Llwybrau Gwyllt Ceibwr

Ni fyddwn yn disgrifio Wynmor fel dyn crefyddol. Ni welais ef mewn dillad parch. Ni chredaf ei fod yn selog mewn oedfaon. Ni fyddwn yn sgwrsio am bethau’r capel. Ond cafodd fagwraeth grefyddol. A gwn ei fod yn mynychu oedfaon cyson ar ei ben ei hun ar hyd yr arfordir. Gall yr arch fore-godwr gael ei weld yn fynych ar hyd y creigiau uwchben traethellau yng nghyffiniau Ceibwr. Ymddengys yn unig.
Ceidw ei olygon ar adar y môr yn troelli uwchben; eu hadenydd ar led yn plymio’n osgeiddig i’r gwaelodion. Clyw eraill yn sgegan ar wyneb y dŵr wrth i’r llanw olchi ar y creigiau. Gŵyr ei fod yn gwylio’r tragwyddol. Gwêl batrwm yr oesoedd ar hyd y darn hwnnw o arfordir. Ond beth sydd yn ei ddenu yno? Mae yna wyntoedd nerthol ac awelon main i’w teimlo yno.
Gallai ein cyfeirio at Traeth Coch a Chell Hywel gerllaw ac adrodd helynt cyrch Operation Seal Bay pan arestiwyd crugyn o bobl am fewnforio cyffuriau yn 1983. Cloddiwyd ogof danddaearol o dan gregyn y traeth ar gyfer storio digon o ganabis o’r math gorau, Lebanese Gold, i gyflenwi anghenion Llundain gyfan ar achlysur y Mardi Gras blynyddol. Gwerth £100,000 yn y cyfnod hwnnw.
Ond byddai Wynmor yn fwy tebygol o fynegi afiaith pe gofynnid iddo esbonio’r enw Cell Hywel. Dychmygai fod un o’r seintiau Celtaidd wedi mordwyo i’r fan mewn cwch bregus a sefydlu myfyrgell yn y creigiau. Byddai hynny’n ddigwyddiad llawer mwy cyffrous yn ei dyb na dilyn hynt y troseddwyr cyffuriau yn Llys y Goron Abertawe pa ddiwrnod.
Wrth ddychwelyd adref i frecwasta wedyn byddai canfod hen bostyn iet wedi’i daflu o’r neilltu yn sicr o’i gyffroi. Byddai’n siŵr o gydio ynddo a’i ercyd adref i’w weithdy. I chi’n gweld mae Wynmor yn artist. Rhan o’r paratoi i fod yn greadigol yw mynd mewn i awyrgylch y môr ben bore.
Tebyg y gorwedda’r postyn pren ar lawr am getyn nes bod y mynych sylwi arno yn y diwedd yn cynnig defnydd. Hwyrach y caiff ei naddu’n llyfn i fod yn fulfran neu aderyn drycin Manaw ar adain. Trwy ddefnyddio cynion llwydda i berswadio’r pren i gyfleu’r egni yna sydd yn yr adenydd yn dal yr aderyn yn yr awyr.
Bryd arall gwêl y pren yn ymffurfio’n Grist ar y Groes a phrin fod angen fawr o gwyro i gyfleu’r rhyfeddod a’r mawredd ar Galfaria. Dro arall try’r pren yn wyneb o arswyd dioddefwyr yr holocost. Braint artist yw caniatáu amrywiol ddehongliadau i lygad yr edmygydd. Sefyll ar glawdd yn atal creaduriaid rhag crwydro bu’r pystion am ddegawdau. Ond yng ngrym yr elfennau ac yn llaw’r artist troesant yn bethau amgenach.
Try at gynfas yr un mor ddeheuig i gyfleu presenoldeb llurs yn nofio ar y lli. O syllu’n ddigon hir fe glywch swish y tonnau tawel ynghyd â sawr y gwymon a’r cregyn. Gwelir eu cysgodion yn y dŵr. Maen nhw’n un â’r greadigaeth.
Mae’r hwylbren ar y curragh wedyn yn cyfleu anturiaeth wrth i’r hwyliwr gyrraedd pen ei siwrnai i benlinio’n ddiolchgar am ei ddiogelwch. Daw crefft a chelfyddyd y canrifoedd cynnar yn fyw. I chi’n gweld mae’r ysbrydol i’w weld yng ngwaith Wynmor. Perl o arddangosfa yw Llwybrau Gwyllt yn Oriel y Parc Cenedlaethol yn Nhudr’ath.
————————————————-
Dyma’r E-fwletin olaf am ychydig wythnosau. Byddwn yn dechrau anfon eto ganol mis Medi, ond daeth yn amser i gael seibiant am ychydig wythnosau. Llawer iawn o ddiolch i’r criw niferus o unigolion a gytunodd i lunio neges dros yr wythnosau ers mis Medi’r llynedd, ac edrychwn ymlaen at gael dosbarthu’r E-fwletinau eto yn yr hydref.
Yn y cyfamser, gobeithio y byddwch yn parhau i ddefnyddio’r Bwrdd Clebran, a chofiwch ein bod ar gael ar Facebook a Twitter hefyd. Bydd y negeseuon hynny’n parhau drwy’r haf.

Y Bitw Bach a’r Geiriau

Capel bitw bach yn y wlad yw Gideon ond ar ymyl ffordd arfordirol brysur. Mae’r tu fewn ar batrwm y Capel Salem hwnnw a baentiwyd gan Curnow Vosper. Corau cyfyng yn gorfodi’r hirgoes o leiaf i eistedd ar dro am y byddai’n siŵr o ddolurio ei bengliniau o’u gorfodi yn erbyn y pared blaen. Mae hanes i’w deimlo’n drwm yno. Yn y distawrwydd gellid yn hawdd dychmygu llais Endaf Emlyn yn canu am addolwyr y capel cyfatebol yng Nghwm Nantcol, Sir Feirionnydd. Mae’r ymdeimlad o ddoe yn hongian ar hyd y muriau. Cynhelir oedfaon achlysurol yno. Dyna ble’r oeddwn i ar fore Sul gwanwynol. Y gynulleidfa denau, henaidd, wedi’i gwasgaru fel cwrens mewn pancosen.
Cymrwyd at yr awenau gan deulu lleol. Y fam yn darllen yr efengyl. Y mab yn rhoi’r emynau mas. A’r tad yn gweddïo a chyhoeddi’r efengyl yn hyglod glir. Doedd yr un yn brin o hyder. Roedd y gwaith yn gyfarwydd iddyn nhw. Cafodd y tad ei hyfforddi i gymryd gofal o oedfaon gan ei gyn-weinidog pan oedd yntau’n wynebu ei lesgedd olaf. Mewn oes o brinder gweinidogion mynnai sicrhau aelodau cymwys i gyhoeddi’r Gair. Cyrhaeddodd y tad oed yr addewid ond parod yw i ddringo grisiau’r pulpud.
Bu’n pori yn Luc 23 gan ddelio â’r digwyddiade ar Y Groes. Dyfynnodd yn gyson o lyfrau’r Parch Maurice Loader, cyn-weinidog Capel Als, Llanelli. Cydiodd yn y cymal ‘heddiw byddi gyda mi ym Mharadwys’. Fe’n tywysodd i ryfeddu ar y fath ddatganiad gan ŵr a oedd yn wynebu poenau dirdynnol marwolaeth. Ond dyna roedd yn ei gynnig i’r troseddwr a groeshoelid yn ei ymyl. Pwysleisiodd y tad fod edifeiriwch yn bosib hyd y funud olaf un. Roedd yr argyhoeddiad hwn yn ffrwyth myfyrdod.
Cyflwynwyd hen wirionedd o’r newydd gan deulu oedd yn gytûn yn ei ffydd. Doedd y ffaith fod y mab yn cael ei ddisgrifio fel person Syndrom Down ddim yn amharu ar ei allu i gyfrannu i’r oedfa. Cyfartal ydym yng ngolwg Duw. Arhosodd y posibilrwydd o fynediad i Baradwys gyda mi am yn hir.
Treuliais y p’nawn yng nghwmni pererinion oedd am ymweld â mangreoedd oedd yn gysylltiedig â’r Crynwr a’r heddychwr Waldo Williams. Teithiwyd o fan i fan mewn bws bitw fach. Rhaid oedd oedi yma a thraw i roi cyfle i un o’r criw lefaru rhai o gerddi’r gyfrol Dail Pren. Gwrando ar eiriau eto. A hynny yn yr awyr agored gan synhwyro’r mawredd a berthyn i dreigl amser. A chofio. Erys rhai pethau’n ddigyfnewid ym mhrofiad dyn.
Pysgotwr ar lan Afon Cleddau yn chwilfrydig. Am wybod beth oedd wedi’n hudo at y Dderwen Gam. Heb erioed glywed am Waldo heb sôn am ei arfer o werthfawrogi tangnefedd y cread yn yr union fan ar doriad gwawr. Medrai uniaethu â hynny. Fe’n sobrwyd ninnau.
Wrth swpera yng nghwmni ein gilydd mewn tafarn yng nghanol y Preselau doedd y sgwrsio ddim yn afieithus ond yn dawel a bodlon. Diwrnod heb glywed sŵn tonfeddi gorsafoedd radio masnachol na sgrechfeydd y rhaglenni cystadlu ar y sianelu teledu.
Weithiau mae’r bitw bach a’r geiriau trymlwythog eu hystyr yn fwy na digon i fwydo enaid dyn ar y Sabath.

Y Bitw Bach a’r Geiriau

Capel bitw bach yn y wlad yw Gideon ond ar ymyl ffordd arfordirol brysur. Mae’r tu fewn ar batrwm y Capel Salem hwnnw a baentiwyd gan Curnow Vosper. Corau cyfyng yn gorfodi’r hirgoes o leiaf i eistedd ar dro am y byddai’n siŵr o ddolurio ei bengliniau o’u gorfodi yn erbyn y pared blaen. Mae hanes i’w deimlo’n drwm yno. Yn y distawrwydd gellid yn hawdd dychmygu llais Endaf Emlyn yn canu am addolwyr y capel cyfatebol yng Nghwm Nantcol, Sir Feirionnydd. Mae’r ymdeimlad o ddoe yn hongian ar hyd y muriau. Cynhelir oedfaon achlysurol yno. Dyna ble’r oeddwn i ar fore Sul gwanwynol. Y gynulleidfa denau, henaidd, wedi’i gwasgaru fel cwrens mewn pancosen.
Cymrwyd at yr awenau gan deulu lleol. Y fam yn darllen yr efengyl. Y mab yn rhoi’r emynau mas. A’r tad yn gweddïo a chyhoeddi’r efengyl yn hyglod glir. Doedd yr un yn brin o hyder. Roedd y gwaith yn gyfarwydd iddyn nhw. Cafodd y tad ei hyfforddi i gymryd gofal o oedfaon gan ei gyn-weinidog pan oedd yntau’n wynebu ei lesgedd olaf. Mewn oes o brinder gweinidogion mynnai sicrhau aelodau cymwys i gyhoeddi’r Gair. Cyrhaeddodd y tad oed yr addewid ond parod yw i ddringo grisiau’r pulpud.
Bu’n pori yn Luc 23 gan ddelio â’r digwyddiade ar Y Groes. Dyfynnodd yn gyson o lyfrau’r Parch Maurice Loader, cyn-weinidog Capel Als, Llanelli. Cydiodd yn y cymal ‘heddiw byddi gyda mi ym Mharadwys’. Fe’n tywysodd i ryfeddu ar y fath ddatganiad gan ŵr a oedd yn wynebu poenau dirdynnol marwolaeth. Ond dyna roedd yn ei gynnig i’r troseddwr a groeshoelid yn ei ymyl. Pwysleisiodd y tad fod edifeiriwch yn bosib hyd y funud olaf un. Roedd yr argyhoeddiad hwn yn ffrwyth myfyrdod.
Cyflwynwyd hen wirionedd o’r newydd gan deulu oedd yn gytûn yn ei ffydd. Doedd y ffaith fod y mab yn cael ei ddisgrifio fel person Syndrom Down ddim yn amharu ar ei allu i gyfrannu i’r oedfa. Cyfartal ydym yng ngolwg Duw. Arhosodd y posibilrwydd o fynediad i Baradwys gyda mi am yn hir.
Treuliais y p’nawn yng nghwmni pererinion oedd am ymweld â mangreoedd oedd yn gysylltiedig â’r Crynwr a’r heddychwr Waldo Williams. Teithiwyd o fan i fan mewn bws bitw fach. Rhaid oedd oedi yma a thraw i roi cyfle i un o’r criw lefaru rhai o gerddi’r gyfrol Dail Pren. Gwrando ar eiriau eto. A hynny yn yr awyr agored gan synhwyro’r mawredd a berthyn i dreigl amser. A chofio. Erys rhai pethau’n ddigyfnewid ym mhrofiad dyn.
Pysgotwr ar lan Afon Cleddau yn chwilfrydig. Am wybod beth oedd wedi’n hudo at y Dderwen Gam. Heb erioed glywed am Waldo heb sôn am ei arfer o werthfawrogi tangnefedd y cread yn yr union fan ar doriad gwawr. Medrai uniaethu â hynny. Fe’n sobrwyd ninnau.
Wrth swpera yng nghwmni ein gilydd mewn tafarn yng nghanol y Preselau doedd y sgwrsio ddim yn afieithus ond yn dawel a bodlon. Diwrnod heb glywed sŵn tonfeddi gorsafoedd radio masnachol na sgrechfeydd y rhaglenni cystadlu ar y sianelu teledu.
Weithiau mae’r bitw bach a’r geiriau trymlwythog eu hystyr yn fwy na digon i fwydo enaid dyn ar y Sabath.

Mae’n siwr y byddai selogion Cristnogaeth21 yn dweud fod gweddi yn sylfaenol i’w crefydd. Yn y crefyddau monotheistig mae hyn yn golygu siarad â Duw, Duw sy’n ymyrryd yn y byd ac ym mywydau pobl; erfyn arno, neu orchymyn iddo, wneud hyn neu beidio gwneud y peth arall.

Yn ddiweddar fe ddywedodd pregethwr yn ein capel ni mai peth anodd yw gweddïo, a hawdd gennyf ddeall hynny. Beth mae dyn i’w wneud os yw’n teimlo ei fod yn gweddïo ar wacter mawr, neu ar wal frics?

Mi ‘rydw i newydd orffen ail-ddarllen llyfrau Gretta Vosper, sy’n weinidog ar un o eglwysi Eglwys Unedig Canada yn Nhoronto, ac yn lladmerydd huawdl dros y Gristnogaeth Flaengar (Progressive Christianity). Mae’r ail gyfrol, Amen, yn ymwneud yn gyfangwbl â gweddi.

Yn 2001 fe draddododd hi bregeth yn ei heglwys yn dweud na fedrai bellach dderbyn y Gristnogaeth theistaidd, ddogmataidd, ac amlinellu oblygiadau hynny. ‘Roedd hi’n disgwyl y byddai raid iddi ymddiswyddo o’i gofalaeth, ond nid felly y bu. Fe dderbyniodd y gynulleidfa ei neges gyda chryn gydymdeimlad, a phenderfynu bwrw ymlaen gyda’i gilydd i chwilio am ffordd newydd, am Gristnogaeth a fyddai’n fwy cydnaws â’u profiad a’u dyheadau.

‘Roedd angen newid tipyn ar gynnwys y gwasanaethau, ac un peth a wnaethon’ nhw oedd hepgor Gweddi’r Arglwydd. Meddai Vosper “Our children were reciting a prayer about a God that almost none of their parents could relate to and most certainly did not want to hand down.” Yn ei lle fe aethant ati i addasu Gweddi Sant Ffransis (nad oes a wnelo hi ddim â’r sant hwnnw, gyda llaw) gan dynnu allan unrhyw gyfeiriadau ymyraethol. Fe gofiwch, mae’n siwr, fod pwyslais y weddi hon ar fyw a gweithredu yn hytrach na gofyn ac erfyn. Wedi hir drafod fe gytunwyd ar ffurf derfynol, a bellach mae’r weddi hon ar gof pawb o’r gynulleidfa. Ym mhob oedfa bydd un o’r plant yn ei ledio.

Mewn dau o’i lyfrau mae’r esgob Spong yn cyfeirio at ei arfer o dreulio dwyawr gyntaf pob dydd, o 6 i 8 bob bore, mewn gweddi, myfyrdod a darllen, fel paratoad at waith y dydd. Ond fe ddaeth i sylweddoli mai ei waith yn ystod y dydd oedd ei weddi; wrth fyw, caru, bod, cwrdd, wynebu, ymdrechu dros gyfiawnder y mae’n gweddïo. Mae Duw bellach i’w gael yn hwrli-bwrli bywyd prysur a thrafferthus . “God was found not in the stable rocks but in the rushing rapids.” Mae’n dal i dreulio’r ddwyawr foreol yn ei stydi, ond oriau paratoad ydyn’ nhw.

Ai dim ond un ffordd o weddïo sydd yna, plygu pen a chau llygaid, penlinio a phlethu dwylo efallai, a siarad yn dawel neu yn uchel? Os yw hyn yn ystyrlon ac yn fuddiol i lu mawr o bobl popeth yn iawn. Ond oni all byw ein bywyd fel Cristnogion ymhlith ein cyd-ddynion hefyd fod yn weddi?

Mae sŵn cofio canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf wedi gostegu am dro wedi seremonïau cofio trychineb Gallipoli. Ond buan y daw yn ôl wrth i ganmlwyddiant brwydrau arbennig ymddangos ar ein calendrau.
Fe wyddom oll beth mor erchyll yw rhyfel. Lladd wrth y degau o filoedd; clwyfo corff a meddwl, ac effaith y clwyfau yn achosi anabledd i’r clwyfedig weddill eu hoes; achosi profedigaethau lawer i deuluoedd diniwed, distrywio bywyd teuluol, plant yn cael eu hamddifadu, a gwragedd yn weddwon yn eu hieuenctid; cartrefi , a’r cyflenwad bwyd ac angenrheidion eraill bywyd, yn cael eu distrywio.
Ond yn rhyfedd iawn, ar waethaf hyn i gyd, mae yna ymdeimlad ymhlith pobl yn gyffredin fod ymladd mewn rhyfel yn rhywbeth gogoneddus, anrhydeddus, yn rhywbeth i ymfalchïo ynddo. Fe edrychir ar aelodau o’r lluoedd arfog gydag edmygedd, a’u cymeradwyo wrth iddyn’ nhw orymdeithio. Fe roddir rhyddfraint trefi a dinasoedd i gatrodau, gan roi’r hawl iddyn’ nhw roi bidogau ar flaenau eu drylliau – dau offeryn lladd am bris un!
Ddydd Iau diwethaf fe ddaeth y Frenhines, neb llai, i Gaerdydd i roi baneri newydd i’r Gatrawd Gymreig mewn seremoni rwysgfawr, a dydd Sadwrn ’roedd hi eto yn llywyddu dros seremoni arddangos baneri’r Gwarchodlu Cymreig. Wedi’u hargraffu ar y baneri hyn mae enwau’r brwydrau y bu’r catrodau yn ymladd (yn fuddugol?) ynddyn’ nhw – y battle honours bondigrybwyll! A’r gair a glywyd ar wefusau pawb a holwyd ar y teledu oedd “proud.”
Hyd yn oed yn seremonïau Sul y Cofio mae presenoldeb aelodau o’r lluoedd arfog yn amlwg. “Byth eto” ddylai neges y seremonïau hynny fod, ond mae eu presenoldeb yn gweiddi “Rydym yn barod i gyflawni’r un erchyllterau eto os oes raid.”
Y drasiedi yw fod yr agwedd hon yn gysur i’r teuluoedd sydd wedi colli anwyliaid mewn rhyfel, y teimlad eu bod wedi colli’u bywydau wrth wneud rhywbeth anrhydeddus. Mor aml y dywedir fod aelodau’r lluoedd arfog yn aberthu’u bywydau dros eu gwlad, eu brenhines, neu dros ryddid. Ond rhaid cofio nad ydyn’ nhw yn ymuno’n wirfoddol yn y lluoedd arfog er mwyn cael eu lladd; y gorau y gellir dweud yw eu bod yn fodlon cymryd y risg o gael eu lladd yn ystod y broses o ladd eraill, wedi’u cyflyru i feddwl bod gwneud hyn yn destun balchder
Pam fod y bri hwn ar ogoniant mewn rhyfel yn dal i fod? I’m tyb i y mae’n rhywbeth sy’n perthyn i’r hen oesoedd a’r oesoedd canol, pan oedd brenhinoedd a gwladwriaethau yn fwy parod i ryfela, a hynny’n aml er mwyn y gogoniant yn unig. Mi fyddwn i’n tybio ein bod ni gryn dipyn yn gallach erbyn hyn, yn enwedig pan fo’r teledu yn medru dwyn yr erchylltra yn fyw i’n cartrefi. Ond rywfodd mae’r ymdeimlad o ogoniant a balchder fel pe bai’n cyfiawnhau rhyfela, er bod pob ystyriaeth arall yn dweud na ddylid gwneud hynny.
Yn y gorffennol mae rhywrai wedi’u dwyn o flaen llysoedd rhyngwladol ar gyhuddiad o “droseddu yn erbyn dynoliaeth.” Onid yw pob rhyfel yn drosedd yn erbyn dynoliaeth? ‘Does yna ddim gogoniant, anrhydedd na balchder mewn rhyfel, a’n dyletswydd ni fel Cristnogion yw cyhoeddi hynny’n glir ac yn groch. Mae bywydau pobl yn rhy werthfawr i’w gwastraffu ar geisio setlo problemau gwleidyddol – a chrefyddol – trwy drais.
Nodyn am yr Encil:
Bu ymateb da iawn i’r encil, ac ychydig o lefydd sydd ar ôl bellach. Os oedd ‘cyntaf i’r felin’ yn wir wythnos yn ôl, mae’n llythrennol wir erbyn hyn. Peidiwch â cholli’r cyfle. Cofrestwch HEDDIW. Naill ai atebwch y neges hon NEU e-bostiwch Pryderi Llwyd Jones, sef pryderi@btinternet.com
I’ch atgoffa:
Coleg Trefeca : Encil Cristnogaeth 21
o 6.00p.m. (swper) nos Fawrth Medi 22ain hyd at 3.30p.m. (Tê ysgafn) prynhawn Mercher, Medi 23ain.
Yng nghwmni Manon Steffan Ros ac Aled Jones Williams.
Thema : “Creadigrwydd ac Ysbrydolrwydd”.
Cost £43.50 (i gynnwys swper nos Fawrth a phryd amser cinio ddydd Mercher)

Beth bynnag yw’r gwahaniaethau rhyngddynt, mae gan Iesu, Muhamad a’r Bwda un peth enfawr a sylfaenol yn gyffredin: dychymyg crefyddol. Medrodd y tri, o’u diwylliannau cynhenid, ddychmygu ffurfiau amgen a newydd o fynegi yr hyn a alwn ni yn ‘yr ysbrydol’. Petai’r tri mewn meysydd eraill, – cerddoriaeth, dyweder, neu lenyddiaeth, – hwy fyddai Beethoven neu Tolstoi eu diwylliannau. (A wyf fi’n dweud mai cynnyrch y dychymyg yw’r crefyddol? Ydwyf, mae’n debyg. Y dychymyg ddaw gyntaf, wedyn y ‘duwiau’. Nid yw hynny o reidrwydd nac o gwbl yn golygu nad oes yna Bresenoldeb y tu allan i’r dychymyg. Ond ni allwn ni fyth wybod hynny.)

A hyn, debygaf fi, yw’r coll mawr yn ein cyfnod ni: diflaniad llwyr y dychymyg crefyddol. Nid ffwndamentaliaeth yw’r bwgan, nid seciwlariaeth ychwaith, yn sicr nid anffyddiaeth, ond y diffyg dychymyg crefyddol. Yr ydym wedi asio Cristnogaeth yn gyfan gwbl â’r mynegiant ohoni yn yr enwadau, fel na allwn weld dim erbyn hyn ond capeli ac eglwysi gweigion a’r ‘creisis’ parhaol.

Y cam cyntaf yw cydnabod fod y ffasiwn beth â ‘dychymyg crefyddol’ yn bod. Os oes gennych amheuaeth, yna darllenwch William Blake neu Forgan Llwyd. Yr ail gam – a hwn yw’r un mawr – yw ymryddhau Cristnogaeth oddi wrth enwadaeth. Fe ddaw tryblith o wneud hyn. Ond tryblith bob amser yw crud creadigrwydd. O’r tryblith yna y daw ymgais flêr ar ôl ymgais flêr i ‘ail-ysgrifennu’ Cristnogaeth.

Diolch am ddarllen. A dyma gyhoeddiad:

Fe addawyd rhagor o wybodaeth am Encil Trefeca, felly dyma’r manylion:

Coleg Trefeca : Encil Cristnogaeth 21

o 6.00p.m. (swper) nos Fawrth Medi 22ain hyd at 3.30p.m. (Te ysgafn) prynhawn Mercher Medi 23ain.  Yng nghwmni Manon Steffan Ros ac Aled Jones Williams.

Thema : Creadigrwydd ac ysbrydolrwydd.

Cost  £43.50 (i gynnwys swper nos Fawrth a phryd amser cinio ddydd Mercher)

Nifer yn gyfyngedig, felly cyntaf i’r felin. Rhowch wybod ar unwaith drwy’r wefan neu yn uniongyrchol i Pryderi Llwyd Jones (pryderi@btinternet.com). Yna fe gewch gadarnhad, yr amserlen yn llawn a chais am flaendal.

Mae Sepp Blatter yn bersonoliaeth gymhleth iawn. ‘Diafol’ i’r byd Gorllewinol ond ‘sant’ i sawl un yn yr Affrig. Heb os, y mae ei ego yn enfawr. Dim mwy na dim llai, efallai, nag egotistiaeth sawl gwleidydd, arweinydd crefyddol ac yn aml myfi fy hun. Anian y dyn a ddaw i’r amlwg. O ba le y daw anian? Yn bennaf, mae’n siŵr, o’n blynyddoedd cynnar, ein magwrfa, sut y bu i ni gael ein dwyn i fyny. Geneteg hefyd, mae’n ddiau: y pethau a drosglwyddwyd o genhedlaeth i genhedlaeth gan ein cyndeidiau a’n cyn-neiniau. ‘Un fel’na oedd ei dad o.’
Pur anaml y clywn am anian yn chwarae ei ran yn ein dewis o grefydd a’n dull o grefydda. Pam fod ambell un yn glynu’n sdyfnig wrth safbwynt ffwndamentalaidd ac un arall yn glynu yr un mor styfnig wrth ddaliadau rhyddfrydol? Pam nad yw y diffyg tystiolaeth o fodolaeth ‘Duw’ yn mennu dim arnaf fi, tra i rywun arall y mae hynny yn andwyol i’w ffydd? Anian yw rhan o’r ateb. Y mae rhywbeth yn fy mhersonoliaeth i sydd yn ddiystyriol o sicrwydd. Ac felly gallaf fyw gyda’r pen-agored. Yn reddfol felly, byddwn i yn gogwyddo’n grefyddol tuag at safbwyntiau a eir wrth y gair ‘rhyddfrydol’. Wrth ‘ddadlau’ yn ddiwinyddol oni ddylem fod yn fwy effro i le anian yn ein hymwneud a’n gilydd. Ac nad oes a wnelo y peth-a’r-peth a ‘Duw’ o gwbl ond a fy anian i. Nid diwinyddiaeth sydd yna ‘n aml ond seicoleg.
Fe eill peidio ag ystyried anian credinwyr fod yn beryglus. Er enghraifft, yn y ‘ddadl’ ynglŷn â phobl a enwir yn ‘hoyw’. Tybed yn aml mai fy anian sydd yn methu derbyn gwahaniaethau rhywiol a fy mod yn canfod cadarnhad o hynny yn y math o grefydd y mae fy anian wedi ei ddewis i mi? Nid ‘gair Duw’ sydd yna mewn gwirionedd ond ‘gair fy anian’ i fy hun. Tybed mai anian ddaw gyntaf bob tro a wedyn y crefydda sy’n siwtio’r anian honno? Tybed?
A dyna chi faint ego Sebb Blatter: mae bellach nid yn unig yn FIFA ond ar wefan C21 yn ogystal. Ew! Anian pobol!

Mae Sepp Blatter yn bersonoliaeth gymhleth iawn. ‘Diafol’ i’r byd Gorllewinol ond ‘sant’ i sawl un yn yr Affrig. Heb os, y mae ei ego yn enfawr. Dim mwy na dim llai, efallai, nag egotistiaeth sawl gwleidydd, arweinydd crefyddol ac yn aml myfi fy hun. Anian y dyn a ddaw i’r amlwg. O ba le y daw anian? Yn bennaf, mae’n siŵr, o’n blynyddoedd cynnar, ein magwrfa, sut y bu i ni gael ein dwyn i fyny. Geneteg hefyd, mae’n ddiau: y pethau a drosglwyddwyd o genhedlaeth i genhedlaeth gan ein cyndeidiau a’n cyn-neiniau. ‘Un fel’na oedd ei dad o.’
Pur anaml y clywn am anian yn chwarae ei ran yn ein dewis o grefydd a’n dull o grefydda. Pam fod ambell un yn glynu’n sdyfnig wrth safbwynt ffwndamentalaidd ac un arall yn glynu yr un mor styfnig wrth ddaliadau rhyddfrydol? Pam nad yw y diffyg tystiolaeth o fodolaeth ‘Duw’ yn mennu dim arnaf fi, tra i rywun arall y mae hynny yn andwyol i’w ffydd? Anian yw rhan o’r ateb. Y mae rhywbeth yn fy mhersonoliaeth i sydd yn ddiystyriol o sicrwydd. Ac felly gallaf fyw gyda’r pen-agored. Yn reddfol felly, byddwn i yn gogwyddo’n grefyddol tuag at safbwyntiau a eir wrth y gair ‘rhyddfrydol’. Wrth ‘ddadlau’ yn ddiwinyddol oni ddylem fod yn fwy effro i le anian yn ein hymwneud a’n gilydd. Ac nad oes a wnelo y peth-a’r-peth a ‘Duw’ o gwbl ond a fy anian i. Nid diwinyddiaeth sydd yna ‘n aml ond seicoleg.
Fe eill peidio ag ystyried anian credinwyr fod yn beryglus. Er enghraifft, yn y ‘ddadl’ ynglŷn â phobl a enwir yn ‘hoyw’. Tybed yn aml mai fy anian sydd yn methu derbyn gwahaniaethau rhywiol a fy mod yn canfod cadarnhad o hynny yn y math o grefydd y mae fy anian wedi ei ddewis i mi? Nid ‘gair Duw’ sydd yna mewn gwirionedd ond ‘gair fy anian’ i fy hun. Tybed mai anian ddaw gyntaf bob tro a wedyn y crefydda sy’n siwtio’r anian honno? Tybed?
A dyna chi faint ego Sebb Blatter: mae bellach nid yn unig yn FIFA ond ar wefan C21 yn ogystal. Ew! Anian pobol!

Diolch am ddarllen y neges: Dyma ragrybudd am Encil Cristnogaeth 21 yn Nhrefeca.
Bydd yn para o 6.00pm Ddydd Mawrth Medi 22ain tan 3.00 pm Ddydd Mercher Medi 23ain
yng nghwmni dau o awduron gorau Cymru.
Mwy o fanylion yr wythnos nesaf ac fe fyddwn yn derbyn enwau i’w cofrestru ar ôl hynny Nifer cyfyngedig o le. Cadwch lygad ar y Wefan

Mae heddiw’n drannoeth Gŵyl y Pentecost Ond faint ohonom fu mewn oedfaon ddoe i ddathlu’r Pentecost? Faint o sylw gaiff yr Ŵyl yn eglwysi Cymru heddiw? A ydym ni o fewn ein heglwysi, yn aeddfed i dderbyn awel, heb sôn am wynt nerthol yr Ysbryd Glân?
Er codi’r cwestiynau hyn, ni honnir bod gennym yr atebion, ond diddorol ac arwyddocaol yw cymharu dathlu’r Pentecost â’r modd y dathlwn y Nadolig a’r Pasg.
Dathlu digwyddiad i Berson a wnawn yn y ddwy ŵyl o’i gymharu â dathlu dyfodiad yr Ysbryd Glân ar y Pentecost. Person dynol sy’n ganolog a gweladwy i ddathliadau’r Nadolig a’r Pasg, ond yr anweledig sy’n ganolog i’r Pentecost, a’r unig ffordd i ddisgrifio dyfodiad yr ysbryd yw trwy gymariaethau, “…fel gwynt grymus yn rhuthro…fel o dân…”
Ond wrth gysylltu’r gair ‘cymdeithas’ at yr Ysbryd Glân, cynhwysir yr elfen ddynol i’r profiad a gaiff pobl o dderbyn yr Ysbryd Glân, gan fod y gair Groeg ‘koinonia’ am gymdeithas yn cyfleu’r ystyr o bartneriaeth neu o rannu. Tybed, a fyddai pwysleisio’r elfen ddynol,“cymdeithas yr Ysbryd Glân” yn gwneud dathlu’r Pentecost yn fwy perthnasol a phriodol, wrth inni ddiolch i’n Tad nefol am rannu ei ysbryd gyda ni, disgyblion ei Fab heddiw?

O dderbyn y rhodd anhraethol hon, fe brofodd dilynwyr Iesu eu bod mewn partneriaeth â’i gilydd, gydag ysbryd Crist yn eu grymuso i gynhyrchu pŵer i’w nerthu i orchfygu ‘blinderau bywyd’. Dyna oedd angen y disgyblion a dyna roddwyd iddynt ar ddydd y Pentecost – grym ysbrydol i’w galluogi, mewn cymdeithas â’i gilydd i rannu eu profiadau ag eraill.
Wrth adrodd digwyddiad rhyfeddol y Pentecost, ni ddwedir bod neb wedi defnyddio’r profiad o dderbyn yr ysbryd yn un personol. I’r gwrthwyneb, maent yn ei rannu wrth gyfranogi o gymdeithas yr Ysbryd Glân – rhodd Duw o’i Ysbryd, megis dyfodiad Iesu,“…Duw gyda ni…”
Mewn un ystyr roedd profiad y Pentecost yn rhagori hyd yn oed ar ddigwyddiadau’r Nadolig cyntaf gan fod y baban Iesu yn gyfyngedig i le nac amser, ond roedd y rhodd o’r Ysbryd “..yn llond pob lle ac yn bresennol ymhob man…”

Yn ei gyfrol, “We Make The Road By Walking” mae’r awdur, Brian D. Mclaren, yn cyfeirio at y gwahaniaeth rhwng profiadau’r disgyblion cyntaf a ninnau, “…Medrent hwy weld Iesu ond nis medrwn ni…” meddai, gan ychwanegu, “..fe rydd hyn fantais inni wrth gofio geiriau’r Iesu…” fel yr ysgrifennwyd hwy gan Ioan,“Y mae’n fuddiol i chwi fy mod i’n mynd ymaith… fe ddaw’r Eiriolwr atoch (yr Ysbryd)…”
Cyhoeddiad pwysicaf pob oedfa yw bod Cymdeithas yr Ysbryd Glân ar ein cyfer bob amser. Felly dathlwn y Pentecost, nid yn flynyddol, ond yn feunyddiol, wrth inni weithredu ei effaith a’i ddylanwad yn ein perthynas â’n gilydd.
Myfyriwn yn y pethau hyn.

Daeth yn Fai 18fed unwaith eto – Dydd Neges Heddwch ac Ewyllys Da yr Urdd. Ar y dyddiad hwn yn 1899 y cynhaliwyd y Gynhadledd Heddwch gyntaf yn yr Hag ac o’r herwydd mae ieuenctid Cymru yn danfon Neges Heddwch ac Ewyllys Da i bedwar ban byd ar y dyddiad hwn bob blwyddyn. Yn 50au y ganrif ddiwethaf trosglwyddwyd y cyfrifoldeb i’r Urdd i barhau gyda gweledigaeth wreiddiol y Parchg. Gwilym Davies.
Diolchwn i ddisgyblion Ysgol Gyfun Cwm Rhymni am lunio’r neges eleni, ar thema Ymfudo ac am godi cwestiynau pwysig megis, “…A hawliwn ein rhyddid heb ddwyn rhyddid eraill?”
Trwy gyd-ddigwyddiad medrwn gysylltu’r cwestiynau yn y Neges â digwyddiad a gynhelir yr wythnos hon yn Sir Benfro. Nos Iau nesaf dadorchuddir plac ar wal ‘Elm Cottage’, Llandysilio, i ddynodi mai’r tŷ hwn fu’n gartref i’r heddychwr a’r bardd Waldo Williams.
I gyfeiriad y gorllewin o ffenestr llofft y tŷ, dywed Waldo y medrai weld dau bigyn ar y gorwel a chyfeiria at hyn yn ei gywydd, ‘Y Tŵr a’r Graig’. Mae’n cymryd y naill, Tŵr Castell Roch, yn arwydd am ormes – cymdeithasol a militariaeth, a’r pigyn arall, Plumstone, y garn sy’n codi’n naturiol o’r ddaear. Ond yn wahanol i’r castell nid rhywbeth gwneud ydyw, gan fod y garn yn arwydd o ddyfalbarhad y werin arwrol.
Wrth i’r ieuenctid ofyn yn y Neges “… A hawliwn ein rhyddid heb ddwyn rhyddid eraill?” cawn ein hatgoffa fel y mae gwladwriaethau yn gormesu ar y di-rym a’r di-lais.
Yn ogystal â chyfansoddi cerddi yn erbyn hyn, safodd y bardd o sir Benfro yn gadarn yn erbyn y fath anfadwaith.
Gofynnir cwestiwn arall hefyd yn y Neges, “…A allwn gyd fyw a pharchu’n gilydd…?” gan ein galw i arddel daliadau a syniadau pobl o ddiwylliant a chrefyddau gwahanol i’n heiddo ni os am fyw’n heddychlon mewn hyn o fyd.
Mewn cerdd a chred bu bywyd Waldo ar ei hyd yn fynegiant di-ildio yn erbyn grymoedd milwrol ac o blaid hawliau dynol fel y mynega yn ei gywydd, “Y Tŵr a’r Graig” a cherddi eraill o’i eiddo oherwydd fel y dywed yn y cywydd hwn,

“…Yr un yw baich gwerin byd,
Un hawlfraint ac un delfryd…”
Croesawn yn galonnog gonsyrn yr ifanc wrth iddynt ein herio yn eu Neges, er hynny cywilyddiwn mai o gyfeiriad yr ifanc y daw’r anogaeth, tra bod y mwyafrif ohonom yn ein heglwysi’n dawedog a di-asgwrn-cefn i wrthwynebu militariaeth a hefyd y dulliau annynol a ddefnyddir o boenydio.
Pam fod cyn-lleied o aelodau’n heglwysi yn cefnogi mudiadau fel, Cymdeithas y Cymod ac Amnest Rhyngwladol?
A dyna’r meddyliau ddaeth i mi wrth ystyried Neges Heddwch ac Ewyllys Da eleni ac argyhoeddiadau Waldo yn ei gywydd,“Y Tŵr a’r Graig”.
Pob hwyl wrth gnoi cil dros y pwnc pwysig hwn!