Tebyg i drwch darllenwyr hyn o lith gael eu siomi’n ddirfawr yng nghanlyniad refferendwm yr Alban, ddydd Iau.
Wrth ddygymod â’r bleidlais glir dros nacau annibyniaeth a cheisio dadansoddi’r rhesymau dros hynny nid syndod llwyr mai ‘Na’ gaed ar wefusau’r mwyafrif o’n cefndryd Celtaidd. Arwydd amlwg o ddylanwad ac effeithiolrwydd y proffwydi gwae na fuont segur gydol yr ymgyrch ac yn arbennig felly wrth i’r frwydr ddwysau. Nid oes unrhyw gyfrinach i’w llwyddiant oherwydd cydio a wnaethant, a defnyddio’r erfyn mwyaf cyfleus i’r neb sydd am gael dylanwad a rheolaeth ar eraill – ofn.
Mae ofn yn gynnyrch ofn. Bradychu wna’r un a’i cwyd yr ofn sydd yn ei fynwes ei hunan a’r ofn mwyaf a fedd yw hwnnw a’i ceidw rhag ystyried y posibilrwydd o ddod i weld ac adnabod ei hunan am yr hyn ydyw mewn gwirionedd. Yn fynych iawn yn berson gwan, bregus, diamddiffyn, dan fygythiad cyson ag angen cuddio. Onid diddorol sylwi mai’r rhai ucha’u cloch dros ragoriaethau’r Deyrnas Unedig ddydd Iau diwethaf oedd y rhai oedd yn galw am ei diwygio ddydd Gwener! Peth rhyfedd, onid e, yw ofn, yn enwedig hwnnw na ragwelwyd mohono – y 45% o bleidleiswyr na chodwyd ofn arnynt ac yn eu plith drigolion dinas fwya’r Alban. A beth am y Cymry a’r Gwyddelod wedyn, heb sôn am bobl Manceinion a ….
“Mae cyfle’n cael ei golli rhan amlaf am ei fod yn gwisgo ‘overalls’ ac yn edrych yn rhy debyg i waith caled”. ( o wefan Oasis) A chymryd golwg ar Genesis 3 gwelir bod diogi’n esgor ar ofn. Prin yw’r ymdrech i wrando’r sarff, nid felly’r ymdrech i guddio rhag y canlyniadau.

Gobaith Dydd Iau

Rwy’n ysgrifennu’r ychydig fyfyrdodau hyn heb wybod beth all ddigwydd yn yr Alban ddydd Iau nesaf yn y bleidlais fawr. Rhaid imi gyfaddef mod i’n byw mewn gobaith y bydd hi’n dewis mentro i’r dyfodol yn genedl rydd ac annibynnol. Ymhlith llu o obeithion sy’n gysylltiedig â hynny i mi yw’r tebygrwydd wedyn y byddai hi’n cael gwared ar Trident o’i thiriogaeth. Mae’n wir fod Plaid Genedlaethol yr Alban yn rhagweld y byddai ganddi, ar y dechrau beth bynnag, fyddin fechan ynghyd ag arfau a llongau ac awyrennau rhyfel. Ond fe fyddai cefnu ar adeiladu yn yr Alban long danfor, a fyddai’n cludo taflegrau niwcliar, yn gam sylweddol i’r cyfeiriad iawn. O’r diwedd fe fyddai gennym un wlad fach yn dewis troi ei chefn ar fod yn rhan o’r ras orffwyll gyfoes i luosogi arfau’r byd.

Fe deimlais gywilydd mai ar dir Cymru y cynhaliwyd cyfarfod NATO yn ddiweddar. Cywilydd o feddwl mai’r unig ateb oedd ganddynt i broblemau mawr y ddaear hon oedd cytuno i bob aelod gynyddu gwariant ar arfau. Ac i ddwylo pwy y rhoddir ac y gwerthir yr arfau ychwanegol hyn? Yr ateb syml yw “i’n ffrindiau ni sydd ym mhair y Dwyrain Canol.” Ond y mae arweinwyr y Gorllewin mewn dryswch llwyr pwy yn union yw’r ffrindiau a phwy yw’r gelynion. Beth amser yn ôl y gelyn mawr oedd Iran. Bellach mae honno bron â chael ei hystyried yn bartner. Sonnir llawer llai y dyddiau hyn am bechodau erchyll Assad yn Syria. A’r rheswm am hynny yw fod ambell arweinydd yn awr yn dawel fach yn ystyried y byddai’n fanteisiol i gael ei gymorth yntau i ymosod ar ISIS. Yn wir petai Saddam Hussein wedi cael byw fe fyddai mewn perygl bellach o gael ei wahodd i fod yn aelod o NATO!

A phetai Ian Paisley yn fyw heddiw tybed a fuasai yntau ar awr wan yn barod i ganmol y Pab Francis. Dywedodd y Pab yn Korea fis Awst ein bod ynghanol y Trydydd Rhyfel Byd, rhyfel sy’n cael ei ymladd mewn pocedi ledled y byd. Yna ddydd Sadwrn, aeth i gladdfa can mil o filwyr Eidalaidd. Wrth edrych ar gladdfeydd felly, a “dathlu’r” canmlwyddiant, bydd ein harweinwyr ni yn ymroi i ganmol y modd y trechwyd y gelyn. Nid felly y Pab. Yr hyn ddywedodd ef oedd: “Mae rhyfel yn afresymol…Mae rhyfel yn wallgofrwydd…Hunanoldeb, anoddefgarwch, a’r trachwant am b^wer sy’n peri i bobol ddewis rhyfela…ac unig gynllun rhyfel yw dwyn distryw. Y mae’n ymroi i dyfu drwy ddinistrio a lladd.”

Gorchest fawr i wledydd y byd wrth gofio’r “Rhyfel Mawr” fyddai darganfod rhyw “Heddwch Mawr”. Un cam at wneud hynny fyddai ailfywhau’r alwad am Ddiarfogi Niwcliar. Mae paratoi arfau i ladd miliynau o bobol ddieuog ddiniwed mewn rhyw wlad arall yn ddifrifol o wrthun. Wrth fyfyrio mewn gobaith am ddydd Iau, tybed a allai’r Alban fach, wan, ddistatws, ddiniwcliar ddechrau arwain y byd?

“Canmolwn yn awr…”

Rhyw ddwy genhedlaeth yn ôl ni fyddai pregethwr gwerth ei halen yn mentro ar bregeth heb fod ynddi yn rhywle ryw ddyfyniad bachog o eiddo Gwenallt. Un a glywais droeon oedd,

“Y duwiau sy’n cerdded ein tiroedd
Yw ffortun a ffawd a hap.”

Efallai na fyddai’r dyfyniad yna mor berthnasol heddiw. Y duwiau bellach yw’r enwogiaid sy’n britho’n papurau newyddion a sgriniau ein setiau teledu a’n ffonau glew. Rhyw bobol a elwir yn Saesneg yn celebrities. Cymeriadau nad ydynt yn enwog am ddim byd ond bod yn enwog. Mae llawer ohonynt, hyd y gwelaf i, yn gyffredin iawn eu gallu, hyd yn oed yn eu priod feysydd.

Un o’r amlycaf oedd David Beckham, na welodd lawer o flodau i’w ddyddiau hyd yn oed fel peldroediwr. Ond fe gadarnhawyd ei le aruchel fel enwogyn yr oes drwy briodi enwoges o gantores. Ac ni fu honno ychwaith medden nhw yn arbennig o ddisglair ei dawn ym myd cerdd. Enwogyn arall yn yr un byd â Beckham yw Wayne Rooney. Chwaraewr canolig ei ddawn yw yntau hefyd o’i gymharu â chewri gwefreiddiol byd y bêl. Gwelodd Alex Ferguson hynny dymor neu ddau yn ôl, oherwydd bu Rooney yn cadw’r fainc yn dwym dros rannau helaeth o lawer gêm. Ond mae ei safle fel enwogyn ymhlith cefnogwyr Lloegr wedi gorfodi ei reolwyr i’w ddyrchafu’n gapten ar ddau dîm!

Mae eilunaddoli enwogiaid wedi esgor ar ddigwyddiadau llawer mwy difrifol na dirywiad ambell dîm pêl droed. Ni ddylem ryfeddu i Jimmy Saville gael llonydd i ymddwyn fel y mynnai. Ni allai neb fentro herio enwogyn. A dyna lle dylem ddysgu’r wers: adnabod a pharchu, nid yr enwogiaid, ond y gwir enwogion. “Canmolwn yn awr y gw^yr enwog” meddai’r Apocrypha. Ac mae gennym doreth o enwogion haeddiannol y gallem eu canmol, enwogion drwy’n byd ni a hyd yn oed yn ein hoes ni. Does dim rhaid imi eu henwi. Gwroniaid a lewyrchodd fel goleuadau yn eu cyfnod, gan ddod â gwir gynnydd i ddatblygiad daioni.

Tra buom ni a’n plant ni, mewn gwersi hanes, yn cael ein trwytho yn hunanoldeb a thrais brenhinoedd a gwladweinwyr a chadfridogion, oni ellid sefydlu gwyddor ychwanegol a gwahanol fel pwnc ysgol a choleg. Gellid rhoi iddi’r teitl: Datblygiad Dynoliaeth. Ac o’i mewn fe allai ein plant ni etifeddu eiamplau y goreuon o blith pobol. Yna, ochr yn ochr â’r gwir enwogion hyn, fe allem ddatblygu gallu’r plant i adnabod disgleirdeb cymeriad ymhlith y werin. Oherwydd dyna un o nodweddion gras yr Arglwydd Iesu, ei fod yn medru canfod mewn person cyffredin ryw ddawn i’w chanmol: mewn canwriad, mewn casglwr trethi, neu mewn gweddw dlawd.
Os gwyddoch am unrhyw un a fyddai’n hoffi derbyn ein E-fwletin wythnosol, anfonwch air atom.

Annwyl Selogion Cristnogaeth 21.

A hithau’n ddechrau’r hydref, daeth yn amser i ddosbarthu’r E-fwletin unwaith eto. Diolch i chi am gofrestru i’w dderbyn, a gobeithio y cewch chi fendith o’i dderbyn.

Dyma’r neges am y tymor newydd:

“Canmolwn yn awr…”

Rhyw ddwy genhedlaeth yn ôl ni fyddai pregethwr gwerth ei halen yn mentro ar bregeth heb fod ynddi yn rhywle ryw ddyfyniad bachog o eiddo Gwenallt. Un a glywais droeon oedd,

“Y duwiau sy’n cerdded ein tiroedd
Yw ffortun a ffawd a hap.”

Efallai na fyddai’r dyfyniad yna mor berthnasol heddiw. Y duwiau bellach yw’r enwogiaid sy’n britho’n papurau newyddion a sgriniau ein setiau teledu a’n ffonau glew. Rhyw bobol a elwir yn Saesneg yn celebrities. Cymeriadau nad ydynt yn enwog am ddim byd ond bod yn enwog. Mae llawer ohonynt, hyd y gwelaf i, yn gyffredin iawn eu gallu, hyd yn oed yn eu priod feysydd.

Un o’r amlycaf oedd David Beckham, na welodd lawer o flodau i’w ddyddiau hyd yn oed fel peldroediwr. Ond fe gadarnhawyd ei le aruchel fel enwogyn yr oes drwy briodi enwoges o gantores. Ac ni fu honno ychwaith medden nhw yn arbennig o ddisglair ei dawn ym myd cerdd. Enwogyn arall yn yr un byd â Beckham yw Wayne Rooney. Chwaraewr canolig ei ddawn yw yntau hefyd o’i gymharu â chewri gwefreiddiol byd y bêl. Gwelodd Alex Ferguson hynny dymor neu ddau yn ôl, oherwydd bu Rooney yn cadw’r fainc yn dwym dros rannau helaeth o lawer gêm. Ond mae ei safle fel enwogyn ymhlith cefnogwyr Lloegr wedi gorfodi ei reolwyr i’w ddyrchafu’n gapten ar ddau dîm!

Mae eilunaddoli enwogiaid wedi esgor ar ddigwyddiadau llawer mwy difrifol na dirywiad ambell dîm pêl droed. Ni ddylem ryfeddu i Jimmy Saville gael llonydd i ymddwyn fel y mynnai. Ni allai neb fentro herio enwogyn. A dyna lle dylem ddysgu’r wers: adnabod a pharchu, nid yr enwogiaid, ond y gwir enwogion. “Canmolwn yn awr y gw^yr enwog” meddai’r Apocrypha. Ac mae gennym doreth o enwogion haeddiannol y gallem eu canmol, enwogion drwy’n byd ni a hyd yn oed yn ein hoes ni. Does dim rhaid imi eu henwi. Gwroniaid a lewyrchodd fel goleuadau yn eu cyfnod, gan ddod â gwir gynnydd i ddatblygiad daioni.

Tra buom ni a’n plant ni, mewn gwersi hanes, yn cael ein trwytho yn hunanoldeb a thrais brenhinoedd a gwladweinwyr a chadfridogion, oni ellid sefydlu gwyddor ychwanegol a gwahanol fel pwnc ysgol a choleg. Gellid rhoi iddi’r teitl: Datblygiad Dynoliaeth. Ac o’i mewn fe allai ein plant ni etifeddu eiamplau y goreuon o blith pobol. Yna, ochr yn ochr â’r gwir enwogion hyn, fe allem ddatblygu gallu’r plant i adnabod disgleirdeb cymeriad ymhlith y werin. Oherwydd dyna un o nodweddion gras yr Arglwydd Iesu, ei fod yn medru canfod mewn person cyffredin ryw ddawn i’w chanmol: mewn canwriad, mewn casglwr trethi, neu mewn gweddw dlawd.

Os gwyddoch am unrhyw un a fyddai’n hoffi derbyn ein E-fwletin wythnosol, anfonwch air atom.

Tybed a wyddoch chi ymhle mae’r goeden ywen hynaf yng Nghymru? Fe ymddangosodd erthygl ddifyr iawn yn y Telegraph  rai dyddiau’n ôl yn canolbwyntio ar ryfeddod y coed yw ledled gwledydd Prydain. Ysgogwyd yr erthygl gan y ffaith bod yr arbenigwyr erbyn hyn yn tybio y gallai ambell i ywen fod yn hŷn na’r hyn a gredid. Er eu bod yn derbyn bod pennu dyddiad cywir yn waith anodd ofnadwy am sawl rheswm, mae lle i gredu bod yr ywen yn eglwys Defynnog ger Pontsenni gyda’r hynaf ym Mhrydain i gyd, ac y gallai fod cyn hyned â  phum mil o flynyddoedd oed. Os felly, roedd hon yn goeden fach ifanc yn dechrau tyfu yn ystod yr Oes Efydd, ac erbyn geni’r Iesu roedd hi eisoes yn dair mil o flynyddoedd oed. Mae meddwl am hynny yn ddigon i yrru iasau i lawr asgwrn cefn dyn. ’Does ryfedd bod yr ywen yn cael ei hystyried yn goeden mor arbennig. Mae hi’n goeden fythol wyrdd, yn adnewyddu ei hun yn gyson drwy fod tyfiant newydd yn cymryd drosodd gan yr hen geubren pydredig, ac maen nhw’n dweud bod yr aeron coch yn wenwynig.

Roedd hi’n bwysig i’r paganiaid, ac mae hi’n cael parch mewn mynwentydd o hyd, gyda nifer o eglwysi wedi eu codi yng nghysgod sawl ywen nodedig. Arferai pob plentyn ysgol wybod am Ywen Llanddeiniolen a anfarwolwyd gan W. J. Gruffydd, a deil yr ywen sy’n gwaedu yn Nanhyfer i fod yn atyniad poblogaidd, fel Ywen y Pulpud yn Nantglyn. Yn eu ffordd, mae pob un yn ein hatgoffa o freuder bywyd dyn.

Ond o ddarllen yr erthygl yn y Telegraph, yr hyn a ddaliodd fy sylw fwyaf oedd y pennawd: “The ancient, sacred, regenerative, death-defying yew.” Onid dyna’r union eiriau i ddisgrifio neges fawr Iesu Grist?  I efengyl sydd wedi gwrthsefyll prawf amser, sy’n dod o fynwes llawn gras a daioni Duw, sy’n adnewyddu ei hun yn gyson, ac sydd wedi herio marwolaeth a dryllio pyrth y bedd yn atgyfodiad Iesu Grist, pa eiriau gwell fedrwn ni eu defnyddio?  “Hynafol, sanctaidd, adfywiol, trech na marwolaeth.”

Dyma’r e-fwletin olaf am y tro dros yr haf. Byddwn yn dechrau anfon eto ynghanol mis Medi, a hoffem ddymuno pob bendith i bawb yn y cyfamser.

(Gweler erthygl newydd gan Gwilym Wyn Roberts ar y botwm Erthyglau ar y wefan www.cristnogaeth21.org a chofiwch y bydd crynodeb o’r cyflwyniadau a gafwyd yn y Gynhadledd Flynyddol yn ymddangos ar y botwm Cynhadledd 2014)

Fel y gwyddoch, ‘Agweddau ar Gristnogaeth gyfoes’ oedd thema ein cynhadledd flynyddol a gynhaliwyd ddydd Sadwrn yng Nghaerfyrddin. Hynny a gafwyd – agweddau, nid agwedd. A dyna, wrth gwrs, rhywbeth sy’n ganolog i C21: derbyn a dathlu’r agweddau, yr amrywiaeth a’r dehongliadau. Rhwng y tair sgwrs a’r grwpiau trafod fe gafwyd ddigon o hynny. I rai mae’r pwyslais ar amrywiaeth dehongliadau yn tabŵ ac yn fygythiad i’r Ffydd Gristnogol. Ond i eraill ohonom bychan fyddai’r Duw a chyfyng fyddai’r Crist y gellid ei gadw o fewn unrhyw gyfundrefn, dogma na phrofiad. Mae’n hen stori, ond mae rhai’n parhau i’w dweud, rhag i ni aros yn llonydd yn ein ffydd. Yr ydym yn gobeithio y cawn grynodeb o sgyrsiau’r gynhadledd i’w rhoi ar y wefan. Yn y cyfamser dyma damaid i aros pryd gyda brawddeg neu ddwy o nodiadau un oedd yno. Annheg â sgyrsiau mor gyfoethog fyddai hyd yn oed mentro crynodeb mewn e-fwletin!

Daeth Catrin Haf Williams â’i sgwrs ddiddorol a phwysig am ‘Chwilio am Iesu hanes ‘ i ben gyda’r sylw gwerthfawr – nid yn unig i astudiaeth y Testament Newydd (sef maes Catrin)  ond i dystiolaeth a chenhadaeth yr eglwys  – sef y sylw hwn : “Newidiodd y geiriau o ‘Chwilio am Iesu Hanes ‘ i ‘Yr ymchwil am Iesu’ “. Sylwch ar y newid. Mae’n ein hatgoffa o gwestiwn tebyg  : Pwy yw hwn? ( Marc 4.41) Mae’n gwestiwn nad oes osgoi arno. Soniodd Cathrin Daniel (Cymorth Cristnogol – a thestun ei sgwrs oedd ‘Cristnogion fel dinasyddion byd-eang’ ) am ei phrofiad o fod am gyfnod yn Bwrwndi (trwy raglen gan y Crynwyr)  ar ôl  rhyfel cartref a adawodd lawer o  ddrwgdybiaeth a chasineb. Yr oedd yn wlad i’w hosgoi a rhai gweithwyr dyngarol yn cydnabod  nad oeddynt am fynd yno. Beth yw tystiolaeth y Cristion mewn sefyllfa o’r fath ? Soniodd am ‘bŵer trawsnewidiol cariad’; soniodd am ‘garu pobl yn eu henbydrwydd’. Pwy yw’r hwn a phwy yw’r rhai sy’n caru pobl felly? ‘Rhwng dau olau’ oedd teitl sgwrs Tecwyn Ifan. Wrth gyfeirio at y symud o ‘wledydd cred’ (Christendom)  i’n byd ‘ôl-Gristnogol’ ni awgrymodd fod hynny yn symud o’r rheidrwydd o ‘gredu yn Iesu’ yr Eglwys a’i grym a’i awdurdod, i’r alwad i ‘ddilyn Iesu’ mewn oes pan mae’r eglwys ar y cyrion. Pwy, felly, yw hwn ? Mae’n gwestiwn oesol, nad oes ateb cyflawn iddo. Ond mae’n gwestiwn na ellir ei osgoi.

Newid swyddogion.

Ar ôl chwe blynedd fel swyddogion Cristnogaeth 21 mae Vivian Jones wedi ymddeol o’i swydd fel Cadeirydd a Phryderi Llwyd Jones fel Ysgrifennydd. Ar yr un pryd yr ydym yn falch o gyhoeddi fod Emlyn Davies yn parhau yn ei swydd fel golygydd y wefan (a llawer mwy na hynny) ac wrth ddiolch i Vivian a Pryderi diolchwyd a gwerthfawrogwyd gwaith mawr Emlyn. Yr oedd y Gynhadledd yn falch iawn o wahodd Vivian i fod yn Llywydd Anrhydeddus C21 yn werthfawrogiad am ei arweiniad. Dymunwn yn dda iawn i’r swyddogion newydd:

Cadeirydd : John Gwilym Jones

Is-Gadeirydd : Enid Morgan.

Ysgrifennydd : Dyfrig Rees.

Trysorydd : Allan Pickard a diolchwyd iddo am gytuno i ail dymor fel Trysorydd.

Yng Nghyfarfodydd Blynyddol Undeb yr Annibynwyr Cymraeg eleni, ym Mhen-y-bont ar Ogwr, cyflwynwyd penderfyniad yn “gresynu bod ysgolion ac awdurdodau chwaraeon yn trefnu gemau ar y Sul”.  Cafwyd tipyn o drafodaeth  ar y mater. Ni dderbyniwyd y cynnig fel y’i cyflwynwyd  ond derbyniwyd, yn unfrydol, benderfyniad yn gofyn am drafod agored rhwng eglwysi a’r awdurdodau priodol ar y mater hwn.

Yn ystod y drafodaeth daeth yn gwbl amlwg bod yna deimlad cryf yn cyniwair ymysg y cynadleddwyr mai anodd, ac yng ngolwg rhai annheg, yw gorfodi Cristnogion i benderfynu rhwng dau ddigwyddiad … boed hynny yn Ysgol Sul neu ymarfer rygbi, Oedfa Hwyrol neu gyngerdd, Astudiaeth Feiblaidd neu ymarfer côr. Y teimlad cyffredin oedd na ystyrir amserlenni addoli gan y gwahanol sefydliadau hyn. Fy nghwestiwn i yw pam ddylent? Pam dylid trin Cristnogion, a chrefydd yn wahanol? Pam mae hyn yn annheg!

Onid mater o wneud blaenoriaethau yw bywyd?  Bron a bod bob awr, o bob dydd, o bob mis o bob blwyddyn cawn ein hunain yn gorfod gwneud dewisiadau. Gwnawn ein dewisiadau yng nghyd-destun beth sydd yn cael ein blaenoriaeth  yn ein bywydau.  Heno, mae genny’ ddewis rhwng ymarfer côr neu Gwrdd Gweddi – pa un sydd fwyaf pwysig i mi, af i hwnnw.  Mae’n addo tywydd braf Dydd Sul ac mae hydoedd ers i mi fynd ar y traeth. Rhaid i mi ddewis rhwng yr Oedfa Foreol neu fynd i lan y môr; penderfynaf beth sydd yn cael y flaenoriaeth yn fy mywyd – torheulo neu fynychu addoliad. Mae gêm ryngwladol  Cymru a Lloegr ar y teledu ar Nos Sul – beth sydd o fwyaf bwys i mi? Gweld Cymru’n ennill neu agor y Gair? Mae genny’ bentwr o waith i’w wneud – beth ddylwn i hepgor? Noson o flaen y teledu, oedfa neu ymarfer parti dawns.

Wrth ddadlau na ddylid trefnu, ac na ddylai digwyddiadau gydredeg ag oedfaon, a galw ar awdurdodau chwaraeon, er enghraifft, i sicrhau nad ydym yn cael ein rhoi mewn sefyllfaoedd tebyg i’r un a gyfeirir ato uchod yn y frawddeg agoriadol, onid cuddio hyn o wirionedd a wnawn: fel Cristnogion, gweddol isel ar ein rhestr blaenoriaethau y daw agweddau ysbrydol ein bywyd. Anffodus os oes yna ‘clash’ gyda chyngerdd, ymarfer côr neu barti adrodd, rhaglen ar y teledu, angen mynd i’r traeth … ymddiheuriadau, methu bod gyda chi yn Salem heddiw. Gwelwn addoli yn rhan o glytwaith bywyd; ond weithiau ‘clwt’ go fach ydyw.

Apêl felly ar i ni fod yn onest! Tro nesaf bydd yna ymarfer ac oedfa yn galw beth am ddweud – wel, gan fod y côr, rygbi, parti dawns yn fwy pwysig i mi, yno byddaf. Pan fydd rhiant yn gorfod gwneud penderfyniad rhwng gêm rygbi neu Ysgol Sul beth am ddweud yn gwbl agored – gwell genny’ fod Heddwyn yn chwarae i Gymru na dysgu gwirioneddau bywyd, ni fydd yn yr Ysgol Sul heddiw. A phan fydd yr haul yn gwenu – beth am ddweud wrth y gweinidog  – heddiw bydd torheulo ac ymlacio yn gwneud mwy o les i mi nag ymdrochi yng ngeiriau Efengyl Crist. Onid dyna’r yna’r gwirionedd? Beth am ei ddweud yn gwbl onest? O leiaf bydd ein heglwysi yn gwybod, wedyn, ble maent wir yn sefyll ym mywyd eu haelodau!

Os nad  ydych wedi cofrestru ar gyfer y Gynhadledd Flynyddol eto, medrwch wneud hynny heddiw, drwy ateb y nodyn hwn a rhoi eich enw.

Lle: Y Llwyfan, Heol y Coleg, Caerfyrddin

Pryd:  Sadwrn, Gorffennaf  12fed.

Amser: 10.30a.m. –  4.30p.m.
Siaradwyr:  Cathrin Daniel, Catrin Haf Williams, Tecwyn Ifan

Cost: £20 a dylid talu ar y dydd.

Yn anterth yr haf rydym yng nghanol tymor y gwyliau – ar sawl ystyr. Pa mor sanctaidd yw’r ‘holy days’ i ni bellach?

Wythnos yn ôl roedd hi’n hirddydd haf. Yng Nghôr y Cewri daeth y derwyddon cyfoes ar bererindod unwaith yn rhagor i ddathlu grym yr haul yn ei anterth. Wrth aros i belydrau’r wawr daro’r cerrig gleision ar Wastadedd Caersallog roedd nifer mae’n siŵr hefyd yn cymuno â’r Fam Ddaear greadigol, gynhaliol yn ei nerth.

Y penwythnos yma, yn yr un cornel o Loegr, mae ‘Glasto’ yn cael ei chynnal – gŵyl gerddorol anferthol ar dir fferm odro ger Ynys Wydrin, gyda chreadigrwydd y bandiau a’r artistiaid yn bwhwman dros y dolydd a’r meysydd amaethyddol. Yn gefnlen i’r ŵyl mae’r tirlun hynod yna sy’n gysegredig gan Gristnogion a Phaganiaid fel ei gilydd drwy’r oesau. Lle sy’n frith o chwedlau: chwedlau sydd hefyd, mewn modd dychmygus, yn ceisio taflu pelydrau o oleuni ar wirioneddauudd byw a bod.

Cyn bo hir yng Nghymru Fach daw’r Sioe Fawr, Gŵyl Llangollen, y ‘Steddfod Genedlaethol a sawl gŵyl a sioe arall bach a mawr. Dathlu creadigrwydd a chynnyrch y grym creadigol mae’r gwyliau yma i gyd; boed yn gerddoriaeth, llenyddiaeth, barddoniaeth, celf neu’n ffarmwriaeth. Cyfle ydyn nhw i ymhyfrydu, dathlu a mwynhau doniau creadigol ein cyd-ddyn yn ei holl amrywiaeth. Rhoddion y Creawdwr byw.

Bydd ambell i ŵyl Gristnogol yn eu plith mae’n siŵr. Mae Greenbelt ar ddiwedd Awst yn Kettering ymysg y mwyaf adnabyddus mae’n siŵr. Ond ar y cyfan rhai sâl iawn ydyn ni Gristnogion Cymru am ddathlu ein ffydd a chynnal gwyliau llawen. Mewn ambell i ardal bu’r Sulgwyn yn gyfle i gynnal Cymanfa Bwnc neu Gymanfa Ganu. Mae atgofion plentyn yn y Sir Gâr wledig yn dwyn i gof elfen gref o foli a chymdeithasu llon dan lygad haul yr haf. Ond go ddefodol yw’r cymanfaoedd hynny bellach ar y cyfan. Fe ddaw cyfnod y Diolchgarwch, wrth gwrs, a chyfle i ni dalu gwrogaeth i’r Creawdwr. Ond eto, naws o ddiolch a gwerthfawrogiad (teilwng) sydd i’r ŵyl honno – nid dathliad egnïol o orfoledd a chreadigrwydd mohoni.

Mae Eglwys Gadeiriol Guildford yn eglwys ac esgobaeth newydd a grëwyd ar ôl yr Ail Ryfel Byd i ymateb i newid poblogaeth yn y rhan honno o’r wlad. Mae’n dref sy’n rhoi cryn bwyslais ar y celfyddydau perfformio, yn gartref i’r ysgol actio enwog ac yn cynnal gwyliau celfyddydol o bob math. Yn ganolbwynt i’r Gadeirlan goncrid mae cerflun cyfoes o golomen yn disgyn o’r nef gyda’r geiriau Lladin Veni Creator Spiritus, sef dyfyniad o emyn hynafol o’r 9fed ganrif: Tyred Ysbryd Creadigol. Onid oes lle i ni dalu mwy o sylw i Dduw’r Creawdwr, Duw y grym creadigol, Duw’r creadigrwydd parhaus yn ein bywyd eglwysig cyfoes – mewn sawl modd? Mae angen arweiniad yr Ysbryd Creadigol yn ddybryd ar ein crefydda a’n diwinyddiaeth y dyddiau hyn, mae hynny’n sicr.

Yng nghanol tymor y gwyliau, felly, beth am i ni o leiaf geisio canu’n llawen i’r Arglwydd gyda W. Rhys Nicholas:

Mawrygwn di, O Dduw,

am bob celfyddyd gain

am harddwch ffurf a llun

am bob melyster sain;

ti’r hwn sy’n puro ein dyheu,

bendithia di y rhai sy’n creu.

Gyda llaw, tybed a ydych chi wedi anghofio cofrestru ar gyfer y Gynhadledd? Y cyfan sydd rhaid i chi ei wneud yw ateb y neges hon gyda’ch enw, a dweud a oes gennych anghenion o ran deiet. Mae manylion y Gynhadledd ar y wefan.

www.cristnogaeth21.org

Cristnogaeth 21 – E-fwletin Mehefin 23ain.

Ers  tro’n byd yr wyf fi wedi dod i’r casgliad mai ‘creadigaethau’r ‘ dychymyg dynol yw pob un o’r crefyddau mawrion – a’r rhai ‘llai’a’u bod wedi eu gwreiddio yn y diwylliannau y tasgant ohono gan dderbyn rhagdybiadau y diwylliannau rheiny. Nofelau’r enaid ydynt i gyd.  Ymgeision tuag at ganfod ‘ystyr’, ‘arwyddocad’ a ‘pharhad’.  Nid yw dweud hynny o gwbl yn golygu nad oes yna ‘Rywbeth Mwy’ yn llechu y tu ol iddynt ac mai dychymyg yn unig yw’r  cwbl. Gwahaniaethaf rhwng  Y Gwirionedd a’r ‘gwirioneddau’; rhwng ‘duw’ a Duw.

‘Rwy’n grediniol hefyd fod pob un o’r crefyddau mawrion yn eu dyfnderau  yn Un, ond mewn ffordd na allwn ni fyth ei ddirnad. Mae’r unoliaeth hwnnw y tu hwnt i ni. Ond cawn gip ‘arno’ o bryd i bryd, yn bennaf drwy’r cyfriniol sy’ dod i’r amlwg, eto o bryd i bryd, ymhob crefydd ac sydd wedi peri  anhawster i’r’ uniongred’ erioed – wele y farn ranedig am natur crefydd Morgan Llwyd ymysg nifer o grefyddwyr Cymraeg. Tydy o ddim cweit mor ‘saff’ a^ Vavasor Powell! Yr un yw’r farn am gyfrinydd arall, Meister Eckhart o’r Almaen. Dawn y cyfrinwyr/wragedd yw medru torri drwy’r ‘gwirioneddau’ er mwyn teimlo gwrid  Y Gwirionedd.  Y ‘gwrid’, ond nid fyth y Wyneb.

I le rwyf fi’n mynd? Wel, y teimlad fod arnaf angen rhywbeth amgenach na’r math o grefydda  sydd ar gael yng Nghymru heddiw. A bod y cyfriniol yn rhywbeth gwerth edrych arno a’i ddarganfod drosom ein hunain. ( A gyda llaw ymdeimlad o annigonolrwydd iaith i son am y Trosgynnol  yw ‘hanfod’ cyfriniaeth, nid profiadau seicodelig o ‘dduw’- L.S.D  yw hynny ac awgrymaf nad ydych yn ei drio.) Fedrwn ni ddim cario ‘mlaen fel ag y mae hi.  Rhai enwadau wedi eu llwyr heijacio gan ‘uniongrededd’  styfnig o gul a di-ddychymyg yn y diwedd a ‘duw-a’ch-helpo’ os yda chi dros bymtheg oed – yn llythrennol ac  yn feddyliol. Yr adwaith i hynny wedyn: rhyddfrydiaeth lipa sy’n ‘esbonio’r’  dogmau – y ffenestri lliw cyfoethog  rheiny sy’n  llawn barddoniaeth gynnil – fel ‘camgymeriadau’ ol-Gwstenyn.   Ac yn waeth yr ‘anffyddiaeth’ ffasiynol sy’n hydreiddio ein gwlad o du rhai ‘uchelael’ na wyddant ddim am yr hyn y maent yn honni ei ‘wrthod’. Ni  fyddent yn meiddio gwneud hyn ag unrhyw ‘bwnc’ arall ond y crefyddol. Fe ymddengys mai’r unig gymhwyster i drafod y crefyddol mewn rhai cylchoedd yw twpdra.

Cyflwynaf y cyfriniol i’ch sylw fel ffordd amgen posibl. A man cychwyn i chi: llyfr ardderchog Denys Turner: The Darkness of God: Negativity in Christian Mysticism.

Mae ambell bererin yn holi ‘Ple mae’r Llwyfan ?’ Wel, fe wyr bawb ble mae’r Coleg yng Nghaerfyrddin ac mae ‘Ffordd y Coleg’ – cyfeiriad Y Llwyfan – yn arwain i’r coleg. Ac i’r satnafwyr/wragedd – SA31 3EQ !

Cristnogaeth 21 : E-fwletin Mehefin 16eg.

Yr hyn na wneir yn aml yw gwahaniaethu rhwng ‘dogma’ a’r ‘dogmatig’. Yn aml eto, cyfnewidir y ddau air fel petaent yn golygu’r un peth.  Yn fras  fe ddywedwn  i mai cyfnod y crefydda dogmatig yw ein cyfnod ni a’r dogmau yn ddim byd amgenach na’r pastynau yn y dwylo haearnaidd i waldio eraill. Ond y mae prydferthwch yn perthyn i’r dogmau.

Yn y bon ,a hyd y gwelaf fi, myfyrdodau dwys iawn ar brofiadau creiddiol-grefyddol y mae iaith yn cael anhawster dybryd i’w ‘dal’ ac felly’n creu ‘lluniau’, yw hanfod y ‘dogmau’. Lluniau ydynt.

Nid oes, efallai, yr un o’r ‘lluniau’ hyn mor gyfoethog  â’r ‘Drindod’.  Y profiad o ‘Dduw’ fel cymuned ynddo’i hun a ddaeth gyntaf – a’r sdraffig wedyn o geisio peintio hynny mewn geiriau. Rhywsut nid oedd ‘undodiaeth’  yn ‘dal’ y profiad creiddiol.  Nid oedd ‘dau’ yn gwneud y tric chwaith.  Ond, diaist i, mi oedd ‘na rwbath am ‘dri’ oedd fwy neu lai yn ffitio ‘ffram’ y profiad. A dyna’i hongian ar y wal fregus. Dipyn go lew yn ‘licio’ a dipyn-llai!- yn tynnu tursiau ( cuchio ). Ac fel yna mae hi wedi bod. Rhywbeth i sbio arnynt yn hir yw’r dogmau yn ‘oriel’ ein crefydda, licio falla ar y tro cyntaf, yn aml gorfod dod yn ol y degfed tro a rhyw gynhesu, ac weithiau -‘byth ar fy wal i!’

Cynhesu ddaru mi hefo llun ‘Y Drindod’ o waith yr artistiaid Cristnogol cynnar. Dirnad wrth edrych  gyda’r blynyddoedd  fod ‘Un’ yn y diwedd yn medru bod yn rhywbeth pell ac oer ac unbeniaethol. ‘Dau’? Yda chi erioed wedi bod yng nghwmpeini dau sy’n nabod ei gilydd yn dda  a chitha wedyn yn eistedd yn fan’no fel lemon yn gwrando ar y ‘ddau’ yma’n hel atgofion?  Gwneud i ni deimlo ar wahan a wna ‘dau’ yn aml. Ond daw ‘trydydd’ i agor y ‘ddau’ allan ac i’n cynnwys. Mi  roedd yna  ‘rywbeth’ am lun Y Drindod oedd yn cadarnhau fy mhrofiad egwan a di-eiriau o ‘Dduw’. Cynhesu oedd y gair iawn i ddisgrifio’r edrych hir ar y llun hwnnw. Ac fel rhyw ddisgrifiad-ymyl-llun fel ag a geir mewn orielau, clywais rhywun ar bregeth yn Rhydychen yn son am Y Drindod fel’ ‘God in  ‘his’ varied availabilities to us’.  ‘Duw’ ar gael i fy nghyneddfau meidrol a ffaeledig fel ‘tad’, ‘gwaredwr’ a ‘dychymyg’ anarchaidd bron- anarchiaeth ‘tan’ a ‘gwynt’.

Ond ‘llun’! Nid yr ‘hanfod’. A dyna wrth gwrs yw ‘dogmatiaeth’: ffeirio’r ‘llun’ am yr ‘hanfod’. Mae yna wastad ‘rywbeth’ na ellir fyth fythoedd ei ‘ddal’ y tu hwnt i’r ‘llun’. Dirnad hynny mae’n debyg a arweiniodd Morgan Llwyd i geisio mynd ‘tu draw’ i’r Drindod a son am y ‘canol llonydd’. Ond ‘llun’ yw hwnnw hefyd. Yn grefyddol yr ydym ni’n ‘wastad’ yn gaeth i luniau. Y dasg enfawr yw i ni beidio ceisio caethiwo eraill  hefo’r lluniau rheiny. O wneud, wele Irac a Syria a’r duw–bach- sydd- a- rhywbeth- yn- erbyn- hoywon .

Dim ond tair wythnos a phedwar diwrnod tan y Gynhadledd yng Nghaerfyrddin. Ydych chi wedi cofrestru eto ?