annibynwyr, ar y radio yn ddiweddar ei bod hi’n ‘unfed awr ar ddeg ar Ymneilltuaeth’. Jogn Gwilym Jones, y cyn-gadeiryddDyna pam mai Eisiau Tyfu – Ofni Newid oedd thema cynhadledd flynyddol C21 yn y Morlan yn Aberystwyth ar 24 Medi. 

Nid rhywbeth cyfyngedig i Gymru yw’r dirywiad; mae i’w weld ar draws gorllewin Ewrop, ac mae dyddiau goruchafiaeth ‘Byd Cred’ wedi hen ddarfod.

Andrew Brown (Llun: Linda Nylind)

 “That was the Church that was” yw teitl llyfr newydd gan Andrew Brown, colofnydd crefyddol y Guardian, cyfrol sy’n dra llawdrwm ar Eglwys Loegr. Dwn i ddim faint o ymneilltuwyr fyddai’n ymddiddori mewn cyfrol am Eglwys Loegr, ond mae llawer sydd ynddi’n berthnasol i gyfundrefnau ymneilltuaeth ac i sefyllfa reit wahanol yr Eglwys yng Nghymru. Methiant i addasu yw’r broblem, medd Brown, methiant i wynebu’r bwlch cynyddol rhwng meddylfryd y gymdeithas o’n cwmpas a meddylfryd y ceidwadol yn ein cyfundrefn. ‘Mind the gap’ yw’r ymadrodd sy’n seinio yn y cof. Mae yn y gyfrol hefyd ddisgrifiad o’r ffordd y mae cyfalaf Americanaidd yn cefnogi mudiadau ceidwadol, crefyddol er mwyn cynnal yr adain dde wleidyddol. Mae’n cyfeirio’n benodol at Sandy Millar, gynt o Holy Trinity Brompton, lle y datblygwyd y cwrs Alffa.

John Shelby Spong

Mae’r dirywiad yn pwyso ar galonnau pobl C21 fel ar Geraint Tudur. Ond byddai dadansoddiad Geraint Tudur ac arweinwyr Eglwys Bresbyteraidd Cymru o’r rhesymau am y dirywiad a’r llwybr y dylai Cristnogion Cymraeg ei ddilyn yn bur wahanol i ddealltwriaeth pobl C21. Buasai llawer o bobl C21 yn cynhesu at gyfrol yr Esgob Jack Spong yn ei lyfr diweddaraf bywiog a chadarnhaol, Literalism: a Gentile Heresy. Mae hi’n dristwch ac yn siom na fydd Jack Spong yn siarad yng Nghymru, ac yntau wedi ei daro’n wael yn ddiweddar. (Ac mae’n dda clywed ei fod ar wellhad.) Does dim rhaid derbyn holl syniadau Spong ac yr oedd rhai ohonom wedi bwriadu mynd i gael mwy nag un ddarlith ganddo mewn ysgol dri diwrnod ym Mhenarlâg. Mae’n dweud yn ddiflewyn-ar-dafod fod llythrenoldeb (sy’n llawer iawn gwaeth yn America nag yw yn Ewrop) yn ddeallusol ac ysbrydol beryglus, yn gwneud cam â’r efengyl ac yn ei gwneud yn anos cyhoeddi hanfod y newyddion da a gyhoeddodd Iesu. Mae’r gyfrol yn seiliedig ar waith Michael Douglas Goulder ar Efengyl Mathew, ac mae Spong yn talu teyrnged iddo gan dangos yn eglur sut y mae efengyl Mathew wedi ei gogoneddus lunio i gyfateb i wirioneddau mawr y flwyddyn litwrgaidd Iddewig. Does dim angen bod â doethuriaeth mewn diwinyddiaeth i wybod mai Mathew yw’r ‘mwyaf Iddewig’ o’r Efengylau a bod Mathew yn dehongli Iesu fel Moses newydd. Prin ei bod yn ddychryn i neb ystyried bod yr hyn a elwir yn Bregeth ar y Mynydd yn gasgliad o ddywediadau Iesu sy’n cyfateb i ddysgeidiaeth Moses. Ond ymddengys bod cydnabod peth mor syml â hynny yn anodd i lythrenolwyr yn America. Iddyn nhw, rhaid i’r cyd-destun a roddir i’r ddysgeidiaeth fod yn ddigwyddiad hanesyddol. Mae’r gyfrol yn rhodd odidog i unrhyw un sy’n pregethu neu’n dysgu’r ffydd, ac yn agoriad llygad i rai sy ddim wedi astudio’r ysgrythur yn systematig. Eglur, darllenadwy, llawn argyhoeddiad am graidd yr efengyl a’i gallu i drawsnewid bywydau. Nid yn unig mae efengyl Mathew wedi ei llunio i gyfateb i flwyddyn litwrgaidd yr Iddewon wrth fynd o ŵyl i ŵyl, ond dadleuir er enghraifft fod y Bregeth ar y Mynydd wedi ei llunio ar strwythur Salm 119, y salm fawr a ddefnyddid mewn gwylnos o 24 awr ar ŵyl Shavuot, gwyl dathlu’r Torah, y Gyfraith.

Beth sy’n ein cyffroi ni? Mynnu bod y Bregeth ar y Mynydd wedi ei thraddodi ar un achlysur ar fynydd, neu bod yr eglwys fore, drwy grebwyll a chelfyddyd Mathew a’i gymdeithas ffydd, yn gweu cyfoeth o ddysgeidiaeth Iesu sy’n dwyn y gyfraith i’w chyflawniad cyflawn. Mae dehongliadau llythrennol yn godro ystyr o’r testun yn hytrach na chloddio am gyfoeth. Mae’n wastraff amser amddiffyn pethau dibwys.

Bôn-docio

Pan soniodd Bethan Wyn Jones am fynd ar ôl y delwedd o fôn-docio, fe apeliodd yn syth at y rhwystredigaeth sydd yng nghalonnau cymaint ohonom wrth orfod gofalu am adeiladau a rhaglenni enwadol. Dyna braf fyddai cael dechrau eto, mynd ’nôl i’r gwraidd! A dyna a wnaeth hi drwy restru gorchmynion Iesu fel hanfod unrhyw ail ddarganfod byw yn ôl amcanion y Deyrnas. Roedd awgrym Judith Morris o’r her o anghofio’r hiraeth am ddylanwad a dysgu sut i fyw fel lleiafrif yn ein cymdeithas gyfoes yn taro’r un tant.

Aeth Owain Llŷr Evans â ni drwy gyfres o straeon clasurol i’n rhybuddio rhag peryglon crefydda a defnyddio’r ffydd i docio pobl i siâp dderbyniol, eu colbio, eu rhwygo, eu cicio allan ac ymladd gyda nhw.

Bethan Wyn Jones, Owain Llŷr Evans a Judith Morris

Bydd y cyfoeth sylwadau a’r ymatebion gan y tri grŵp yn destun ystyriaeth gan Bwyllgor C21 yn y flwyddyn nesaf. Byddwn yn ystyried y cwbl yn nhermau beth allwn ni ei gyfrannu i fywyd Cristnogion Cymraeg eu hiaith yng Nghymru heddiw; sut y gallwn ganolbwyntio ar ufuddhau i orchmynion Iesu, sut i fod gyda’n gilydd mewn ffordd sy’n deilwng o’r Deyrnas y cyhoeddodd Iesu ei bod yn dod, ynom a rhyngom.

Dr Barry Morgan

Bu araith olaf y Dr Barry Morgan i Gorff Llywodraethol yr Eglwys yng Nghymru yn gryf a phwrpasol, gan bwysleisio’r un angen i astudio ac ymgodymu â’r testunau yn y Beibl. Bu pob diwygiad a thwf yn yr Eglwys â’i wraidd mewn ysbrydoliaeth o’r ysgrythurau – weithiau’n ddoeth, weithiau’n gam ac weithiau’n ddwl.

Mae cyfrol Wil Aaron, Poeri i Lygad yr Eliffant, sef hanes y Cymry a droes at Formoniaeth ac a aeth ar anturiaeth o obaith am fywyd helaethach i’r Amerig yn ddifyr, yn ddoniol ac yn ddwys. Mae’n dangos mor ddwl yw dewis patrymau Beiblaidd fel pe baent i gyd yn berthnasol i ni. Ac nid yw’r Cristnogion ‘uniongred’ yn dod allan o’r stori’n hyfryd iawn chwaith – mae iaith y feirniadaeth arnynt yn gas, yn frwnt a thra ymosodol.

Yr Eliffant oedd delwedd y Mormoniaid am berygl ac ofn a dychryn. Rhaid oedd poeri yn ei lygad i’w orchfygu. Does yna ddim rheswm pam na allwn fenthyca’r ddelwedd i’n sefyllfa ninnau wrth wynebu ofn difodiant y ffydd yn y Gymru Gymraeg. A does dim pwynt mewn beio pobl eraill, ond byw ein galwedigaeth mewn gwyleidd-dra a chariad. Poerwn ninnau hefyd i lygad yr Eliffant!

Newyddion Agora

Pwyllgor Gwaith Cristnogaeth 21

O ganlyniad i’r cyfarfod busnes  a gynhaliwyd ar ddiwedd y Gynhadledd Flynyddol yn Aberystwyth eleni, bu rhai newidiadau yn aelodaeth y Pwyllgor Gwaith.

Tecwyn Ifan, Cadeirydd C21

Wrth i’w dymor fel cadeirydd ddirwyn i ben, diolchwyd i John Gwilym am ei gadeiryddiaeth sydd wedi bod yn llawn hiwmor a  doethineb.

Croesawyd Tecwyn Ifan fel cadeirydd newydd, a derbyniwyd nifer o aelodau ychwanegol i’r pwyllgor.

 Dyma ffurf y pwyllgor newydd:

Aelodau Pwyllgor Cristnogaeth 21:
Llywydd Anrhydeddus: Vivian Jones
 Cadeirydd: Tecwyn Ifan
 Is-gadeirydd: Enid Morgan
 Ysgrifennydd: Pryderi Llwyd Jones (dros dro)
 Trysorydd: Allan Pickard
Trefnydd Facebook: Geraint Rees
 Golygydd Cynnwys y Wefan: Emlyn Davies
 Aelodau Eraill: John Gwilym Jones, D. Eirian Rees, Marian Beech-Hughes, Dyfrig Rees,
Anna Jane Evans, Geraint Huws, Gareth Ioan, Cen Llwyd.
Golygydd Agora: Enid Morgan a'r Bwrdd Golygyddol

Amen.

Daeth wyth o arweinwyr crefyddol – Cristnogol, Iddewig a Mwslemaidd – at ei gilydd i un ystafell am saith diwrnod yn Jeriwsalem ddiwedd Medi, ychydig ddyddiau cyn marwolaeth Shimon Peres.  “Heddiw,” meddai Raba Tamar Elad-Abblebaum,  “yr ydym yn gwneud rhywbeth dewr iawn nad yw wedi digwydd erioed o’r blaen.” Nid yn unig yr oedd yno wyth arweinydd (o wahanol draddodiadau o fewn eu crefydd) ond yr oedd nifer o aelodau o’u cynulleidfaoedd hefyd.

Yr oedd y pwyslais yn gyfangwbwl ar fyfyrio a gweddïo, gyda’r arweinwyr yn cyflwyno amser o weddi yn eu tro ac yn eu traddodiad eu hunain a phawb yn ymuno. Yr oeddynt yn cyfarfod mewn ystafell yn yr Ysgol Gerdd, oedd yn wynebu Silwan, cymdogaeth dlawd iawn o Balestiniaid. “Mae hyn yn risg fawr ac yn gam mawr,”  meddai datganaid, “nid gweithred wleidyddol yw hon, oherwydd mae crefydd yn fwy nag ideoleg. Yr ydym yn ail-gynllunio realiti ac yn ei wneud drwy weddi.” Galwyd y digwyddiad hanesyddol yn ‘Amen’.

Amen Corbyn.

Gwahoddwyd Jeremy Corbyn, sydd yn anffyddiwr, ond yn gefnogol iawn i waith yr eglwysi, i wasanaeth yn Eglwys St. James, y Sul yr oedd Cynhadledd y Blaid Lafur yn Lerpwl. Yr oedd yn dyheu, meddai,  am weld ei blaid yn dangos yr un parodrwydd i gyd weithio, beth bynnag y gwahaniaethau, fel y mae crefyddwyr yn barod i wneud. Cyfeirio yr oedd at y ffaith fod arweinwyr crefyddol aml-ffydd yn barod i gyfarfod a thrafod y problemau sy’n wynebu cymaint o gymunedau, yn arbennig yn y dinasoedd. Y mae hynny wedi digwydd yn Islington, etholaeth Corbyn. Fel yr ‘Amen’ yn Jeriwsalem.

Adroddiad arall!

Ond y tro hwn (gan Public Religion Research Institute America, Medi 2016 ) yn arbennig ym mysg y rhai sydd wedi troi cefn ar grefydd eglwysig – y rhai sydd bellach yn cael eu categoreiddio fel ‘dim crefydd’. Mae’r ‘dim crefydd’ erbyn hyn yn 25% o boblogaeth America. Yn ôl yr adroddiad nid ydynt yn ddi-grefydd am iddynt gael profiad negyddol o grefydd (fel llawer yn y gorffennol) ond oherwydd, yn syml, y maent wedi ‘peidio neu stopio credu’  Mwy arwyddocaol fyth (yn arbennig oherwydd ein darlun o America fel gwlad grefyddol) yw’r ffaith  mai’r 25% di-grefydd (y ‘nones’ yn yr adroddiad) yw’r mwyafrif, oherwydd 21% o boblogaeth UDA sy’n Gatholigion ac 16% yn Efengylwyr gwyn. Teitl yr adroddiad yw ‘Exodus: Why Americans are Leaving Religion — and Why They Are Unlikely to Come Back.’ Cwestiwn nad yw’n cael ei drafod yn yr adroddiad yw : Peidio credu – ond credu mewn beth?‘.

Nid ‘Amen’ ond ‘Ail feddwl Uffern’!

Mae rhai diwinyddion ac arweinwyr Efengylaidd yn cynnal y drydedd Gynhadledd ar Ail feddwl Uffern yn Eglwys Rhyngwladol Highgate, Llundain y penwythnos nesaf Hydref 7-9 . Thema’r gynhadledd eleni yw ‘Anfarwoldeb amodol’ (Conditional Immortality)  gyda chyfraniadau gan rhai fel Roger Forster a David Instone-Brewer. Mae’r prosiect dadleuol ‘Rethinking hell’ yn adlewyrchu’r ffaith fod nifer o efengylwyr yn holi a yw’r darlun y maent hwy wedi ei roi o uffern fel lle o ‘gosb dragwyddol’, yn adlewyrchu yr hyn mae’r Beibl yn ei ddweud am Dduw. Yn ogystal â hynny y mae’r prosiect yn holi a yw bygwth uffern yn nhermau cenhadaeth yn pellhau pobl yn hytrach na’u denu at yr Efengyl. “When Scripture is clear, we can celebrate it. When it is ambiguous, we can explore and debate about it, not dogmatise and divide over it . (David Instone-Brewer)

 Cynhadledd Cynnal

Cynhelir cynhadledd arloesol i weinidogion ac aelodau o’r holl enwadau yng Nghymru ar ddydd Mercher 26ain HYDREF 2016 yn YSTAFELL COTHI yng Ngholeg Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, Caerfyrddin.  Bydd y gynhadledd, Yr angen i ddianc rhag yr hunan, yn rhad ac am ddim a sicrhawyd siaradwyr hynod ac amrywiol o wahanol enwadau Cristnogol yng Nghymru gan gynnwys Elfed Ap Nefydd Roberts, John Stevenson, Wyn Evans, Denzil I John, Aled Jones Williams, Karen Owen, Sean Loughlin, Catrin Williams, Aled Edwards ac R Alun Evans.

Y materion dan sylw fydd yr elfennau hynny sy’n adlewyrchu ochr ddu’r enaid:

• UNIGRWYDD LLETHOL
• ANOBAITH
• GWACTER YSTYR
• AC YMDDYGIAD MEGIS RHAGFARNAU HILIOL, CASINEB A DIFFYG GODDEFGARWCH

 Bydd y Gynhadledd yn ystyried Y SIALENS I’R EGLWYSI gyda chwestiynau megis:

• Ai bendith yw hyn a chyfle i’r eglwysi gynnig cariad, cymod a maddeuant i oes sydd wedi troi cefn ar grefydd?
• A yw’n gyfle i’r eglwysi ymateb i rai sy’n chwilio am ateb i broblem ysbrydol?
• Sut all yr eglwysi gyflawni hyn yn ymarferol?

Dywedodd Wynford Ellis Owen, Prif Weithredwr Stafell Fyw Caerdydd a threfnydd y gynhadledd, “Mae rhain yn nodweddion o dlodi ysbrydol a bydd y Gynhadledd yn codi’r cwestiwn a oes angen i’r eglwys ystyried sut mae cynnig gwellhad i’r cyflyrau hyn a rhoi arweiniad. Mae dibyniaeth, yn ei amryfal ffyrdd, yn ateb rhy barod a thwyllodrus i’r tlodi ysbrydol hwn.

“Rwy’n credu mai dyma un o wersi mawr bywyd ‘rydym eto i’w dysgu. Drwy beidio â chofleidio a derbyn ochr ddu ein heneidiau – ‘rydym yn barnu rhai agweddau o’n hunain i fod yn ddrwg ac yn bechadurus, yn hytrach na’u derbyn fel rhan o’r natur ddynol a’u cymodi â ni ein hunain – arfogwn hwynt â grym negyddol sydd yn cryfhau eu pŵer drosom.”’

Dywedodd Dr Barry Morgan, Archesgob Cymru, “Mae’n llawer rhy hawdd yn ein byd prysur ni heddiw i ddianc rhag yr hunan. Symudwn o dasg i dasg, o weithgarwch i weithgarwch, ar awto beilot ac rydym mewn peryg o gysgu-cerdded ein ffordd i’r bedd. Rhybuddiodd Crist y byddwn yn byw mewn tlodi os nad ydym yn adnabod ein hunain. Mae’r gynhadledd yn trafod y tlodi hwn ac yn ein herio bob un i eistedd gyda’r hunan.”

Bydd y Gynhadledd yn rhoi cyfle i wrando, trafod, cwestiynu ac anghydweld am yr angen  i ddianc rhag yr hunan

Dylai unrhyw un sy’n dymuno mynychu gysylltu â Stafell Fyw Caerdydd ar 029 2049 3895 i gofrestru neu e bostiwch carol.hardy@cais.org.uk     Darperir bwffe. 

Cristnogaeth21
Cylch y Morlan, Aberystwyth

Tymor Hydref 2016
Bob nos Fercher, 2 Tachwedd – 7 Rhagfyr,
7.30 pm

ADDOLI – PAM A SUT?

Beth ydyn ni’n chwilio amdano mewn gwasanaeth cyhoeddus?
Beth yw ystyr ‘cael bendith’? Ydyn ni’n disgwyl ei gael?

Yng ngoleuni ein profiadau personol fe fyddwn, dros gyfnod o 6 wythnos, yn ystyried yr angen am drefn a phatrwm: am ystwythder a defod: dysgu a rhyfeddu; gweddi a meddwl: cerdd a llygad; gair a llun: Beibl ac emyn: rhydd a chaeth: defodol – arweiniad yr ysbryd: pregeth – trafod: beiblaidd-athronyddol.

Fe ystyriwn ein gwahanol draddodiadau, y gwahaniaeth rhwng defosiwn personol, cylch gweddi bychan preifat, addoli mewn lle cyhoeddus, a’r peth prin hwnnw, y gynulleidfa fawr!

Awn ati i arbrofi a llunio patrymau a sgriptiau ar gyfer gwahanol wasanaethau ac, ar ddiwedd y cwrs, eu defnyddio.

YMUNWCH Â NI I DORRI TIR NEWYDD

Tymor y Gwanwyn 2017

Bob nos Fercher, 18 Ionawr – 22 Chwefror

                   BYW I BWRPAS – Pynciau ein Cyfnod                             
Pontio Llais yr Oes a Llais y Beibl
Chwe chyfarfod yn edrych ar:
Tlodi a Chyfoeth
Rhywioldeb – o’r macho i’r mamol
Teuluoedd – partneriaid a phriodas
Beth yw cynhwysol?
Democratiaeth: rhydd i bob barn ei llafar?
Gwirionedd a Chelwydd: oes gwerth i ufudd-dod heddi?

DEWCH I RANNU AC YSTWYTHO’R MEDDWL

 

Gobaith ar ôl Brexit?

Gethin Rhys – Swyddog Polisi Cytûn

Gethin Rhys, Swyddog Polisi Cytûn

O farnu yn ôl tudalen Facebook Cristnogaeth 21, sioc a siom fu canlyniad refferendwm mis Mehefin i lawer o ddilynwyr Cristnogaeth 21. Gellir deall y siom, ond mae’r sioc yn sioc! Oni fuom yn sylwi ar benawdau’r papurau newydd am Ewrop ers blynyddoedd? Oni fuom yn gwrando ar ein cymdogion ar riniog y drws neu yn y dafarn?

Un o wirioneddau’r refferendwm yw ein bod yn gymdeithas ranedig dros ben. Tueddwn yn y byd go-iawn a’r byd rhithiol ar-lein i gylchdroi gyda’n math ein hunain ac osgoi pobl sy’n anghytuno’n sylfaenol â ni. Nid methiant dilynwyr Cristnogaeth 21 yn unig mo hyn, wrth gwrs. Mae’n amlwg fod gwleidyddion, eglwysi, mudiadau cymdeithasol a bron pawb wedi eu syfrdanu gan y canlyniad – hyd yn oed y sawl oedd o blaid ymadael.

Drannoeth y canlyniad dau yn unig oedd fel petaent â rhyw syniad beth i’w wneud nesaf – Mark Carney, Llywodraethwr Banc Lloegr, a Nicola Sturgeon, Prif Weinidog yr Alban. Cam cyntaf David Cameron oedd ymddiswyddo – cam call o gofio iddo wahardd cynllunio ymlaen ar gyfer y fath ganlyniad. Cafwyd felly haf o ddryswch llwyr. A doedd y sefyllfa yng Nghymru fawr gwell, gydag odid unrhyw ran o’r Llywodraeth nag unrhyw fudiad arall yn gwybod beth i’w wneud na’iddweud.

Bellach mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig hyd yn oed wedi mabwysiadu’r gair ‘Brexit’ i ddisgrifio’r hyn sy’n digwydd. Penderfynodd Gweithgor yr Eglwysi, a sefydlwyd ar gais yr Annibynwyr, y Bedyddwyr a’r Presbyteriaid, osgoi’r gair hyll hwn. Ond fe’n hatgoffwyd yn ein cyfarfod cyntaf fod yn rhaid i ni ddeall fod llawer o aelodau’r eglwysi – a hyd yn oed rhai o aelodau Cristnogaeth 21! – wedi pleidleisio i adael ac yn falch o’r canlyniad. Nid yw’r gwirionedd, yn nhyb rhai o leiaf, mor hyll â’r gair.

Fe fu ymateb llawer o bleidleiswyr siomedig yn debyg i ryw fath o alar. Gwelwyd sioc, dicter ac anghredinedd. Gwelwyd llawer o feio’r ymgyrch Adael am rai o’i thactegau, a beio arweinwyr y pleidiau am ddiffyg crebwyll (Cameron) neu ddiffyg ymrwymiad i’r achos (Corbyn). Gwelwyd tipyn o feio’r pleidleiswyr hefyd – am fod yn rhy barod i lyncu celwyddau, yn hiliol neu’n gul, neu’n dwp. Fe lansiwyd papur newydd wythnosol The New European, sy’n llawn o ddarogan gwae a gofid bob wythnos – er ei fod hefyd yn ffynhonnell ddiddorol iawn o newyddion am Ewrop nad oes modd eu cael yn Saesneg mewn unrhyw bapur arall.

Lansiwyd achosion cyfreithiol i geisio atal gweithredu’r canlyniad, a galwodd Owen Smith ac eraill am ail bleidlais.

Ond, yn dawel fach, dechreuwyd hefyd glywed ambell lais yn tynnu sylw at weddau gobeithiol i’r sefyllfa newydd. Mewn trafodaeth hynod ddiddorol ym Mhwyllgor Ewrop a Materion Allanol Senedd yr Alban ddiwedd Gorffennaf fe dynnodd llefarydd diwydiant pysgota’r Alban sylw at y ffaith fod ei aelodau ef yn edrych ymlaen yn fawr at weld rheoli meysydd pysgota’r Alban er lles y diwydiant pysgota cynhenid, a ddioddefodd yn ofnadwy yn sgil hawl gwledydd eraill Ewrop i or-bysgota’r dyfroedd. Roedd yn eistedd yng nghwmni cynrychiolwyr diwydiannau eraill oedd o hyd yn bryderus iawn am y dyfodol, a bu’r llefarydd yn reit betrus wrth gyflwyno’i safbwynt. Nid yw’r sawl sy’n dweud mewn angladd “Efallai fod hyn yn beth da” yn dueddol o fod yn boblogaidd!

Mae’n ddiddorol hefyd gweld faint o ofn sydd i’r syniad y bydd Prydain fel gwlad yn gallu cymryd rheolaeth ar ei pholisïau ei hun, a’u trafod gyda gwledydd eraill. Mae rhai yng Nghymru yn ofni mai Lloegr fydd â’r llaw uchaf dan y fath amgylchiadau. Mae rhai yn Lloegr yn ofni mai Llundain fydd yn tra-arglwyddiaethu. Mae rhai ar y chwith yn ofni mai’r asgell dde fydd wrth y llyw. Ac yn y blaen. Mewn sefyllfa newydd, yr hyn a welwn yn aml iawn yw ein rhaniadau.

Felly dyma gynnig, gobeithio, ambell lygedyn o obaith i ni yng Nghymru, yn ogystal ag i bysgotwyr yr Alban.

• Mae’r Polisi Amaeth Cyffredin wedi newid ar hyd y blynyddoedd, weithiau gyda phwyslais ar gynhyrchu cymaint o bwyd ag sy’n bosibl, waeth beth fo’r gost i’r amgylchfyd, ac weithiau’n galw am roi ychydig o orffwys i’r tir ac i fyd natur er mwyn lleihau’r draul ar y blaned. Mae wedi bod yn eithriadol o anodd i amaethwyr gynllunio’u ffermydd gan fod y manylion yn newid mor aml, tra bod ffermio yn fusnes tymor hir. Er 1973 fe ddiflannodd llawer o’n blodau gwyllt a chynefinoedd o gwmpas ein ffermydd. Nid ar Ewrop mae’r bai am hyn i gyd, wrth gwrs. Ond mae gennym gyfle bellach i lunio polisi amaeth Cymreig newydd – gan fod amaethyddiaeth yn faes sydd wedi’i ddatganoli yn lled gyflawn i Senedd Cymru. Gallwn ystyried sut i ddiogelu’r fferm deuluol – sy’n gymaint cynhaliaeth i’r Gymraeg ac i gapeli cefn gwlad. Gallwn feddwl o’r newydd sut i gymathu anghenion ein bywyd gwyllt ac anghenion byd amaeth. Bydd modd ystyried sut i gefnogi diwydiannau eraill cefn gwlad, megis twristiaeth. Ni fydd y penderfyniadau hyn yn hawdd. Ond fe fydd modd i ni eu cymryd yma yng Nghymru – ac fe fydd modd i’r eglwysi fod yn rhan o’r trafod. Yn wir, mae fideo a phapurau briffio etholiadol Cytûn eisoes wedi agor y maes fis Mai, ac fe roddodd Gweithgor yr Eglwysi ar Gymru ac Ewrop flaenoriaeth i’r pynciau hyn yn ei ddatganiad cyhoeddus cyntaf ym mis Medi.
• Wrth drafod sut orau i gynorthwyo’r diwydiant dur yng Nghymru cyn yr etholiad, fe gyfeiriodd y cyn-Weinidog Edwina Hart at y trafferthion a achosir gan reolau Cymorth Gwladol yr Undeb Ewropeaidd, rheolau sy’n hynod gymhleth ac a ddehonglir yn wahanol gan bob llywodraeth. Os bydd y DU yn ymadael nid yn unig â’r Undeb Ewropeaidd ond hefyd â Pharth Economaidd Ewrop (yr EEA), yna ni fydd raid glynu at y rheolau caeth hyn. Nid ateb syml i drafferthion y diwydiant yw hynny, ond fe fydd yn tynnu un cymhlethdod o’r ffordd, ac yn agor y ffordd (er enghraifft) at ostwng trethi neu hyd yn oed wladoli neu ran-wladoli’r diwydiant, pe dymunem.

Elfen arall o’r gofid sy’n llethu rhai yw’r gred y bydd y broses o ddatgysylltu cyfraith Cymru a Phrydain oddi wrth gyfraith Ewrop yn rhy gymhleth. Yn rhyfedd iawn, fe ddefnyddiwyd yr un ddadl gan rai o wrthwynebwyr y Gymuned Ewropeaidd (fel yr oedd hi) cyn i ni ymuno. Roedd y Blaid Lafur ar y pryd yn wrthwynebus i ymuno â’r sefydliadau Ewropeaidd, ac fe ddywedodd Michael Foot wrth Gynhadledd y Blaid ym 1972 y byddai cymhlethdod cymathu cyfraith Prydain â chyfraith Ewrop mor fawr fel y byddai modd iddynt herio a gohirio’r broses am flynyddoedd maith. Yn y diwedd, lluniodd Llywodraeth Edward Heath Ddeddf y Cymunedau Ewropeaidd 1972  a chyflawni’r cyfan mewn dwsin o gymalau a phedwar atodiad!

Nid oes unrhyw reswm dros gredu na ellir cael ymateb cyfreithiol yr un mor dwt i ymadael â’r Undeb – deddf fydd yn gwarantu cynnwys yr holl reoliadau Ewropeaidd hyd ddiwrnod yr ymadael yng nghyfraith Prydain (neu Gymru, fel y bo’n briodol), ac yn rhoi i ni gyfle i’w hadolygu, eu cadw, eu newid neu eu diddymu, yn ôl ein dymuniad, dros y blynyddoedd i ddod. Mae’n wir y cymer flynyddoedd i wneud hynny. Ond fe fydd cyfle felly i drafod pynciau na fuom yn eu trafod ryw lawer ers blynyddoedd. Nid maint a siâp bananas yw sylwedd y deddfau Ewropeaidd hyn, ond hawliau defnyddwyr, gofalu am yr amgylchedd, dyletswyddau cyflogwyr a gweithwyr, ac ati. Nid oes angen ofni trafodaeth am bynciau o’r fath – ond ein bod yn barod i gymryd rhan ynddi.

Theresa May

Trafodaeth gyhoeddus yw’r gobaith, felly, a thynnu ein pobl i lunio’u dyfodol. Gwaetha’r modd, cymysg yw’r argoelion ar gyfer hynny. Mae Theresa May wedi dweud yn eglur na fydd yn rhannu’n gyhoeddus fanylion y trafodaethau gyda’r Undeb – er bod rhai o’i gweinidogion (yn enwedig David Davies, a fu’n lladmerydd mawr dros hawliau dynol a chyfranogiad y cyhoedd ar hyd ei yrfa) yn ymddangos yn fwy parod i agor cil y drws ar feddylfryd y Llywodraeth. Yma yng Nghymru fe sefydlodd Llywodraeth Cymru Grŵp Cynghori ar Ewrop, ond ar adeg ysgrifennu’r erthygl hon nid oedd enwau’r aelodau eto’n hysbys, ac felly anodd cyfrannu i’r drafodaeth honno hefyd.

Dyma her a chyfle, felly, i’r eglwysi. Beth bynnag ein gwendidau, mae gennym droedle ym mhob cymuned yng Nghymru ac rydym yn gweithredu trwy gyfrwng y ddwy iaith (ac ieithoedd cymunedau lleiafrifol eraill megis Corëeg). Mae yna gyfle i ni nid yn unig gynnal gweithgorau a thrafodaethau gyda’r Llywodraeth, ond hefyd i ysgogi trafodaeth yn ein cymunedau lleol. Mae eglwysi Llandudno eisoes yn trefnu cyfarfod o’r fath – mynnwch y manylion gan yr eglwysi yno. Bydd gwefan Cytûn (www.cytun.org.uk) yn cyhoeddi pob dim, a byddwn yn croesawu pobl eraill i gymryd rhan. Croeso i chi ddechrau sgwrs ar dudalen Facebook Cristnogaeth 21 – fe fyddwn yn gwylio ac yn gwrando yn astud!
gethin@cytun.cymru (Ysgrifennwyd yr erthygl hon ar 17 Medi 2016.)