Blwyddyn Newydd Dda a bendithiol i bob un ohonoch.

O’r wasg 2017/18. Cyfathrebu cynhwysol!

Geiriau Brendan Walsh ar ddechra ei dymor fel golygydd newydd y Tablet: ‘Bod yn safonol, yn dosturiol, yn ddiddorol.’ 

Brendan Walsh

Meddai’r Golygydd am y Tablet. ‘Dim bugeilio trwm ar y darllenwyr i’w harwain i’r nefoedd ar hyd llwybr dewisedig, ond bob amser â theimlad o fod yn rhan o lif ein gwareiddiad. Mae safbwynt, wrth gwrs, – sef ‘rhyddfrydol’ /‘blaengar’ (progressive ). Digon teg, ond does neb am gael ei gyfyngu gan labeli chwaith. Mae ymrwymiad i eglwys ond mae hefyd annibyniaeth chwyrn  fel gwenyn yn niwsans mewn picnic. Nid maniffesto ond personoliaeth fyw – yn ffyddlon, gonest, hael, ymchwilgar ac o blaid diwygio parhaus. Map yw’r ddysgeidiaeth hanesyddol, nid pendraw taith na ffens drydan i’n cadw rhag crwydro, ond trampolîn i’n codi i lawenydd a chyffro. Nid yn aros yn llonydd mewn un man, ond yn byw yn y symudiadau sydd rhwng mannau a llannau, rhwng y lleol â’r rhyngwladol, rhwng ddoe, heddiw ac yfory. Dyna yw afiaith ac afradlonedd Duw. Onid dyna yw’r Ysbryd? Pa fath bynnag o Gatholigion yr ydym yn ei feddwl ydym, yr ydym angen y lleill? Mae angen  storïau da. Ac y mae gennym ni y stori fwyaf un.

Geiriau addas i eglwys/enwad/Cristnogion  ar ddechrau 2018?

Giles Fraser

Yna Giles Fraser, colofnydd y Guardian yn cyhoeddi ar Ragfyr 29ain ei fod yn gorffen ei golofn wythnosol, Loose Canon, ar ôl nifer o flynyddoedd. Gwenyn mewn picnic Anglicanaidd fu Fraser yn wir! Wrth edrych ar gynulleidfaoedd mawr y Nadolig, o bob lliw a llun yn St Mary’s Newington, sylwodd nad oes ganddynt fawr ddim yn gyffredin – ond eu ffydd. Ond y mae hyn yn ddigon iddynt weld ei gilydd fel teulu. Meddai Fraser: ‘Mae’r golofn wedi bod yn ymarferiad mewn amddiffyniad (apologetics) o’n ffydd – ymdrech i geisio perswadio pobl ‘who don’t do God’ nad  yw’r rhai ohonom sydd ‘yn gwneud Duw’ yn gul na phenboeth (‘bigots’ yw ei air). Yr wyf wedi ysgrifennu, nid i ennill rhai i gredu ond i’w gwneud yn haws i rai fel ni adnabod y rhai sy’n gyd-deithwyr â ni, beth bynnag eu profiad ysbrydol. Os ydym ni yn y gornel seciwlar, fechan, hon o’r byd am adnabod yr 84% o’r byd sydd ag ymrwymiad crefyddol- â’r cyfartaledd hwnnw yn tyfu ac nid yn lleihau- yr ydym angen gwell dealltwriaeth o natur ffydd a’r ffordd y mae’n ffurfio a datblygu ein bywydau fel unigolion ac fel cymuned. Mae’r rhai nad ydynt ‘yn gwneud Duw’ yn credu mai ‘credu nifer o bethau’ yw ffydd. Ond mae iaith ein cred yn iaith undod ein dynoliaeth hefyd. Mae perthyn yn rhagflaenu credu. Dyna pam fod yr undod mewn amrywiaeth yn ganolog yn ein heglwys gymunedol yn Newington.’

Annigonol, wrth gwrs. Ond iaith apologetics yw iaith Fraser – i ddarllenwyr y Guardian. Roedd yn iaith gwbl angenrheidiol yn hanes cynnar Cristnogaeth ac yn iaith sy’n fwy ystyrlon ac angenrheidiol heddiw nag iaith uniongyrchol grefyddol. Mae geiriau Brendan Walsh yn ein hatgoffa mai siarad gyda’n gilydd, o fewn ein cylchoedd ein hunain yr ydym neu ddewis peidio gwrando ar neb arall. Nid yw hynny yn ddigon os am fod yn eglwys i’n hoes.

Mae angen am wenyn ledled Cymru i fod yn niwsans yn ein sefyllfa gyfforddus – argyfyngus. 

Ar ran Cristnogaeth 21, mae’n braf cael dymuno Blwyddyn Newydd Dda i’n dilynwyr i gyd. Gobeithio y daw’r flwyddyn newydd â’i bendithion i bob un ohonom.

Ond am ba hyd y byddwch chi’n parhau i ddymuno “Blwyddyn Newydd Dda” i’ch cydnabod  tybed? Dw i’n tueddu i wneud hynny tan yr Hen Galan, sef Ionawr y trydydd ar ddeg. Wn i ddim pam. Atgof pell o’r hen drefn efallai, cyn i’r Pab Gregory ymyrryd â’r calendr, ac ailwampio’r hyn a grëwyd gan Iwl Cesar yn y flwyddyn 45 C.C. Roedd y rhan fwyaf o’r gwledydd Pabyddol wedi derbyn y newid mor bell yn ôl â 1582, ond fe gymerodd 170 o flynyddoedd cyn i Brydain ildio i’r drefn. Y flwyddyn 1752 oedd hi, ac aeth eich hynafiaid chi a minnau i’w gwlâu ar nos Fercher, Medi’r ail, a deffro ar fore Iau, Medi’r 14eg.

Yn naturiol, roedd sawl un yn amheus o’r newid, ond cafodd un hen wag o Ben Llŷn syniad disglair iawn. Roedd wedi clywed y stori am goeden ddrain arbennig iawn yn tyfu yn ardal Ynys Wydrin.  Yn ôl y traddodiad yn yr ardal honno, arferid cysylltu’r goeden ag enw Joseff o Arimathea, a ddaeth drosodd i Brydain gyda’r Greal Sanctaidd, ac fe dyfodd y goeden ar yr union lecyn lle y bu’n sefyll. Byddai’n blodeuo ddwywaith y flwyddyn, sef unwaith yn y gwanwyn, a’r eilwaith ar ddydd Nadolig. Felly, anfonwyd dirprwyaeth o Ben Llŷn i Ynys Wydrin i gadw golwg ar y goeden ddrain i weld pryd yn union y byddai hi’n blodeuo. Dyna fyddai’r maen prawf. Os blodeuai ar yr hen Nadolig, roedden nhw am lynu at yr hen galendr, ond os byddai yn ei blodau ar y dydd Nadolig newydd, fe fydden nhw’n derbyn y calendr newydd.

Ynys Wydrin (Llun Wikipedia)

Ceir adroddiad yn rhifyn Ionawr 1753 o’r Gentlemen’s Magazine sy’n dweud (o’i gyfieithu): “Ynys Wydrin – Tyrrodd tyrfa gref o bobl o gwmpas y goeden ddrain ar gyfer y dydd Nadolig newydd, ond, er mawr siom, nid oedd unrhyw flodau arni.  Daeth amryw yn ôl i’r fan ar y 5ed o Ionawr, sef yr hen ddydd Nadolig, a gwelwyd y goeden wedi blaguro yn ôl ei harfer.”

Nid gorchwyl hawdd yw perswadio pobol i dderbyn newid, ond beth well ar ddechrau blwyddyn nag addunedu i droi cefn ar hen ragfarnau a safbwyntiau cul, ac wynebu blwyddyn newydd gyda meddwl agored. Wedi’r cwbl, dyna’r rheswm dros sefydlu Cristnogaeth 21.

Roedd gan y Prifathro feddwl clir; gŵr pendant ei farn a chynnil ei gyfarwyddid ydoedd. Pan aed ato i gwyno ein bod, a ninnau’n fyfyrwyr prifysgol parchus a chyfrifol, yn cael ein trin, gan rai pobl, fel plant “Wel, peidio ag ymddwyn fel plant” oedd yr ymateb swta. Aem ato hefyd i ofyn am gyfarwyddid wrth lunio cerdyn Nadolig y coleg. Daeth yr ateb yn gryno – “Dim celyn. Dim Robin Goch”!

Cyrhaeddodd cardiau eto eleni a diolch amdanyn nhw. Daeth y cynta’ o America ac arno lun o Siôn Corn yn marchogaeth ceffyl gwinau. Daeth yr ail gan un a’i rhoddodd yn fy llaw (i arbed cost). “Dwi ddim yn gwarafun prynu cardiau. Mae’r rhain at achosion da. Ond dwi’n gyndyn i wario ar stampiau.” Llun dyn eira oedd ar ei gerdyn. Fyddai’r naill na’r llall ddim wedi plesio’r Prifathro. Nid hen ŵr yw ystyr y Nadolig, ond baban. Nid dyn eira chwaith. Rhywbeth diflanedig mewn dim o dro yw hwnnw. Ond mae’r baban yn aros. Mae’n tyfu’n ddyn ac mae ei aberth yn dragwyddol.

“Be’ haru ti,” medd rhywun ! “Yr hyn sy’n cyfri wrth dderbyn cerdyn, waeth beth fo’r llun, yw’r cyfarchiad personol ac enw’r sawl a’i hanfonodd.” Weithiau, a bellach weithiau go aml a deud y gwir, enw’n unig sydd ‘na. Bu adeg pan oedd ‘na enw arall yno hefyd. Ac mae’r bwlch yn codi hiraeth am Nadoligau’r gorffennol. “Wela i ti’n Steddfod” yw’r addewid at y dyfodol.

Drychwch eto ar y cardiau. Bydd ambell un yn dweud stori’r geni. Seren – dim ond un seren. Preseb. Tri gŵr doeth. Camelod. Angylion. Bugeiliaid … Tybed ble’r aeth y cerdyn hwnnw a gedwais am flynyddoedd (ac o America yr oedd hwnnw hefyd fel y digwydd hi)? Llun o gorlan yn llawn o ddefaid gwynion. Ac o’r tu allan roedd ‘na ddafad ddu.

Rhowch o’r neilltu yr atgof mai o America y daeth y cerdyn. Rhowch heibio gyfnod Martin Luther King ac oblygiadau hiliol y ddafad ‘ddu’. Idiom yw’r ymadrodd gwreiddiol sy’n disgrifio aelod o grŵp sy’n wahanol i’r gweddill, neu un sydd wedi dwyn cywilydd neu warth ar ei deulu. Un a chrac yn ei gymeriad. 

Parchus? Cyfrifol? Ai ni sy’n ymhyfrydu yn Eglwys y Bugail Da heb sylweddoli na chydnabod fod y Bugail da yn Waredwr hefyd i aelodau Eglwys y Ddafad Ddu? Cyfaddef yw’r cam cynta’ i’r sawl sy’n dioddef o ddibyniaeth; cyfaddef fod crac ynddo. Y bwriad yw gwella o’r ddibyniaeth sy’n ein dinistrio ni oll, nid papuro dros y craciau. 

“Roedd yn y wlad honno fugeiliaid yn gwylio eu praidd rhag eu llarpio’n un lle …” Y bleiddiaid sy’n llarpio bellach yw ein hunan-gyfiawnder dall a’n amharodrwydd gwan ein hunain, yn wyneb yr holl bwysau masnachol, i gydnabod mai gŵyl y geni yw hon. Plentyn Mair a Joseff a aned i “gymryd ein natur a’n dyled a’n dolur i’n gwared o’n gwewyr anniwair.” Does bosib na ddaru mi ddysgu rhywbeth yn y coleg. Roedd y Prifathro yn llygad ei le – “Dim celyn. Dim Robin Goch.”

Gwaed ein Harglwydd Iesu Grist a gadwo dy gorff a’th enaid i fywyd tragwyddol.

Mae’r gwaed a redodd ar y groes
o oes i oes i’w gofio.
(Robert ap Gwilym Ddu, 1766-1850; CFf.: 492)

â’i werthfawr waed fe dalodd
eu dyled oll i lawr.
(Morgan Rhys, 1716-79; CFf.: 511)

trwy rinwedd ei waed
mawr heddwch a wnaed…
(Cynddelw, 1812-75; CFf.:538)

Gwaed ein Harglwydd Iesu.
Ein tueddiad naturiol ddigon wrth wrando neu ddarllen y geiriau hyn, yw meddwl am wawd a gwatwar y Groglith: am goron ddrain; am ergyd lethol y morthwyl, hoelen yn tasgu
trwy’r cnawd i ddwfn y pren. Gwaed yn ffrydio, diferu, dylifo.

Ond, beth pe bawn yn meddwl, yn hytrach am y llinyn bogail, pibelli glas a choch ym mhleth yn ei gilydd, yn creu a chynnal y bywyd bychan bach hwnnw a oedd yn araf araf yn ymffurfio yng nghroth Mair?

Beth pe bawn yn meddwl am Mair, ei chnawd yn ffurfio cnawd; yn creu rhwydwaith o fwydo a thyfu, gofal a chelloedd gwaed, iechyd a hemoglobin; calon pedair siambr yn ymffurfio? Gwaed yn bwydo, creu, cynnal; gwaed yn ffurfio system fasgwlaidd Duw mewn cnawd.

Ffurfiwyd calon Crist yng nghorff Mair. Yn y dechreuad, llifodd ei waed yntau yng ngwythiennau, trwy falfiau ei chalon hithau. Yn ei chroth, cell wrth gell, ffurfiwyd menter Duw.

Gwaed ein Harglwydd Iesu.

Mae a wnelo’r geiriau nid yn unig ag artaith y groes, ond hefyd â gwyrth Bethlehem. Ie, holl bwysig yw cofio aberth y groes; mae dathlu menter y preseb llawn mor bwysig. Ofer yr aberth heb y fenter. O bawb, am wn i o leiaf, Gerallt Lloyd Owen (1944-2014), o’r beirdd i gyd, sydd yn deall yr ymgnawdoliad orau:

I’w Duw o’i gŵydd pryd a gwedd a roes hon,
Rhoes waed i Dangnefedd,
Rhoi anadl i’r Gwirionedd
A rhoi bod i wacter bedd.
(Cilmeri a cherddi eraill (Gwasg Gwynedd, 1991)

Annwyl Bawb,

Mae balchder yn dod o flaen dinistr,
a brolio cyn baglu. (Diarhebion 16.18, Beibl.net)

I fi, y gair Groeg hubris (gair mwy awgrymog na balchder) oedd gair 2017. Roedd mytholeg Groegaidd yn gweld canlyniadau annymunol i bawb a syrthiai i’r fagl honno, fel y mae awdur Llyfr y Diarhebion yntau.

Mae’r enghreifftiau eleni wedi bod yn lluosog:

• Hubris Theresa May yn credu y gallai ennill Etholiad Cyffredinol yn rhwydd a darparu arweinyddiaeth cryf a sefydlog.
• Hubris Nicola Sturgeon yn credu y gallai fanteisio ar ddryswch Llywodraeth y Deyrnas Unedig a galw’r refferendwm fyddai’n rhoi annibyniaeth i’r Alban.
• Hubris Aung San Suu Kyi yn credu ei bod yn gymaint arwres yng ngolwg y byd y gallai guddio driniaeth greulon awdurdodau Myanmar o bobl y Rohingya.
• Hubris Robert Mugabe yn credu y gallai nid yn unig llywyddu Zimbabwe tan ei farw ond y gallai benodi ei wraig yn olynydd iddo.
• Hubris Carwyn Jones yn credu iddo wneud strocen wrth ad-drefnu’i gabinet ac ar yr un pryd dangos ei fod yn gryfach nag arweinyddion eraill wrth ddelio ag aflonyddu rhywiol, hubris a gafodd ganlyniadau digon erchyll i hawlio eu lle mewn trasiedi Roegaidd.

Mae gwleidyddion yn gyndyn i ddysgu oddi wrth hanes. Ar yr union eiliad pan yw arweinydd yn credu y gall ennill ei (l)le mewn hanes ac anfarwoli ei (h)enw fel rhywun a gyflawnodd rywbeth mawr, y daw’r perygl mwyaf y bydd yn baglu ac y bydd hanes nid yn canmol ond yn gwawdio.

A’r wythnos hon fe welsom ddechrau anochel darnio hubris lladmeryddion Brexit (a achoswyd gan hubris David Cameron yn credu ar ôl refferendwm yr Alban ac etholiad 2015 y gallai ennill unrhyw bleidlais heb lawer o ymdrech). Fe ddaeth yn amlwg na all y Deyrnas Unedig gadw ei pherthynas bresennol â Gweriniaeth Iwerddon a gweddill yr Undeb Ewropeaidd ac ar yr un pryd gael y rhyddid i wneud fel a fynnom mewn Prydain ‘annibynnol’. Bydd raid i ni bellach gadw at y rheolau Ewropeaidd ych-a-fi yna, o leiaf y rhai sy’n effeithio ar fasnach ar draws y ffin rhwng Gogledd a Gweriniaeth Iwerddon, a hynny am byth, y tu allan i’r Undeb Ewropeaidd. Mae balchder yn wir yn dod o flaen dinistr.

Mae Llyfr y Diarhebion wedi ei gweld hi. Yr arweinyddion hynny fydd yn cael eu lle yn oriel yn anfarwolion fydd y rhai hynny nad ydynt yn ceisio eu lle, y rhai sydd yn ddigon diymhongar i gredu nad ydynt yn haeddu bod yn yr oriel honno. Yr enghraifft fwyaf yn fy oes i, mi gredaf, yw Desmond Tutu, Unwaith yn unig y cyfarfûm ag ef, mewn cyfarfod amser brecwast mewn coleg yn Birmingham yn y 1980au. Ar ddiwedd y pryd, fe gododd yr Esgob a diolch i Bennaeth y Coleg am ein croesawu. Fe gododd y Pennaeth a diolch am y fraint o gael cwmni’r Archesgob. Ac fe gododd yr Archesgob a dweud dim, ond cerdded i’r gegin ac ysgwyd llaw â phob un a fu’n coginio ac yn gweini’r bwyd. Dim hubris, ond mawredd.

“Be wna’i? Mae’r hogyn ’ma yn y dosbarth yn boen pen. Mae’n gwrthod gwrando arna’i, mae’n bwlio pawb, mae’n palu c’lwyddau. Isio tynnu sylw at ei hun y mae o, wrth gwrs – real babi mam. Dw’i wedi trio’i anwybyddu, dim ond rhoi sylw iddo pan mae’n ymddwyn yn gall. Defnyddio dipyn o seicoleg a rhoi cyfle iddo gallio oedd fy mwriad. Ond does dim yn tycio a’i giamocs erbyn hyn yn tarfu ar bawb a hyd yn oed y distawaf yn y dosbarth wedi dechrau cambihafio hefyd.

Reit, dw’i wedi cael llond bol! ’Does dim amdani ond mynd â fo at y pennaeth. Ond be’ sy’n bod arna’i? Hwn ydy’r pennaeth!” 

Mae wedi bod yn wythnos gythryblus draw dros yr Iwerydd, hyd yn oed yn fwy cythryblus na’r arfer, a’r bwli mawr fel pe bai’n annog trais a hiliaeth. Mae’n gallu gwneud hynny gyda holl rym y cyfryngau cymdeithasol yn gefn iddo gan adael i eraill bendroni sut orau i ymateb. Ei anwybyddu, gan beidio rhoi ‘ocsigen cyhoeddusrwydd’ iddo? Mynd i’r afael yn gyhoeddus â gwenwyn ei ffugddadleuon? Neu, defnyddio diplomyddiaeth i geisio dylanwadu arno’n dawel fach, a gobeithio y bydd hynny’n cael rhyw gymaint o effaith yn y tymor hir?

Ai dyma hefyd oedd y math o ddilema a wynebai’r Pab yr wythnos hon ar ei ymweliad â Myanmar? Cafodd ei feirniadu ar gychwyn ei daith am beidio ag enwi’r Rohingya’n benodol wrth annog y wlad i ddangos gofal a dyngarwch at ei thrigolion. Erbyn diwedd ei daith, y Pab erbyn hynny wedi cyrraedd Bangladesh, dewisodd ei eiriau’n ofalus ond yn fwy uniongyrchol: “The presence of God today is also called Rohingya”.

Boed yn America neu ym Myanmar mae safbwyntiau crefyddol yn agos iawn at yr wyneb bob tro. Be wnawn ni, er enghraifft, o gyfaddefiad Michael Flynn iddo ddweud c’lwyddau i’r FBI am ei gysylltiadau gyda Rwsia gan ychwanegu y byddai, “through my faith in God”, yn gweithio i unioni’r cam?

Yr Arglwydd Wood

A oes mistar ar Mistar Mostyn? Beth, yn arbennig, ydy cyfrifoldeb corff fel y Cenhedloedd Unedig i geisio tawelu bwlis y byd? Ers ei sefydlu yn 1945, mae’n gorff sydd a’i nod ar hyrwyddo heddwch a pharch rhwng pobloedd a’i gilydd. Ym Mangor yr wythnos hon bydd yr Arglwydd Wood, Cadeirydd Cymdeithas y Cenhedloedd Unedig ym Mhrydain, yn wynebu’r her mewn darlith gyhoeddus dan y teitl gogleisiol ‘Can the UN trump Trump?’

Beth yw’n cyfrifoldeb fel Cristnogion yn yr holl ymrafael?

 ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Traddodir darlith yr Arglwydd Wood, ‘Can the UN trump Trump?’, nos Wener, 8 Rhagfyr, am 5:30pm ym Mhrif Adeilad y Celfyddydau, Ffordd y Coleg, Bangor. Mae’r ddarlith yn agored i bawb.

PAM BODDRAN?

Dwi’n dal i fynd. Mae genni ddigon o betha eraill ar fy tŵ dŵ list i neud ar fora Sul.

Dwi’n parcio nghar ym maes parcio Tesco, ac yn cerddad ffwl sbid am Sportsman’s Port am mod i’n hwyr i gyfarfod Cymdeithas y Gwranwin. Noson niwl, glaw budur a weipars ydi hi a dwi wedi bod yn Aberystwyth drwy’r dydd ac mae na hannar awr arall o deithio cyn y bydda i adra. Pam boddran?

Dwi’n mynd i gynhadledd diwrnod ar Gynnal Ysbrydolrwydd ym Mangor. Canslo diwrnod o waith. Dwi’n gall?

Sgwennu e -fwletin i Cristnogaeth 21. I be?

A llynadd mi bendefynais fynd i’r Seiat. Ia dyna be dwi newydd deipio; ‘mynd-i’r-Seiat’.

Dwi’m yn un o bobol y meinstrîm, reit yn y canol, yn gwybod be dwi’n neud a be dwi isio neud. Byddai eraill yn meddwl mai un felly ydw i. Ond mae nhw’n rong. Yn fancw, yn fanna’n rwla, yn sbio o bell dwi. Ac yn fancw ym mhen draw’r bwrdd dwi yn y Seiat fyd. Cywreinrwydd oedd un o’r pethau ddenodd fi yno dweud gwir. Busnesa bosib. Seiat oedd y lle hwnnw roedd fy nhad yn mynd iddo ar Nos Lun. Ac mi fyddwn inna weithia yn cael cynnig, ‘Slap ta Seiat tisio’ rôl cambihafio.’ Seiat oedd y dewis. A  siarad oedden ni. Felly, mi oeddwn isio gweld sut siarad oedd yn digwydd mewn Seiat dyddiau yma. Ac ar ôl bod mi wnes i ffendio bod na slap i gael mewn Seiat hefyd. Ond stori arall ydi honno. Taswn i ddim wedi bod, faswn i ddim di dwad ar draws hanes yr hogyn bach oedd yn chwarae cuddiad rhwng adnodau 51, 52 Marc 14. A dwi wedi cymryd at yr hogyn bach ma.

Ar y darlleniad cyntaf fel y gwyddoch chi ddarllenwyr yn llawer gwell na fi, mae’r adnodau yn ymddangos fel rhai cwbl di-gyswllt a di-angen ac eto, mae nhw yna. Tydi Mathew na Luc ddim yn  cyfeirio at yr hogyn. Dim ond Marc sy’n gwneud hynny. Yn ôl rhai dehonglwyr, Marc ei hun yw’r bachgen a’i fod yn rhy ddiymhongar i gynnwys ei enw ei hun yn y testun. Tybed ai bwriadus oedd hyn. Mae yma godi cywreinrwydd. Mawr fyd. Mae yma stori fawr arall yma a rwbath arall mwy yn cuddiad tu nôl i’r geiriau. Yn ôl un dehongliad yng nghartref mam John Marc y bu’r Swper Olaf. Os felly gellir dychmygu’r bachgen yn codi o’i wely’n slei bach ac yn clustfeinio ar yr hyn oedd yn digwydd ac yn gwrando yn y dirgel. Tybed ddaru fo wedyn daro lliain yn gyflym drosto a phenderfynu dilyn Iesu a’r disgyblion allan ganol nos i’r ardd? Byddai hynny, medd rhai yn esbonio sut bod cofnod o hanes Gethsemane ar gael. Os oedd y disgyblion i gyd yn cysgu ai fo glywodd gwewyr geiriau’r Iesu. Dyna chi glywed. Hogyn ifanc yn clustfeinio yn y cysgodion ac yn clywed geiriau fel yna. Does ryfedd iddo gyfleu’n gynnil gynnil iddo fod yno.

Faswn i ddim wedi bod wrth fwrdd y Swper Ola. Faswn i ddim wedi codi o ngwely a dilyn Iesu o bell chwaith. Ond dwi’n rhyw feddwl ella y baswn wedi gwneud ymdrech ac wedi mynd i isda’n cefn i wrando ar Marc yn hen ŵr yn dweud ei stori mewn rhyw westy’n rwla ar noson dywyll niwlog llawn glaw mân.

PAM BODDRAN?

Dwi’n dal i fynd. Mae genni ddigon o betha eraill ar fy tŵ dŵ list i neud ar fora Sul.

Dwi’n parcio nghar ym maes parcio Tesco, ac yn cerddad ffwl sbid am Sportsman’s Port am mod i’n hwyr i gyfarfod Cymdeithas y Gwranwin. Noson niwl, glaw budur a weipars ydi hi a dwi wedi bod yn Aberystwyth drwy’r dydd ac mae na hannar awr arall o deithio cyn y bydda i adra. Pam boddran?

Dwi’n mynd i gynhadledd diwrnod ar Gynnal Ysbrydolrwydd ym Mangor. Canslo diwrnod o waith. Dwi’n gall?

Sgwennu e -fwletin i Cristnogaeth 21. I be?

A llynadd mi bendefynais fynd i’r Seiat. Ia dyna be dwi newydd deipio; ‘mynd-i’r-Seiat’.

Dwi’m yn un o bobol y meinstrîm, reit yn y canol, yn gwybod be dwi’n neud a be dwi isio neud. Byddai eraill yn meddwl mai un felly ydw i. Ond mae nhw’n rong. Yn fancw, yn fanna’n rwla, yn sbio o bell dwi. Ac yn fancw ym mhen draw’r bwrdd dwi yn y Seiat fyd. Cywreinrwydd oedd un o’r pethau ddenodd fi yno dweud gwir. Busnesa bosib. Seiat oedd y lle hwnnw roedd fy nhad yn mynd iddo ar Nos Lun. Ac mi fyddwn inna weithia yn cael cynnig, ‘Slap ta Seiat tisio’ rôl cambihafio.’ Seiat oedd y dewis. A  siarad oedden ni. Felly, mi oeddwn isio gweld sut siarad oedd yn digwydd mewn Seiat dyddiau yma. Ac ar ôl bod mi wnes i ffendio bod na slap i gael mewn Seiat hefyd. Ond stori arall ydi honno. Taswn i ddim wedi bod, faswn i ddim di dwad ar draws hanes yr hogyn bach oedd yn chwarae cuddiad rhwng adnodau 51, 52 Marc 14. A dwi wedi cymryd at yr hogyn bach ma.

Ar y darlleniad cyntaf fel y gwyddoch chi ddarllenwyr yn llawer gwell na fi, mae’r adnodau yn ymddangos fel rhai cwbl di-gyswllt a di-angen ac eto, mae nhw yna. Tydi Mathew na Luc ddim yn  cyfeirio at yr hogyn. Dim ond Marc sy’n gwneud hynny. Yn ôl rhai dehonglwyr, Marc ei hun yw’r bachgen a’i fod yn rhy ddiymhongar i gynnwys ei enw ei hun yn y testun. Tybed ai bwriadus oedd hyn. Mae yma godi cywreinrwydd. Mawr fyd. Mae yma stori fawr arall yma a rwbath arall mwy yn cuddiad tu nôl i’r geiriau. Yn ôl un dehongliad yng nghartref mam John Marc y bu’r Swper Olaf. Os felly gellir dychmygu’r bachgen yn codi o’i wely’n slei bach ac yn clustfeinio ar yr hyn oedd yn digwydd ac yn gwrando yn y dirgel. Tybed ddaru fo wedyn daro lliain yn gyflym drosto a phenderfynu dilyn Iesu a’r disgyblion allan ganol nos i’r ardd? Byddai hynny, medd rhai yn esbonio sut bod cofnod o hanes Gethsemane ar gael. Os oedd y disgyblion i gyd yn cysgu ai fo glywodd gwewyr geiriau’r Iesu. Dyna chi glywed. Hogyn ifanc yn clustfeinio yn y cysgodion ac yn clywed geiriau fel yna. Does ryfedd iddo gyfleu’n gynnil gynnil iddo fod yno.

Faswn i ddim wedi bod wrth fwrdd y Swper Ola. Faswn i ddim wedi codi o ngwely a dilyn Iesu o bell chwaith. Ond dwi’n rhyw feddwl ella y baswn wedi gwneud ymdrech ac wedi mynd i isda’n cefn i wrando ar Marc yn hen ŵr yn dweud ei stori mewn rhyw westy’n rwla ar noson dywyll niwlog llawn glaw mân.

‘ac anifeilaid y maes hefyd ….’

Yn ystod yr wythnosau diwethaf bu hanes y lyncs, sef y gath fawr a ddihangodd o Sŵ y Borth yn hawlio’r newyddion, nid yn unig yn Aberystwyth a’r cylch ond ar draws Cymru a thu hwnt. Llwyddodd y greadures ddwy flwydd oed hon i ddianc o’i chaets ac er gwaethaf pob ymdrech i’w themtio â phob math o ddanteithion, penderfynwyd yn y diwedd byddai’n rhaid ei saethu er mwyn sicrhau diogelwch trigolion y Borth, a hynny er mawr siom i nifer helaeth o bobl.  

Ychydig o ddiwrnodau yn ddiweddarach daeth y newyddion trist am farwolaeth lyncs arall yn y Borth, o ganlyniad i ddamwain wrth iddo gael ei symund o un lle i’r llall yn y sŵ. Beirniadwyd perchnogion y sŵ yn hallt am y digwyddiad hwn ac mae o leiaf un mudiad wedi galw ar y Cyngor Sir i gau’r lle.

Bu’r bennod hon yn un hynod drist ac yn destun gofid i berchnogion y sŵ, y Cyngor, yr heddlu a’r trigolion lleol. Tra mae’r digwyddiad yn codi cwestiynau moesol nid yn unig am ein perthynas ag anifeiliaid gwyllt a’r modd y maent yn cael eu cadw a’u trin, mae hefyd yn codi cwestiynau mewn perthynas â’r sawl  sy’n arddel y ffydd Gristnogol: hynny yw, beth yw cyfrifoldeb y Cristion tuag at anifeiliaid? Mae ‘na ddigonedd o Gristnogion yn fawr eu gofal dros anifeiliaid,  ond a ydym yn cysylltu’r gofal hwnnw yn benodol â’n ffydd?

Mae David Clough, Athro Moeseg Diwinyddol ym Mhrifysgol Caer wedi dadlau bod gofal a chonsyrn dros anifeiliaid yn rhan hanfodol o fod yn ddisgybl i’r Arglwydd Iesu. Yn sicr, mae’r Beibl yn dangos bod Duw yn dymuno i ni ofalu nid yn unig am y greadigaeth ond am greaduriaid hefyd. Gallwn ddwyn i gof y straeon dirifedi hynny am seintiau’r eglwys yn dangos gofal tuag at anifeiliaid,  fel yn hanes Macarius, Jerome a Francis.

Mae’n siŵr bod nifer ohonom wedi ein cyfareddu gan y gyfres deledu Blue Planet a gyflwynir gan David Attenborough, a go brin y byddai unrhyw un ohonom yn anghytuno y dylid gwneud pob dim o fewn ein gallu i ddiogelu dyfodol cyfoeth y rhywogaethau. Ond i ba raddau y mae hyn yn amlwg ym mywyd yr eglwys heddiw? Gwyddom am waith arddechog mudiadau Cristnogol sy’n estyn cymorth i’n brodyr a’n chwiorydd ar draws y byd, ond faint o sylw a roddir i’r mudiadau hynny sy’n ceisio amddiffyn hawliau anifeiliaid yn ein heglwysi? Rydym yn llwyr ymwybodol o bwysigrwydd prynu nwyddau masnach deg, ond a fyddwn yn annog Cristnogion i brynu cynnyrch anifeiliaid gan gwmnïau sy’n gwarantu eu bod yn rhoi y gofal gorau i anifeiliaid?     

Mae’r efengyl a gyflwynwyd i ni yn newyddion da i’r greadigaeth, ond a yw hi’n newyddion da i’r anifeiliaid yn yr unfed ganrif ar hugain?      

‘ac anifeilaid y maes hefyd ….’

Yn ystod yr wythnosau diwethaf bu hanes y lyncs, sef y gath fawr a ddihangodd o Sŵ y Borth yn hawlio’r newyddion, nid yn unig yn Aberystwyth a’r cylch ond ar draws Cymru a thu hwnt. Llwyddodd y greadures ddwy flwydd oed hon i ddianc o’i chaets ac er gwaethaf pob ymdrech i’w themtio â phob math o ddanteithion, penderfynwyd yn y diwedd byddai’n rhaid ei saethu er mwyn sicrhau diogelwch trigolion y Borth, a hynny er mawr siom i nifer helaeth o bobl.  

Ychydig o ddiwrnodau yn ddiweddarach daeth y newyddion trist am farwolaeth lyncs arall yn y Borth, o ganlyniad i ddamwain wrth iddo gael ei symund o un lle i’r llall yn y sŵ. Beirniadwyd perchnogion y sŵ yn hallt am y digwyddiad hwn ac mae o leiaf un mudiad wedi galw ar y Cyngor Sir i gau’r lle.

Bu’r bennod hon yn un hynod drist ac yn destun gofid i berchnogion y sŵ, y Cyngor, yr heddlu a’r trigolion lleol. Tra mae’r digwyddiad yn codi cwestiynau moesol nid yn unig am ein perthynas ag anifeiliaid gwyllt a’r modd y maent yn cael eu cadw a’u trin, mae hefyd yn codi cwestiynau mewn perthynas â’r sawl  sy’n arddel y ffydd Gristnogol: hynny yw, beth yw cyfrifoldeb y Cristion tuag at anifeiliaid? Mae ‘na ddigonedd o Gristnogion yn fawr eu gofal dros anifeiliaid,  ond a ydym yn cysylltu’r gofal hwnnw yn benodol â’n ffydd?

Mae David Clough, Athro Moeseg Diwinyddol ym Mhrifysgol Caer wedi dadlau bod gofal a chonsyrn dros anifeiliaid yn rhan hanfodol o fod yn ddisgybl i’r Arglwydd Iesu. Yn sicr, mae’r Beibl yn dangos bod Duw yn dymuno i ni ofalu nid yn unig am y greadigaeth ond am greaduriaid hefyd. Gallwn ddwyn i gof y straeon dirifedi hynny am seintiau’r eglwys yn dangos gofal tuag at anifeiliaid,  fel yn hanes Macarius, Jerome a Francis.

Mae’n siŵr bod nifer ohonom wedi ein cyfareddu gan y gyfres deledu Blue Planet a gyflwynir gan David Attenborough, a go brin y byddai unrhyw un ohonom yn anghytuno y dylid gwneud pob dim o fewn ein gallu i ddiogelu dyfodol cyfoeth y rhywogaethau. Ond i ba raddau y mae hyn yn amlwg ym mywyd yr eglwys heddiw? Gwyddom am waith arddechog mudiadau Cristnogol sy’n estyn cymorth i’n brodyr a’n chwiorydd ar draws y byd, ond faint o sylw a roddir i’r mudiadau hynny sy’n ceisio amddiffyn hawliau anifeiliaid yn ein heglwysi? Rydym yn llwyr ymwybodol o bwysigrwydd prynu nwyddau masnach deg, ond a fyddwn yn annog Cristnogion i brynu cynnyrch anifeiliaid gan gwmnïau sy’n gwarantu eu bod yn rhoi y gofal gorau i anifeiliaid?     

Mae’r efengyl a gyflwynwyd i ni yn newyddion da i’r greadigaeth, ond a yw hi’n newyddion da i’r anifeiliaid yn yr unfed ganrif ar hugain?